5 nhóm thực phẩm nên hạn chế để bảo vệ sức khỏe
Chế độ ăn uống có ảnh hưởng đáng kể đến sức khỏe đường ruột. Theo ThS.BS Nguyễn Duy Anh, Phó Giám đốc Trung tâm Ung bướu, Xạ trị và Y học hạt nhân, Bệnh viện Đa khoa Phương Đông, một số thực phẩm quen thuộc nếu được tiêu thụ thường xuyên, kéo dài có thể làm tăng nguy cơ ung thư đại trực tràng.
Đáng chú ý, nhiều loại thực phẩm không xa lạ mà xuất hiện ngay trong những bữa ăn hằng ngày.
1. Thịt chế biến sẵn: Xúc xích, lạp xưởng, thịt hộp
Xúc xích, giăm bông, thịt xông khói, lạp xưởng và các loại thịt hộp là nhóm thực phẩm cần đặc biệt lưu ý.
Năm 2015, Cơ quan Nghiên cứu Ung thư Quốc tế (IARC) thuộc Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) xếp thịt chế biến sẵn vào nhóm 1 – nhóm có đủ bằng chứng khoa học về khả năng gây ung thư ở người.
Theo ước tính, cứ tiêu thụ 50g thịt chế biến mỗi ngày, nguy cơ ung thư đại trực tràng có thể tăng khoảng 18%. Đây là lượng tương đương khoảng 1-2 cây xúc xích.
Điều này không có nghĩa ăn một lần sẽ mắc bệnh. Tuy nhiên, việc thường xuyên sử dụng thịt chế biến sẵn trong thời gian dài có thể làm tăng nguy cơ, vì vậy nên hạn chế và ưu tiên thực phẩm tươi.
2. Thịt đỏ: Thịt bò, thịt lợn, thịt dê
Thịt đỏ cung cấp protein, sắt và nhiều dưỡng chất cần thiết nhưng ăn quá nhiều lại không có lợi cho sức khỏe đường ruột.
IARC xếp thịt đỏ vào nhóm 2A – nhóm có khả năng gây ung thư. Ước tính, tiêu thụ thêm 100g thịt đỏ mỗi ngày có thể làm tăng nguy cơ ung thư đại trực tràng khoảng 17%.
Các chuyên gia không khuyến khích loại bỏ hoàn toàn thịt đỏ khỏi thực đơn mà cần kiểm soát khẩu phần. Theo Quỹ Nghiên cứu Ung thư Thế giới (WCRF), lượng thịt đỏ nên giới hạn khoảng 350-500g thịt đã nấu chín mỗi tuần.
3. Đồ nướng, chiên rán ở nhiệt độ cao
Thịt nướng than hoa, đồ chiên ngập dầu và những món ăn được chế biến bằng dầu đã sử dụng nhiều lần cũng cần được hạn chế.
Khi thực phẩm, đặc biệt là thịt, được chế biến ở nhiệt độ cao hoặc cháy xém, một số hợp chất có khả năng gây ung thư có thể hình thành. Việc thường xuyên tiêu thụ những món ăn này không phải thói quen tốt cho sức khỏe lâu dài.
Thay vì ăn đồ nướng, chiên rán liên tục, mọi người nên ưu tiên các món luộc, hấp, kho hoặc áp chảo với lượng dầu vừa phải.
4. Rượu bia
Rượu bia không chỉ ảnh hưởng đến gan mà còn liên quan đến nguy cơ mắc nhiều loại ung thư.
Đây cũng là nhóm chất được IARC xếp vào nhóm 1 về khả năng gây ung thư ở người. Nguy cơ có xu hướng tăng theo lượng và thời gian sử dụng.
Vì vậy, hạn chế tối đa rượu bia là lựa chọn có lợi cho sức khỏe. Không nên xem việc uống rượu thường xuyên trong các buổi gặp gỡ, tiệc tùng là một thói quen vô hại.
5. Đồ uống có đường và thực phẩm siêu chế biến
Nước ngọt có gas, trà sữa nhiều đường, bánh kẹo công nghiệp, thức ăn nhanh và thực phẩm đóng gói là những sản phẩm được nhiều người sử dụng thường xuyên.
Tiêu thụ quá nhiều những thực phẩm này có thể góp phần gây thừa cân, béo phì và rối loạn chuyển hóa. Đây đều là những yếu tố có liên quan đến nguy cơ mắc nhiều loại ung thư, trong đó có ung thư đại trực tràng.
Mọi người nên hạn chế nước ngọt, bánh kẹo nhiều đường và thay thế bằng nước lọc, trái cây tươi.
Ăn gì để giảm nguy cơ ung thư đại trực tràng?
Bên cạnh việc hạn chế những thực phẩm kể trên, tăng cường chất xơ là một trong những cách giúp bảo vệ hệ tiêu hóa.
Rau xanh, trái cây, các loại đậu và ngũ cốc nguyên hạt như gạo lứt, yến mạch, ngô, khoai nên được bổ sung thường xuyên. Chất xơ giúp cải thiện hoạt động của đường ruột. Một số nghiên cứu cho thấy cứ tăng khoảng 10g chất xơ mỗi ngày, nguy cơ ung thư đại trực tràng có thể giảm khoảng 10%.
Ngoài ra, sữa và thực phẩm giàu canxi cũng có thể góp phần bảo vệ đại trực tràng. Cá và thịt gia cầm là những lựa chọn phù hợp để thay thế một phần thịt đỏ.
Một nguyên tắc đơn giản được bác sĩ Nguyễn Duy Anh khuyến nghị là dành khoảng một nửa đĩa thức ăn cho rau xanh và rau củ. Phần còn lại nên kết hợp protein và tinh bột phù hợp.
Đừng bỏ qua việc tầm soát ung thư
Ung thư đại trực tràng có thể được phòng ngừa thông qua phát hiện và xử lý sớm các polyp tiền ung thư. Một số polyp tuyến lành tính có thể tiến triển thành ung thư trong khoảng 10-15 năm.
Nội soi đại tràng giúp phát hiện và loại bỏ polyp ngay trong quá trình thực hiện nếu phù hợp. Theo khuyến cáo của USPSTF năm 2021, người có nguy cơ trung bình nên bắt đầu tầm soát từ 45 tuổi đến 75 tuổi. Có thể lựa chọn nội soi đại tràng mỗi 10 năm nếu kết quả bình thường hoặc xét nghiệm máu ẩn trong phân hằng năm.
Những người có tiền sử gia đình mắc ung thư đại trực tràng hoặc bệnh lý đường ruột liên quan cần được bác sĩ tư vấn thời điểm tầm soát phù hợp.
Bên cạnh chế độ ăn uống, duy trì vận động, kiểm soát cân nặng và không hút thuốc cũng góp phần giảm nguy cơ ung thư. Đặc biệt, nếu xuất hiện tình trạng đi ngoài ra máu, thay đổi thói quen đại tiện kéo dài, đau bụng dai dẳng hoặc sụt cân không rõ nguyên nhân, mọi người nên đi khám sớm, không tự ý trì hoãn.
