Theo nhiều phụ huynh cho biết, trò chuyện là cách giúp họ thấu hiểu con cái nhanh hơn. Tuy nhiên, đôi khi việc càng nói nhiều, trẻ lại càng ít muốn lắng nghe.
Thực ra, việc giáo dục con đôi khi, chỉ cần những câu nói ngắn gọn, đúng lúc và đủ tinh tế, cũng có thể giúp con dần thay đổi.
Nếu mỗi ngày bố mẹ biết lựa chọn cách trò chuyện nhẹ nhàng, tích cực và tôn trọng cảm xúc của con, trí tuệ cảm xúc (EQ) của trẻ sẽ được nuôi dưỡng một cách tự nhiên. Theo thời gian, con biết lắng nghe, học được cách hiểu mình và thấu hiểu người khác.
"Mẹ hiểu lúc này con đang buồn"
Khi đứa trẻ khóc và mất bình tĩnh, nhiều bố mẹ thường vội vàng dỗ dành theo cách “đừng khóc nữa” hoặc giải thích rằng “chuyện này không có gì phải buồn”. Nhưng với trẻ, điều quan trọng nhất lúc đó không phải lời giải thích, mà là cảm giác được thấu hiểu.
Nếu bố mẹ có thể nhẹ nhàng ngồi xuống ngang tầm mắt con, nhìn con và nói: “Mẹ biết con đang buồn/đang khó chịu”, trẻ sẽ cảm nhận được rằng cảm xúc của mình được lắng nghe và tôn trọng. Khi cảm thấy an toàn, những cảm xúc tiêu cực cũng sẽ dần lắng xuống.
Thực tế, việc gọi tên cảm xúc và chấp nhận cảm xúc của con không khiến trẻ “yếu đuối” hơn, mà ngược lại giúp con học cách nhận diện và điều chỉnh cảm xúc của chính mình. Những đứa trẻ được phép bộc lộ cảm xúc từ nhỏ thường lớn lên biết đồng cảm, hiểu người khác và ứng xử tinh tế hơn trong các mối quan hệ.
"Con có thể tức giận, nhưng không thể làm tổn thương người khác"
Nhiều bố mẹ lo con mất kiểm soát nên vội vàng kìm nén cảm xúc của con hoặc nhượng bộ cho qua chuyện. Nhưng cách hiệu quả hơn là chấp nhận cảm xúc, đồng thời hướng dẫn hành vi.
Bố mẹ có thể nhẹ nhàng nói: “Con tức giận là điều bình thường, ai cũng có lúc như vậy. Nhưng mình không đánh người hay ném đồ, vì điều đó có thể làm người khác bị đau.”
Những lời nói như vậy giúp trẻ hiểu rằng cảm xúc không sai, nhưng cách thể hiện cần phù hợp.
Khi được hướng dẫn lặp lại nhiều lần, trẻ sẽ dần biết phân biệt giữa “mình đang cảm thấy gì” và “mình nên làm gì”. Từ đó, con học được cách bày tỏ sự khó chịu bằng lời nói, biết dừng lại, hoặc tìm cách giải tỏa phù hợp hơn thay vì hành động bộc phát.
Đây chính là bước quan trọng giúp trẻ phát triển khả năng kiểm soát bản thân và ứng xử tích cực, thay vì bị cuốn theo cảm xúc nhất thời.
"Hãy cùng nhau nghĩ ra cách tốt hơn nhé!"
Khi trẻ gặp khó khăn, chẳng hạn như xếp hình chưa đúng hay không ghép được mảnh ghép, nhiều bố mẹ thường làm thay hoặc nhanh chóng yêu cầu con dừng lại. Nhưng lúc này, điều trẻ cần là cảm giác được đồng hành.
Bố mẹ có thể nhẹ nhàng gợi mở: “Mình thử cách khác xem sao nhé?”, hoặc “Con nghĩ mảnh này nên đặt ở đâu?”. Khi được khuyến khích suy nghĩ, trẻ sẽ cảm thấy mình đang được tin tưởng và hỗ trợ.
Việc kiên nhẫn ở bên, không vội đưa ra đáp án, giúp trẻ dần hình thành thói quen tự tìm cách giải quyết vấn đề. Qua thời gian, con sẽ biết bình tĩnh hơn khi gặp khó khăn, chủ động suy nghĩ trước khi nhờ giúp đỡ, thay vì dễ nản lòng hay bỏ cuộc ngay từ đầu.
Chính những khoảnh khắc nhỏ như vậy là nền tảng để trẻ xây dựng sự tự tin, tính kiên trì và khả năng giải quyết vấn đề trong cuộc sống sau này.
"Mẹ thấy con đang tiến bộ mỗi ngày, rất đáng khen"
Bố mẹ nên thay đổi cách khen ngợi con chung chung như “con giỏi lắm” hay “con thông minh quá”, vì trẻ sẽ khó hiểu cụ thể mình đã làm tốt ở điểm nào. Những lời khen càng rõ ràng, cụ thể thì càng có ý nghĩa.
Ví dụ, khi con chủ động đưa đồ chơi cho em hoặc giúp lấy đồ, bố mẹ có thể nói: “Cách con vừa chia bánh cho em rất quan tâm và chu đáo.” Khi đó, trẻ sẽ hiểu chính xác hành vi nào của mình được ghi nhận.
Dần dần, con học cách chú ý đến cảm xúc và nhu cầu của người khác, từ đó sẵn sàng chia sẻ và giúp đỡ nhiều hơn. Đây cũng là nền tảng quan trọng của trí tuệ cảm xúc.
Thực tế, những người có trí tuệ cảm xúc tốt thường không chỉ hiểu bản thân, mà còn biết quan sát, thấu cảm và phản ứng phù hợp với người xung quanh. Và những điều này đều có thể được nuôi dưỡng từ những lời khen đúng cách mỗi ngày.
"Mẹ cũng mắc lỗi, không sao cả"
Nhiều phụ huynh cố gắng giữ hình ảnh “đúng” trước mặt con và ngại thừa nhận sai lầm. Nhưng thực ra, khi bố mẹ có thể nhẹ nhàng nói: “Mẹ xin lỗi, lúc nãy mẹ hơi nóng vội, mẹ làm vậy chưa đúng”, trẻ không những không mất đi sự tôn trọng, mà còn tin tưởng và gần gũi hơn.
Khi thấy người lớn cũng có thể sai và sẵn sàng sửa sai, trẻ sẽ hiểu rằng mắc lỗi không đáng sợ. Điều quan trọng là biết nhận lỗi và học cách làm tốt hơn. Đây là một bài học rất quan trọng giúp con trưởng thành một cách tự nhiên và lành mạnh.
Những lời nói như vậy không cần phải chuẩn bị cầu kỳ hay dành riêng thời gian để dạy. Nếu bố mẹ khéo léo lồng ghép một cách tự nhiên trong bữa ăn, lúc chơi cùng con hay trước giờ đi ngủ, trẻ sẽ dần ghi nhớ.
Ngôn ngữ có sức ảnh hưởng rất lớn. Khi được nghe đủ nhiều những cách nói tích cực, trẻ sẽ dần học theo và biến chúng thành cách giao tiếp của riêng mình. Con sẽ đối xử với người khác theo cách mà con đã được đối xử.
Vì vậy, nếu mong con trở thành một người biết tôn trọng, thấu hiểu và cư xử đúng mực, bố mẹ có thể bắt đầu từ chính cách mình trò chuyện với con mỗi ngày. Khi kiên trì một thời gian, những thay đổi tích cực ở con sẽ dần rõ ràng hơn.
