Nếu xem việc nuôi dạy con như một bài kiểm tra, bố mẹ rất dễ rơi vào tâm lý lo lắng và muốn tìm một “đáp án đúng”. Con bao nhiêu tháng phải biết nói, mấy tuổi phải biết đọc, học tập đứng thứ mấy, có năng khiếu gì đặc biệt hoặc đủ ngoan ngoãn hay không… Từng cột mốc vô tình trở thành những tiêu chí để bố mẹ đánh giá con.
Nhưng một đứa trẻ không phải là một bài kiểm tra với những đáp án có sẵn. Trẻ cũng không phải những khoảng trống cần được lấp đầy bằng thành tích, kỹ năng hay những chuẩn mực mà người lớn đặt ra. Mỗi đứa trẻ có tốc độ phát triển, tính cách và thế mạnh riêng.
Điều quan trọng không phải con có hoàn thành tất cả “câu hỏi” theo đúng thời gian hay không, mà là con đang lớn lên như thế nào và bố mẹ đang đồng hành với con ra sao. Bố mẹ có tầm nhìn xa thường dùng 4 cách này để nuôi dưỡng trẻ trưởng thành lành mạnh.
Đồng hành cùng con từ những việc nhỏ
Khi trẻ chào đời, con chưa biết gì về thế giới, nhưng lại mang theo sự tò mò và sẵn sàng học hỏi mọi điều. Một chiếc lá rơi cũng đủ khiến con dừng lại quan sát. Một lần vấp ngã khiến con bật khóc, nhưng chỉ cần nghe bố mẹ nhẹ nhàng nói “Không sao đâu”, con lại lau nước mắt và đứng dậy.
Trẻ cũng học cách yêu thương từ những điều rất nhỏ. Khi được bố mẹ ôm vào lòng lúc buồn, con dần hiểu rằng sự quan tâm có thể mang đến cảm giác an toàn.
Bố mẹ thường nghĩ mình là người dạy con cách lớn lên. Nhưng trên hành trình ấy, trẻ cũng đang dạy bố mẹ nhiều điều: biết kiên nhẫn hơn, lắng nghe hơn và hiểu rằng yêu thương không có nghĩa là đi thay con cả chặng đường.
Giúp trẻ tin rằng mình xứng đáng được yêu thương
Nhiều người từng lớn lên với những câu nói như: “Nếu con cứ tiếp tục như vậy, bố mẹ sẽ không yêu con nữa” hay “Con ngoan thì mẹ mới thương”. Những lời nói tưởng như để nhắc nhở trẻ nghe lời đôi khi lại khiến con hình thành suy nghĩ rằng tình yêu là thứ mình phải cố gắng mới có được. Trẻ dần học cách quan sát sắc mặt của người lớn, giấu đi những nhu cầu và cảm xúc thật của mình, để giữ lấy cảm giác an toàn.
Nhưng tình yêu của bố mẹ không nên là phần thưởng dành cho một đứa trẻ ngoan, học giỏi hay luôn cư xử đúng ý người lớn.
Tuy nhiên, không có nghĩa là bố mẹ bỏ qua mọi hành vi của con. Trẻ vẫn cần được dạy cách chịu trách nhiệm, sửa sai và cư xử đúng mực. Nhưng ngay cả khi cần uốn nắn hành vi, bố mẹ vẫn có thể tách biệt “con đã làm sai” khỏi “con là một đứa trẻ không tốt”.
Khi biết mình luôn có một nơi an toàn để trở về, trẻ sẽ dần xây dựng được cảm giác tin tưởng vào chính mình. Sau này, khi gặp thất bại, con sẽ hiểu rằng một lần làm chưa tốt không có nghĩa mình kém cỏi. Khi bước vào một mối quan hệ, con cũng không cần phải hạ thấp bản thân hay cố gắng làm hài lòng người khác chỉ để được yêu thương.
Bố mẹ và con cái cùng nhau trưởng thành
Trong quá trình nuôi dạy con, bố mẹ không chỉ giúp trẻ học hỏi và trưởng thành mà còn có cơ hội nhìn lại cách ứng xử của chính mình. Những tình huống thường ngày đôi khi bộc lộ sự thiếu kiên nhẫn, tâm lý muốn kiểm soát hoặc phản ứng nóng nảy của người lớn. Qua đó, bố mẹ cũng có thể nhận ra những nhu cầu tình cảm mình từng thiếu khi còn nhỏ, như lời động viên, sự quan tâm hay cơ hội được lắng nghe.
Nuôi dạy con vì thế cũng là quá trình bố mẹ điều chỉnh bản thân. Thay vì vội vàng la mắng, bố mẹ học cách bình tĩnh trò chuyện với con; thay vì so sánh con với những đứa trẻ khác, bố mẹ tập trung vào sự tiến bộ của con. Đồng thời, người lớn cũng cần thừa nhận giới hạn của mình, bởi mệt mỏi hay mắc sai lầm là điều khó tránh khỏi trong cuộc sống.
Làm gương tốt cho con
Trẻ hình thành cách nhìn nhận và ứng xử với thế giới từ những gì diễn ra trong gia đình. Cách bố mẹ trò chuyện ảnh hưởng đến khả năng diễn đạt của con, cách người lớn kiểm soát cảm xúc là hình mẫu để trẻ học cách giải quyết mâu thuẫn. Qua cách bố mẹ đối xử với những người xung quanh, trẻ cũng dần hiểu thế nào là tôn trọng và giới hạn trong các mối quan hệ.
Những bài học này thường đến từ sinh hoạt hằng ngày, như cách các thành viên trò chuyện trong bữa ăn, lắng nghe nhau ở phòng khách hay cùng đọc sách trước giờ đi ngủ. Thái độ và hành vi của bố mẹ trong những tình huống quen thuộc góp phần định hình cách trẻ giao tiếp, xử lý vấn đề và xây dựng quan hệ với người khác.
Quá trình nuôi con cũng tác động đến chính bố mẹ. Những áp lực về thời gian, công việc và trách nhiệm gia đình đôi khi khiến người lớn mất kiên nhẫn hoặc phản ứng chưa phù hợp. Nhận ra điều đó, biết điều chỉnh cách ứng xử và sửa chữa sau những lần mắc sai lầm là một phần trong quá trình trưởng thành của bố mẹ.
