Nhiều người tin rằng kiểm soát con càng chặt, trẻ ít mắc sai lầm và dễ đạt thành tích tốt. Tuy nhiên, sự bao bọc quá mức đôi khi lại khiến trẻ ngày càng phụ thuộc, thiếu chủ động và không biết chịu trách nhiệm với bản thân.
Có hai việc bố mẹ nên học cách lùi lại đúng lúc để con có thêm cơ hội trưởng thành.
Bớt lo những việc nhỏ thay con: Trao cho trẻ nhiều quyền tự chủ hơn
Một người mẹ có cậu con trai đang học lớp 3. Mỗi sáng, cậu bé đều chờ mẹ nhắc thức dậy, đánh răng, ăn sáng. Trước khi đến trường, em cũng đợi mẹ kiểm tra cặp sách.
Người mẹ nhiều lần than phiền rằng bản thân quá vất vả, trong khi con trai trở nên chậm chạp, thiếu chủ động.
Khi bố mẹ kiểm soát cả những việc nhỏ nhặt, trẻ sẽ mất đi cơ hội tự trải nghiệm, đưa ra lựa chọn và chịu trách nhiệm với quyết định của mình. Tình trạng này kéo dài dễ khiến trẻ hình thành tính phụ thuộc, thiếu tự lập và ngại chủ động.
Thực tế, những việc thường ngày như tự chọn quần áo, sắp xếp cặp sách, chuẩn bị đồ dùng học tập hay quyết định làm bài tập môn nào trước đều là cơ hội để trẻ rèn luyện tính tự lập.
Nếu bố mẹ luôn làm thay, trẻ sẽ khó học được cách tự giải quyết vấn đề.
Theo thuyết tự quyết, con người có ba nhu cầu tâm lý cơ bản: tự chủ, năng lực và sự gắn kết. Trong đó, cảm giác được tự chủ đóng vai trò quan trọng đối với động lực nội tại.
Khi ngay cả việc chọn đôi giày để đi cũng do bố mẹ quyết định, trẻ dễ cảm thấy mình không có quyền lựa chọn. Một số em dần trở nên thụ động, số khác lại phản ứng bằng cách chống đối.
Một chuyên gia về nuôi dạy trẻ từng nhấn mạnh: "Tính tự lập của trẻ bắt đầu từ những việc nhỏ".
Vì vậy, bố mẹ nên hạn chế can thiệp vào những việc con đã đủ khả năng tự làm. Hãy để trẻ được thử sức, tự điều chỉnh khi mắc lỗi và học cách chịu trách nhiệm với những việc thuộc về mình. Chính những trải nghiệm ấy giúp con từng bước trưởng thành.
Bớt kiểm soát cảm xúc: Cho trẻ thời gian đối diện với cảm xúc của mình
Một cư dân mạng từng chia sẻ rằng khi còn nhỏ, cô thường xuyên khóc. Tuy nhiên, mỗi lần như vậy, mẹ cô đều nghiêm khắc quát mắng: "Đừng khóc nữa! Khóc thì có ích gì chứ?" hay "Có chuyện nhỏ như vậy mà cũng khóc, thật đáng xấu hổ!".
Dần dần, cô bé cho rằng khóc là biểu hiện đáng xấu hổ nên cố gắng kìm nén cảm xúc, không dám bộc lộ nỗi buồn hay sự bất bình, ngay cả khi bị đối xử không công bằng.
Khi trưởng thành, cô trở nên nhạy cảm, thiếu tự tin và thường cố gắng làm hài lòng người khác. Cô cũng gặp nhiều khó khăn khi nhận diện, đối diện và bày tỏ cảm xúc của chính mình, dẫn đến những tổn thương tâm lý kéo dài.
Dưới góc độ tâm lý học, cảm xúc vốn không có đúng hay sai. Điều quan trọng là mỗi người học cách nhận diện, chấp nhận và điều chỉnh cảm xúc như thế nào.
Khi bố mẹ thường xuyên nói "Đừng khóc nữa" hay "Có gì mà phải giận?", trẻ dễ cảm thấy cảm xúc của mình không được thừa nhận. Lâu dần, con học cách che giấu và kìm nén những gì đang diễn ra bên trong.
Việc kìm nén cảm xúc kéo dài dễ khiến trẻ khó kiểm soát cảm xúc khi căng thẳng, hoặc tích tụ những tổn thương mà không biết cách giải tỏa.
Trẻ cần được bố mẹ chấp nhận và hướng dẫn cách quản lý cảm xúc, thay vì bị trách móc hay ép buộc phải ngừng buồn, ngừng giận. Nếu bố mẹ vội can thiệp, la mắng khi con bộc lộ cảm xúc, trẻ dễ trở nên tự ti, nhạy cảm và ngại chia sẻ những suy nghĩ thật.
Tuy nhiên, ít can thiệp vào cảm xúc không có nghĩa là mặc kệ trẻ muốn khóc hay tức giận bao lâu tùy thích. Đó là cách bố mẹ chấp nhận những cảm xúc tự nhiên của con, đồng thời hướng dẫn trẻ bày tỏ và điều chỉnh chúng phù hợp.
Chẳng hạn, khi trẻ khóc vì không được đáp ứng mong muốn, bố mẹ không cần vội vàng quát mắng hay tìm cách dỗ dành để con ngừng khóc ngay lập tức. Hãy cho con một khoảng thời gian bình tĩnh, đồng thời ở bên để trẻ cảm nhận được sự an toàn.
Khi con đã dịu lại, bố mẹ nhẹ nhàng hỏi chuyện gì khiến con buồn, tức giận và hướng dẫn con diễn đạt cảm xúc bằng lời nói.
Một người phụ nữ khác kể rằng, hồi nhỏ cô cũng thường xuyên khóc, nhưng mẹ chưa bao giờ la mắng hay trách móc. Thay vào đó, bà lặng lẽ ở bên con gái, chờ con bình tĩnh rồi mới nhẹ nhàng trò chuyện.
Sự đồng hành ấy giúp cô cảm thấy được lắng nghe và chấp nhận. Khi trưởng thành, cô trở nên cởi mở, tự tin hơn, biết cách đối diện với cảm xúc và ứng xử bình tĩnh trong các mối quan hệ.
Chấp nhận cảm xúc là bước đầu giúp trẻ hiểu và học cách điều chỉnh thế giới nội tâm của mình.
Nhà văn Bạch Tân từng nói: "Hãy để trẻ em lớn lên một cách tự nhiên như những bông hoa dại."
Bớt can thiệp vào những việc nhỏ nhặt là cách bố mẹ thể hiện sự tin tưởng vào khả năng của con, đồng thời tạo điều kiện để trẻ rèn luyện tính tự lập và tinh thần trách nhiệm.
Tương tự, tôn trọng cảm xúc của trẻ không có nghĩa là chiều theo mọi đòi hỏi hay để con muốn làm gì cũng được. Bố mẹ vẫn cần đặt ra giới hạn phù hợp, nhưng hãy giúp con hiểu và điều chỉnh cảm xúc thay vì phủ nhận chúng.
Những bậc phụ huynh khôn ngoan hiểu rằng nuôi dạy con cần có lúc tiến lên hướng dẫn, cũng có lúc lùi lại trao quyền. Khi biết buông tay đúng lúc và đồng hành đúng cách, bố mẹ sẽ giúp trẻ có đủ không gian để trưởng thành, trở thành những cá nhân độc lập và tự tin.
