Cậu bé 5 tuổi đang say mê ghép một bức tranh khủng long. Khi cậu bé chăm chú nhìn từng mảnh ghép, cố gắng tìm đúng vị trí để hoàn thành bức tranh, người mẹ bước đến và nói: “Con yêu, mảnh này phải đặt ở đây này, để mẹ giúp con nhé!”
Cậu bé bĩu môi, nhẹ nhàng đẩy tay mẹ ra rồi tiếp tục cúi xuống tìm mảnh ghép. Nhưng chưa kịp tập trung lại, từ phòng khách người bố đã gọi lớn: “Ra ăn trái cây nào, bố vừa cắt xoài mà con thích nhất đây!”
Vừa nghe thấy vậy, cậu bé lập tức reo lên thích thú: “Wow!” rồi chạy đi ngay. Những mảnh ghép đang dở dang cũng vì thế mà rơi vương vãi khắp sàn nhà.
Nhìn cảnh đó, người mẹ chỉ biết lắc đầu cười bất lực: “Thằng bé này chẳng thể ngồi yên được, chơi ghép hình chưa đến ba phút đã bỏ.”
Nhưng khi nhìn những mảnh ghép nằm lộn xộn trên sàn, có thể thấy rõ rằng cậu bé ban đầu thực sự muốn hoàn thành bức tranh. Chỉ tiếc là sự tập trung vừa hình thành đã liên tục bị ngắt quãng bởi những lời giúp đỡ và những lời gọi đầy yêu thương từ người lớn.
Thực tế, nhiều bậc bố mẹ không nhận ra rằng đôi khi chính sự quan tâm quá mức của mình lại vô tình làm gián đoạn sự tập trung của trẻ.
Trong mắt người lớn, đó là yêu thương và chăm sóc, nhưng đối với trẻ, những khoảnh khắc tập trung quý giá ấy có thể đang dần biến mất. Và rồi, khi thấy con dễ mất tập trung, bố mẹ lại cho rằng đó là tính cách của trẻ, mà không nhận ra rằng chính những hành động quen thuộc hàng ngày đã góp phần tạo nên điều đó.
Tình yêu thương của bố mẹ đôi khi lại trở thành rào cản đối với sự tập trung và phát triển trí tuệ của trẻ
Một trong những hiểu lầm khá phổ biến của nhiều bậc bố mẹ là cho rằng sự can thiệp liên tục chính là biểu hiện của quan tâm và yêu thương. Khi thấy con đang chăm chú làm một việc gì đó, người lớn thường khó đứng yên. Bố mẹ có thể bước lại gần để nhắc nhở, giúp đỡ, hỏi han hoặc chỉ dẫn từng chút một.
Tuy nhiên, điều mà nhiều người không nhận ra là mỗi lần gián đoạn như vậy đều có thể làm đứt mạch tập trung của trẻ. Khi trẻ đang mải mê xếp hình, vẽ tranh hay khám phá đồ chơi, các em thường chìm vào thế giới nhỏ bé của riêng mình. Đó là lúc trí não của trẻ đang hoạt động tích cực nhất. Nếu thường xuyên bị gọi, hỏi hoặc chỉ dẫn, trẻ rất khó duy trì trạng thái tập trung ban đầu. Lâu dần, trẻ có thể hình thành thói quen dễ bị phân tán và khó kiên trì với một việc nào đó.
Trong suy nghĩ của bố mẹ, những hành động ấy xuất phát từ sự lo lắng và quan tâm. Nhưng với trẻ, đó lại có thể là sự xáo trộn bất ngờ. Khi dòng suy nghĩ đang được nối tiếp, lời nhắc hay một hành động can thiệp đột ngột có thể khiến trẻ phải dừng lại, sau đó khó quay trở lại trạng thái tập trung như trước.
Hiểu một cách đơn giản, đôi khi điều mà người lớn tin là “tốt cho con” lại chưa thật sự đặt mình vào cảm nhận của trẻ. Thay vì chỉ dẫn hay kiểm soát, trẻ cần được tôn trọng không gian tập trung. Khi bố mẹ học cách lùi lại, quan sát và hỗ trợ khi thật sự cần thiết, trẻ sẽ có cơ hội rèn luyện khả năng tập trung, kiên nhẫn và tự giải quyết vấn đề, những kỹ năng rất quan trọng cho sự phát triển lâu dài.
90% bố mẹ vô tình mắc phải 3 hành vi sau đây, ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng tập trung của trẻ
Làm gián đoạn sự tập trung
Khi trẻ đang chơi, đang vẽ hay say mê làm một việc gì đó, người lớn có thể gọi, hỏi han hoặc yêu cầu con chuyển sang làm việc khác mà không để ý đến thời điểm.
Việc gián đoạn này dễ khiến sự chú ý của trẻ bị phân tán. Có thể hình dung giống như một chiếc xe đang chạy nhưng phải phanh lại rồi khởi động lại nhiều lần. Sau một thời gian, chiếc xe khó giữ được nhịp chạy ổn định. Sự tập trung của trẻ cũng vậy ,nếu thường xuyên bị ngắt quãng, sẽ rất khó duy trì trạng thái tập trung lâu dài.
Can thiệp quá mức
Nhiều bậc bố mẹ cảm thấy lo lắng khi thấy con làm chậm, làm sai hoặc gặp khó khăn. Vì muốn giúp con nhanh hơn và tốt hơn, thường vội vàng làm thay hoặc chỉnh sửa ngay.
Ví dụ như nhanh tay xúc thức ăn khi con ăn chậm, hoặc sửa lại ngay khi con làm thủ công chưa đúng. Trong suy nghĩ của bố mẹ, đó là sự giúp đỡ. Nhưng trên thực tế, điều này lại vô tình làm mất đi cơ hội để trẻ tự thử, tự sai và tự tìm cách giải quyết.
Trong khi đó, khả năng tập trung của trẻ được hình thành chính từ quá trình kiên nhẫn khám phá và thử nghiệm. Khi mọi việc đều được người lớn làm thay, trẻ sẽ ít có cơ hội rèn luyện sự tập trung.
Lạm dụng các thiết bị điện tử
Ngày nay, không ít bố mẹ sử dụng điện thoại, máy tính bảng hoặc tivi như một cách nhanh chóng để dỗ khi trẻ khóc hoặc quấy. Chỉ cần đưa thiết bị điện tử, trẻ có thể ngồi yên và bố mẹ cũng có thêm thời gian làm việc khác.
Tuy nhiên, các thiết bị điện tử thường mang đến những hình ảnh và âm thanh thay đổi nhanh với tần suất cao, điều này dễ khiến não bộ của trẻ quen với sự kích thích mạnh và liên tục. Khi đó, trẻ có thể gặp khó khăn khi phải tập trung vào những hoạt động cần sự kiên nhẫn như đọc sách, vẽ tranh hay ghép hình.
Hơn nữa, việc chỉ ngồi xem video trong thời gian dài khiến trẻ tiếp nhận thông tin một cách thụ động. Về lâu dài, điều này có thể ảnh hưởng đến khả năng tập trung và thói quen học tập của trẻ.
Vì vậy, để giúp trẻ phát triển khả năng tập trung tốt hơn, điều quan trọng là bố mẹ tôn trọng khoảng thời gian trẻ đang say mê với hoạt động của mình, hạn chế can thiệp quá mức và sử dụng thiết bị điện tử một cách hợp lý.
Cốt lõi của việc nuôi dưỡng sự tập trung ở trẻ là không làm phiền và biết tôn trọng
Thực tế, để giúp trẻ phát triển khả năng tập trung, bố mẹ không nhất thiết phải tốn quá nhiều công sức hay chi phí. Điều quan trọng là nhớ hai nguyên tắc đơn giản: không làm phiền và tôn trọng sự tập trung của trẻ.
Bố mẹ nên quan sát trong im lặng
Khi trẻ đang chăm chú chơi đồ chơi, lật xem sách tranh hay tự mình suy nghĩ điều gì đó, nếu trẻ đang an toàn, bố mẹ có thể lựa chọn đứng bên quan sát thay vì can thiệp.
Bố mẹ nên buông tay đúng lúc
Để trẻ phát triển sự tập trung, các em cần có không gian để thử, để sai và để tự khám phá. Nếu người lớn luôn làm thay hoặc sửa ngay khi trẻ chưa làm đúng, trẻ sẽ mất đi cơ hội trải nghiệm và rèn luyện sự kiên nhẫn.
Vì vậy, hãy cho trẻ cơ hội tự làm mọi thứ trong khả năng của mình. Dù trẻ làm chậm, đôi khi mắc lỗi, điều đó cũng không sao. Qua quá trình đó, trẻ dần học cách sắp xếp thời gian, kiên trì hoàn thành việc đang làm và chịu trách nhiệm với kết quả của mình.
Hạn chế thiết bị điện tử
Một môi trường yên tĩnh và gọn gàng sẽ giúp trẻ dễ tập trung hơn. Vì vậy, bố mẹ nên hạn chế để trẻ tiếp xúc quá nhiều với điện thoại, máy tính bảng hoặc tivi, đặc biệt là khi trẻ đang làm một hoạt động cần sự chú ý.
Thực ra, trẻ em sinh ra vốn đã có khả năng tập trung tự nhiên, giống như việc các em biết khóc hay biết cười. Nhưng trong quá trình lớn lên, sự can thiệp quá nhiều của người lớn đôi khi lại vô tình làm gián đoạn khả năng ấy.
Vì vậy, bố mẹ nên kiên nhẫn tạo điều kiện để sự tập trung của trẻ được nuôi dưỡng và phát triển. Bởi lẽ, khả năng tập trung chính là nền tảng quan trọng giúp trẻ học tập tốt và tiến xa hơn trong cuộc sống sau này.
