Đó là trường hợp của cô gái trẻ T.T.N (23 tuổi), phải đưa đến Viện Sức khỏe Tâm thần (Bệnh viện Bạch Mai) điều trị vì bị trầm cảm sau sinh. N mang thai ngoài ý muốn khi còn đang học đại học, cô gái 23 tuổi từng cố gắng vượt qua mặc cảm, áp lực để chờ ngày con chào đời.
Trong thai kỳ, cô nghén nặng, cơ thể thay đổi, tăng cân nhanh khiến tâm lý bị ảnh hưởng khiến nữ sinh này dễ khóc, buồn bã, cáu gắt vô cớ. Được sự động viên của chồng, gia đình và thầy cô, N cố gắng duy trì việc học khi đang mang thai.
Suốt quá trình mang thai N được theo dõi đầy đủ, không ghi nhận bất thường. Người mẹ trẻ từng rất háo hức chờ con ra đời. Và rồi một bé trai nặng 3kg đã chào đời, sức khỏe ổn định, bệnh nhân được gia đình hỗ trợ chăm sóc đầy đủ cả thể chất lẫn tinh thần, những tuần đầu tiên, N cảm thấy hạnh phúc khi được làm mẹ.
Thế nhưng, mọi thứ đã thay đổi rất nhanh sau đó. ThS.BS Nguyễn Phương Linh, Viện Sức khỏe Tâm thần, Bệnh viện Bạch Mai cho biết, qua khai thác từ phía gia đình, sau khi sinh khoảng 5 tuần, N bắt đầu thay đổi khi buồn chán, mệt mỏi, mất hứng thú với sở thích trước đây, ngại giao tiếp với mọi người.
Người mẹ trẻ đã có ý định cùng con tự sát vì trầm cảm sau sinh. Ảnh minh họa.
Ban đầu N nuôi con bằng sữa mẹ, nhưng do căng thẳng sữa ít dần rồi mất hẳn dù cô đã cố gắng kích thích sữa về hằng ngày. Việc phải chuyển sang sữa công thức khiến cô càng suy sụp và luôn cảm thấy mình có lỗi với con. Mặc dù được chồng và gia đình động viên rất nhiều nhưng bệnh nhân luôn cho rằng mình không phải là người mẹ tốt.
Tình trạng này kéo dài vài tháng, khiến N cảm thấy trống rỗng, vô dụng cho rằng bản thân không chăm sóc được con, tươi lai ảm đạm. Nghe thấy con khóc cô càng hoảng loạn khi cho rằng, bản thân không đủ khả năng chăm con.
Trước khi nhập viện, N ôm con đứng ngoài ban công với ý định nhảy xuống tự tử nhưng được gia đình phát hiện và ngăn cản kịp thời. Sau đó, các ý nghĩ muốn chết xuất hiện thường xuyên hơn nên người nhà đưa cô đến Viện Sức khỏe Tâm thần điều trị. Tại viện, N được chẩn đoán bị trầm cảm sau sinh, cần phối hợp nhiều biện pháp điều trị và can thiệp.
PGS.TS Nguyễn Văn Tuấn, Viện trưởng Viện Sức khỏe tâm thần (Bệnh viện Bạch Mai), cho biết trầm cảm sau sinh là rối loạn tâm thần phổ biến ở phụ nữ sau sinh, thường khởi phát trong 4-6 tuần đầu. Theo bác sĩ Tuấn, cần phân biệt trầm cảm sau sinh với tình trạng "baby blues" - cảm giác buồn bã, dễ khóc, uể oải thường gặp trong khoảng 10 ngày đầu sau sinh và có thể tự hồi phục. Nếu tình trạng kéo dài trên hai tuần, ngày càng nặng hơn và ảnh hưởng sinh hoạt, người bệnh cần được thăm khám sớm.
PGS Nguyễn Văn Tuấn cho biết, trầm cảm sau sinh giai đoạn đầu rất dễ bỏ sót, khiến bệnh tiến triển nhanh, dễ để lại hậu quả nặng nề.
BSCKII Nguyễn Thị Ái Vân, Viện Sức khỏe Tâm thần, cảnh báo thêm rằng, ở giai đoạn nặng khi bị trầm cảm ở giai đoạn nặng người mẹ thường xuất hiện cảm giác tội lỗi, vô dụng, không muốn giao tiếp, mất khả năng chăm sóc con, thậm chí có ý nghĩ tự sát hoặc làm hại bản thân.
Các nghiên cứu cho thấy khoảng 10–15% phụ nữ sau sinh mắc trầm cảm sau sinh. Tại Việt Nam, một số nghiên cứu ghi nhận tỷ lệ dao động 8–16%. Ở nhóm phụ nữ chịu nhiều áp lực tâm lý hoặc trong giai đoạn dịch bệnh, tỷ lệ có thể cao hơn đáng kể.
Theo bác sĩ Ái Vân, trầm cảm sau sinh là kết quả của nhiều yếu tố cùng tác động. Sau sinh, hormone estrogen và progesterone giảm đột ngột, ảnh hưởng đến hệ thần kinh điều hòa cảm xúc. Bên cạnh đó là áp lực chăm con, thiếu ngủ kéo dài, khó khăn kinh tế, mâu thuẫn gia đình hoặc thiếu sự hỗ trợ từ người thân.
Đáng nói, nhiều trường hợp bị bỏ qua khiến tình trạng ngày càng nặng do sự chủ quan từ những người thân trong gia đình. Không ít người khi thấy sản phụ sau sinh có triệu chứng bất thường, nhưng lại cho rằng chỉ “mệt sau sinh” hoặc “quá nhạy cảm”. Trong giai đoạn đầu, người bệnh có thể chỉ biểu hiện bằng việc dễ buồn, giảm hứng thú, mất ngủ, chán ăn hoặc thường xuyên than đau đầu, đau ngực, đau bụng.
Khi bệnh tiến triển, người mẹ dần xa lánh mọi người, giảm kết nối với con, lo lắng quá mức hoặc ngược lại là thờ ơ với em bé. Một số trường hợp có biểu hiện kích động, xuất hiện ý nghĩ tự sát.
Bác sĩ Ái Vân cho biết, trầm cảm sau sinh hoàn toàn có thể điều trị nếu được phát hiện sớm. Người bệnh cần được hỗ trợ tâm lý, nghỉ ngơi hợp lý, giảm áp lực chăm con và tăng sự đồng hành từ gia đình. Với trường hợp nặng hoặc có nguy cơ tự sát, sản phụ cần nhập viện điều trị chuyên khoa càng sớm càng tốt.
