Ăn uống ảnh hưởng thế nào đến nguy cơ ung thư đại trực tràng?
Ung thư đại trực tràng là một trong những loại ung thư phổ biến trên thế giới. Bên cạnh yếu tố tuổi tác, di truyền và lối sống ít vận động, chế độ ăn uống được xem là yếu tố nguy cơ có thể thay đổi.
Theo các khuyến cáo của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), Cơ quan Nghiên cứu Ung thư Quốc tế (IARC) và nhiều hiệp hội ung thư, việc duy trì cân nặng hợp lý, tăng cường rau xanh, ngũ cốc nguyên hạt, vận động thường xuyên và hạn chế một số nhóm thực phẩm có thể góp phần giảm nguy cơ mắc ung thư đại trực tràng.
Dưới đây là những nhóm thực phẩm được các chuyên gia dinh dưỡng và bác sĩ khuyến nghị nên ăn có chừng mực.
1. Thịt chế biến sẵn
Xúc xích, lạp xưởng, thịt xông khói, thịt nguội, jambon hay các loại thịt muối là những thực phẩm đã được IARC xếp vào nhóm 1 - có đủ bằng chứng gây ung thư ở người, trong đó có ung thư đại trực tràng.
Nguyên nhân là các sản phẩm này thường chứa nitrit, nitrat và nhiều chất bảo quản. Khi vào cơ thể, một phần có thể tạo thành hợp chất N-nitroso - nhóm chất được cho là làm tăng nguy cơ tổn thương DNA và thúc đẩy quá trình hình thành ung thư.
2. Nước ngọt có đường
Nước ngọt có ga và các loại đồ uống chứa nhiều đường không được xác định là nguyên nhân trực tiếp gây ung thư đại trực tràng. Tuy nhiên, việc tiêu thụ quá nhiều có thể dẫn đến béo phì, kháng insulin và rối loạn chuyển hóa - những yếu tố đã được chứng minh làm tăng nguy cơ mắc nhiều loại ung thư, bao gồm ung thư đại trực tràng.
Các chuyên gia khuyến cáo nên ưu tiên nước lọc, trà không đường hoặc đồ uống ít đường thay vì nước ngọt.
3. Thịt đỏ
Các loại thịt đỏ như thịt bò, thịt cừu, thịt dê... được IARC xếp vào nhóm 2A - có khả năng gây ung thư ở người.
Nhiều nghiên cứu cho thấy việc tiêu thụ lượng lớn thịt đỏ trong thời gian dài có liên quan đến nguy cơ ung thư đại trực tràng cao hơn. Chất sắt heme trong thịt đỏ cùng các hợp chất sinh ra trong quá trình tiêu hóa được cho là góp phần làm tổn thương niêm mạc ruột.
Các chuyên gia dinh dưỡng khuyến nghị nên cân đối lượng thịt đỏ trong khẩu phần, đồng thời tăng cường cá, thịt gia cầm và các nguồn protein thực vật.
4. Đồ uống có cồn
Rượu bia là yếu tố nguy cơ đã được chứng minh đối với nhiều loại ung thư như ung thư gan, thực quản, khoang miệng và đại trực tràng.
Khi vào cơ thể, ethanol được chuyển hóa thành acetaldehyde - một chất có khả năng gây tổn thương DNA và cản trở quá trình sửa chữa tế bào.
Nguy cơ càng tăng khi lượng rượu bia tiêu thụ càng nhiều và kéo dài trong nhiều năm.
5. Thực phẩm nướng cháy hoặc hun khói
Các món thịt nướng ở nhiệt độ quá cao, đặc biệt khi xuất hiện phần cháy khét, có thể hình thành các hợp chất như heterocyclic amines (HCAs) và polycyclic aromatic hydrocarbons (PAHs).
Đây là những chất đã được nghiên cứu về khả năng làm tăng nguy cơ ung thư nếu tiếp xúc thường xuyên trong thời gian dài.
Để giảm nguy cơ, nên hạn chế ăn thực phẩm bị cháy khét, tránh nướng trực tiếp trên lửa quá lớn và ưu tiên các phương pháp chế biến như hấp, luộc hoặc hầm.
6. Đồ chiên rán nhiều dầu mỡ
Thực phẩm chiên ngập dầu, đặc biệt khi sử dụng dầu chiên đi chiên lại nhiều lần, có thể tạo ra nhiều hợp chất không có lợi cho sức khỏe.
Ngoài việc làm tăng nguy cơ thừa cân, béo phì, chế độ ăn giàu chất béo bão hòa còn liên quan đến nhiều bệnh mạn tính và có thể góp phần làm tăng nguy cơ ung thư đại trực tràng thông qua nhiều cơ chế khác nhau.
7. Rau củ muối quá mặn hoặc chưa lên men đúng cách
Dưa muối, cà muối hay các loại rau củ lên men là món ăn quen thuộc trong bữa cơm Việt. Tuy nhiên, nếu được muối quá mặn, chưa đủ độ chín hoặc không đảm bảo vệ sinh, chúng có thể chứa hàm lượng nitrit cao.
Các chuyên gia khuyến cáo nên sử dụng rau củ muối đúng cách, hạn chế ăn quá thường xuyên và ưu tiên rau tươi trong khẩu phần hằng ngày.
Làm gì để giảm nguy cơ ung thư đại trực tràng?
Bên cạnh việc hạn chế các thực phẩm kể trên, các chuyên gia khuyến nghị:
- Ăn nhiều rau xanh, trái cây và ngũ cốc nguyên hạt.
- Tăng cường chất xơ mỗi ngày.
- Duy trì cân nặng hợp lý.
- Tập thể dục ít nhất 150 phút mỗi tuần.
- Không hút thuốc, hạn chế rượu bia.
- Tầm soát ung thư đại trực tràng theo hướng dẫn của bác sĩ, đặc biệt từ 45 tuổi trở lên hoặc nếu có tiền sử gia đình mắc bệnh.
Việc thỉnh thoảng ăn các thực phẩm trên không đồng nghĩa chắc chắn sẽ gây ung thư. Điều quan trọng là duy trì chế độ ăn cân bằng, đa dạng và hạn chế tiêu thụ thường xuyên các nhóm thực phẩm đã được chứng minh làm tăng nguy cơ. Đây là một trong những cách hiệu quả giúp bảo vệ sức khỏe đại trực tràng và giảm nguy cơ mắc bệnh về lâu dài.
