Theo chuyên gia tâm lý Lixiao, sau nhiều năm nghiên cứu và đồng hành cùng thanh thiếu niên, bà đã chứng kiến nhiều gia đình từng rơi vào bế tắc dần tìm lại được sự cân bằng và đi đúng hướng. Những người mẹ thực sự giúp con vượt qua giai đoạn nổi loạn, thậm chí từng có nguy cơ bỏ học, thường âm thầm trải qua 5 giai đoạn chuyển biến quan trọng.
Nhìn từ bên ngoài, cuộc sống của những người mẹ ấy có thể chẳng có gì khác biệt. Họ vẫn chăm sóc gia đình, đồng hành cùng con mỗi ngày. Nhưng chỉ chính họ và con cái mới cảm nhận rõ rằng, cách nhìn nhận vấn đề, trạng thái tinh thần và cách họ đối diện với con đã thay đổi hoàn toàn.
Sự thay đổi ấy không đến từ việc người mẹ bắt đầu từ việc thay đổi chính mình. Khi người mẹ bình tĩnh, thấu hiểu và không còn bị cuốn vào những cuộc tranh cãi, mối quan hệ giữa mẹ và các con dần được chữa lành, nuôi dưỡng niềm tin và động lực học tập cho con.
Buông bỏ mọi kỳ vọng, chỉ mong muốn trẻ được khỏe mạnh
Theo chuyên gia Lixiao, hầu hết bố mẹ đều xem việc đi học đúng giờ, học giỏi, ngoan ngoãn, vâng lời, thi vào trường trọng điểm để đánh giá đứa trẻ giỏi giang. Dần dần, thành tích học tập và sự xuất sắc trở thành mục tiêu quan trọng nhất trong hành trình nuôi dạy con.
Vì thế, khi điểm số của con sa sút hoặc con không muốn đến trường, bố mẹ mẹ lo lắng, trong khi trẻ căng thẳng.
Vì vậy, nếu người mẹ mẹ dần buông bỏ nỗi ám ảnh “con phải đi học, phải giỏi”, không còn soi xét điểm số, điện thoại hay từng thói quen nhỏ để tìm lỗi, bầu không khí căng thẳng trong gia đình cũng bắt đầu dịu xuống.
Người mẹ không còn giám sát, trong khi trẻ cũng không phải sống trong cảm giác mình luôn bị kiểm soát.
Thiết lập ranh giới, và không gánh vác gánh nặng của con
Bố mẹ can thiệp sâu vào từng việc nhỏ, trẻ dễ cảm thấy mình bị kiểm soát và nảy sinh tâm lý chống đối.
Vì vậy, người mẹ cần học cách đặt ra những ranh giới rõ ràng và từng bước trao lại quyền chủ động cho con.
Bài tập, việc học, lịch sinh hoạt, chăm sóc bản thân hay giữ gìn đồ dùng cá nhân đều cần được xem là trách nhiệm phù hợp với độ tuổi của trẻ. Mẹ có thể hướng dẫn, hỗ trợ khi cần, nhưng không nhất thiết phải làm thay.
Không can thiệp quá mức không có nghĩa là mẹ bớt yêu con. Ngược lại, đó có thể là một cách yêu trưởng thành hơn: tin rằng con có khả năng tự học hỏi, tự điều chỉnh và chịu trách nhiệm về cuộc sống của mình.
Trưởng thành vốn là một hành trình mỗi người phải tự bước đi. Bố mẹ có thể chỉ đường, nhưng không thể đi thay con mãi. Khi được trao cơ hội tự trải nghiệm, tự lựa chọn và chịu trách nhiệm, trẻ mới dần xây dựng được sự tự lập.
Học cách mềm mỏng nhưng kiên định, biết nói “không” đúng lúc
Khi đồng hành cùng một đứa trẻ đang ở giai đoạn nổi loạn, nhiều người mẹ dễ rơi vào hai thái cực: hoặc quá nuông chiều, hoặc quá cứng rắn.
Cả hai cách ứng xử đều dễ khiến mối quan hệ trở nên căng thẳng. Khi trẻ nhận ra rằng chỉ cần nổi nóng, khóc lóc hoặc gây áp lực là có thể khiến bố mẹ thay đổi quyết định, trẻ dần hình thành thói quen dùng cảm xúc để đạt được điều mình muốn.
Sự thay đổi thứ ba là từ bỏ cả việc áp đặt bằng cảm xúc lẫn sự nhượng bộ không giới hạn, thay vào đó học cách mềm mỏng nhưng kiên định.
Khi trẻ đưa ra những yêu cầu không phù hợp, chẳng hạn muốn thức quá khuya để dùng điện thoại, mua sắm vượt quá khả năng của gia đình hoặc có lời nói thiếu tôn trọng với người khác, người mẹ không nổi giận nhưng cũng không nên dễ dàng chiều theo.
Mẹ có thể bình tĩnh nói: “Mẹ hiểu con đang muốn điều đó, nhưng mẹ không thể đồng ý.”
Mẹ ở bên, lắng nghe và công nhận cảm xúc của con, nhưng vẫn giữ nguyên giới hạn đã đặt ra. Không quát mắng, không tranh cãi, nhưng cũng không vì cơn giận của con mà thay đổi nguyên tắc.
Theo thời gian, trẻ sẽ hiểu rằng khóc lóc, nổi nóng hay đe dọa không thể khiến mọi giới hạn biến mất. Từ đó, con dần học được cách bày tỏ nhu cầu bằng lời nói, thương lượng và tôn trọng người khác thay vì dùng cảm xúc để gây áp lực.
Người mẹ bình tĩnh, ranh giới càng rõ ràng, gia đình sẽ có cơ hội trở lại trạng thái cân bằng. Đôi khi, lời “không” nhẹ nhàng nhưng nhất quán chính là cách giúp trẻ học được bài học quan trọng về giới hạn, trách nhiệm và sự tôn trọng.
Học cách lắng nghe và thấu cảm, thay thế việc cằn nhằn bằng những câu hỏi khơi gợi suy nghĩ
Khi con chủ động tâm sự, người mẹ vội phán xét, giảng giải hay đưa ra lời khuyên. Trước tiên, mẹ hãy để con cảm nhận rằng cảm xúc của mình được đón nhận. Mẹ có thể nói: “Mẹ biết chuyện này khiến con rất buồn” hoặc “Nếu ở trong hoàn cảnh của con, có lẽ mẹ cũng sẽ cảm thấy khó chịu và bất công.”
Sau khi con cảm thấy được lắng nghe, thay vì lập tức đưa ra đáp án, mẹ có thể dùng những câu hỏi gợi mở: “Con nghĩ sao về chuyện này?”, “Theo con, cách nào sẽ tốt hơn?”, “Nếu lựa chọn cách đó, con nghĩ điều gì có thể xảy ra?”
Những câu hỏi như vậy giúp trẻ suy nghĩ sâu hơn, cũng như cơ hội tự nhìn nhận vấn đề, đưa ra lựa chọn và học cách chịu trách nhiệm với quyết định của mình.
Vun đắp mối quan hệ trong nhà thêm gắn kết
Khi con gặp vấn đề, nhiều cha mẹ dễ dồn toàn bộ sự chú ý vào con: tìm xem con sai ở đâu, vì sao con thay đổi, tại sao con trở nên nổi loạn. Cùng lúc đó, họ lại nhìn thấy những điều chưa ổn ở người bạn đời, ở cách các thành viên đối xử với nhau và ở chính không khí trong gia đình.
Những lo lắng, thất vọng và oán trách cứ thế tích tụ. Cha mẹ trở nên căng thẳng, dễ cáu gắt, còn bầu không khí trong nhà cũng ngày một nặng nề. Có khi cha mẹ nghĩ rằng chính những vấn đề của con đang làm xáo trộn gia đình, nhưng đôi khi chiều ngược lại mới đúng: những căng thẳng trong gia đình lại đang tác động đến cảm xúc và hành vi của trẻ.
Sự chuyển biến cuối cùng là đừng chỉ chăm chăm “sửa” con, mà hãy quay về chăm sóc chính mình và vun đắp những mối quan hệ trong gia đình.
Hãy học cách làm mềm lòng mình, thay vì lúc nào cũng ở trong trạng thái phòng vệ. Nói chuyện với bạn đời bằng sự tôn trọng, biết ghi nhận những điều người kia đang cố gắng. Quan tâm đến ông bà và những thành viên khác trong gia đình, cùng nhau xây dựng lại những nguyên tắc và cách ứng xử tích cực. Quan trọng hơn, cha mẹ cũng cần dành thời gian cho chính mình: làm những điều mình yêu thích, nghỉ ngơi, gặp gỡ bạn bè và tìm lại niềm vui trong cuộc sống.
Khi cha mẹ không còn sống trong trạng thái căng thẳng suốt ngày, khi căn nhà có nhiều tiếng cười hơn, vợ chồng biết lắng nghe và hỗ trợ nhau, các thành viên cảm thấy được yêu thương và tôn trọng, trẻ cũng sẽ cảm nhận được sự an toàn ấy.
Nhiều vấn đề của con đôi khi không thể giải quyết chỉ bằng cách yêu cầu con thay đổi. Khi môi trường sống trở nên ấm áp hơn, trẻ có thể dần bình tĩnh lại, bớt phòng vệ và dễ dàng kết nối với gia đình hơn.
Một đứa trẻ cần một mái nhà không chỉ để trở về, mà còn là nơi con cảm thấy mình được yêu thương, được chấp nhận và được an toàn. Khi gia đình trở thành nơi con muốn trở về, những hành vi nổi loạn cũng có thể dần tìm được cơ hội để thay đổi.
