Mỗi đứa trẻ đều có tính cách và nhịp phát triển riêng. Có em ngoan ngoãn, hiểu chuyện, có em hiếu động và thường xuyên khiến bố mẹ phải nhắc nhở. Chính những khác biệt ấy khiến không ít bố mẹ băn khoăn, lo lắng và tự hỏi liệu mình đã nuôi dạy con đúng cách hay chưa.
Trong thời đại có quá nhiều thông tin về giáo dục, bố mẹ dễ tiếp cận vô số lời khuyên và phương pháp nuôi dạy con. Tuy nhiên, vì có nhiều quan điểm khác nhau, thậm chí trái ngược nhau, nhiều người càng đọc càng thấy bối rối và không biết đâu mới là điều phù hợp với con.
Sau khi tìm hiểu ý kiến của nhiều chuyên gia giáo dục và quan sát cách nuôi dạy con ở nhiều gia đình, có thể nhận thấy một điểm chung, những gia đình nuôi dạy con tốt thường kiên trì thực hiện một vài nguyên tắc đơn giản nhưng mang lại hiệu quả lâu dài.
Trong đó, mô hình "3 điều nên làm và 1 điều không nên làm" được xem là định hướng rõ ràng, giúp bố mẹ dễ áp dụng trong hành trình đồng hành cùng con.
Hãy dành thời gian đồng hành cùng con
Nếu bố mẹ mải xem điện thoại trong khi con tự chơi, đó chỉ là sự hiện diện về mặt thể chất, chưa phải đồng hành thực sự.
Điều trẻ cần là sự quan tâm trọn vẹn. Hãy tạm gác công việc và các thiết bị điện tử để tập trung lắng nghe, trò chuyện, vui chơi và tương tác cùng con.
Thực tế, chất lượng thời gian bố mẹ dành cho con quan trọng hơn rất nhiều so với số lượng. Khoảng 15 - 30 phút mỗi ngày tập trung vào con cũng có giá trị hơn nhiều giờ ở cạnh nhau nhưng thiếu sự kết nối.
Bố mẹ có thể bắt đầu bằng những việc rất đơn giản như dành một khoảng "thời gian đặc biệt" mỗi ngày để con tự chọn hoạt động và cùng con tham gia trọn vẹn, duy trì những thói quen như cùng chơi trò chơi, đọc sách hoặc dã ngoại vào cuối tuần.
Hay tận dụng những khoảnh khắc thường ngày như lúc đưa con đi học, chuẩn bị bữa tối hoặc trước giờ đi ngủ để trò chuyện và lắng nghe trẻ.
Xây dựng cho con thói quen sử dụng thiết bị điện tử lành mạnh, thay vì chỉ cấm đoán
Trong cuộc sống hiện đại, việc trẻ hoàn toàn không sử dụng các thiết bị điện tử gần như không còn khả thi. Thay vì cấm đoán tuyệt đối, điều quan trọng hơn là giúp trẻ biết sử dụng công nghệ đúng cách, an toàn và có chừng mực.
Một bà mẹ có con học lớp 5 chia sẻ rằng gia đình chị đã xây dựng những "quy tắc sử dụng thiết bị điện tử" rất rõ ràng. Vào các ngày trong tuần, trẻ được sử dụng tối đa 40 phút mỗi ngày, cuối tuần không quá 2 giờ. Trẻ được dùng thiết bị sau khi hoàn thành việc học và các hoạt động ngoài trời. Sau 8 giờ tối, tất cả điện thoại, máy tính bảng đều được đặt ở khu vực chung của gia đình, còn phòng ngủ là không gian không có thiết bị điện tử.
Bên cạnh việc đặt ra giới hạn, chị hướng dẫn con khai thác những giá trị tích cực của công nghệ. Hai mẹ con cùng học lập trình cơ bản, khám phá khoa học qua các ứng dụng giáo dục và lưu giữ kỷ niệm bằng những album ảnh số của gia đình.
Để giúp trẻ hình thành thói quen sử dụng thiết bị điện tử lành mạnh, bố mẹ có thể bắt đầu bằng một số nguyên tắc đơn giản như:
- Quy định thời gian sử dụng phù hợp với từng độ tuổi và điều chỉnh khi trẻ lớn hơn.
- Ưu tiên các nội dung mang tính giáo dục, đồng thời cùng con lựa chọn những chương trình phù hợp
- Tạo nhiều hoạt động hấp dẫn thay thế, như vui chơi ngoài trời, đọc sách, làm thủ công hoặc cùng gia đình tham gia các hoạt động chung.
Hãy để sách trở thành một phần tự nhiên trong cuộc sống của trẻ
Trong thời đại số, sách giấy vẫn mang đến những giá trị mà màn hình điện thoại khó thay thế. Tuy nhiên, thay vì ép con đọc, bố mẹ hãy tạo một môi trường để việc đọc diễn ra một cách tự nhiên.
Chẳng hạn, hãy bố trí một góc đọc sách ấm cúng trong nhà, thường xuyên đưa con đến thư viện hoặc hiệu sách và để con tự chọn những cuốn sách mình yêu thích. Bố mẹ cũng nên trở thành tấm gương yêu thích đọc sách, bởi trẻ học hỏi rất nhiều từ thói quen của người lớn.
Khi lựa chọn sách, đừng chỉ tập trung vào những cuốn "nên đọc", mà hãy xuất phát từ sở thích của con. Một cuốn sách về khủng long, khoa học hay vũ trụ có thể là khởi đầu cho niềm đam mê và khả năng tự học của trẻ.
Một điều bố mẹ nên tránh: Đừng để cảm xúc lấn át cách dạy con
Đây là phần khó và cũng quan trọng nhất.
Khi áp lực công việc, việc nhà hay sự bướng bỉnh của con khiến bố mẹ mất bình tĩnh, việc quát mắng có thể mang lại hiệu quả tức thời nhưng cũng dễ để lại những tổn thương lâu dài trong lòng trẻ.
Nhiều người trưởng thành từng lớn lên trong môi trường thường xuyên bị la mắng vẫn mang theo cảm giác tự ti, sợ sai và khó xây dựng các mối quan hệ.
Vì vậy, thay vì phản ứng theo cảm xúc, bố mẹ có thể tạm rời khỏi tình huống để bình tĩnh lại, bày tỏ cảm xúc bằng những câu nói nhẹ nhàng, cùng con tìm cách khắc phục lỗi thay vì chỉ trách phạt. Nếu lỡ mất kiểm soát, đừng ngại xin lỗi và giải thích với con. Điều đó không làm giảm uy của bố mẹ, mà còn giúp trẻ học được cách kiểm soát cảm xúc và ứng xử với người khác bằng sự tôn trọng.
Mỗi đứa trẻ đều có thế mạnh và tốc độ phát triển riêng. Vì vậy, không có công thức nuôi dạy nào phù hợp với tất cả. Điều quan trọng là bố mẹ dành cho con tình yêu thương, sự đồng hành, tôn trọng cá tính riêng và biết điều chỉnh cách nuôi dạy để phù hợp với từng giai đoạn phát triển.
