1. Cau cao, chuối thấp – cách sắp xếp rất có lý
Cau có thân thẳng, tán lá tập trung ở phía trên nên thường được trồng ở phía trước nhà hoặc gần lối vào. Hàng cau tạo cảm giác thanh thoát, không làm không gian phía trước trở nên bí bách.
Trong khi đó, chuối có tán lá lớn, mọc thấp và xòe rộng mang tính che chắn. Chuối thường được trồng phía sau hoặc bên hông nhà, vừa tạo mảng xanh vừa giúp che chắn không gian sinh hoạt. Đặc biệt thời xưa chủ yếu nhà hướng nam,phía sau là hướng Bắc hay có gió lạnh mùa đông nên có bụi chuối sau nhà sẽ giúp cản gió lạnh.
Cách bố trí “trước cau, sau chuối” vì thế không đơn thuần là một câu nói truyền miệng. Nó phù hợp với đặc điểm sinh trưởng của hai loại cây và cách tổ chức sân vườn truyền thống.
2. Người xưa rất coi trọng ánh sáng và độ thoáng trước nhà
Nhà ở truyền thống của người Việt thường cần một khoảng sân phía trước để đón ánh sáng, thông gió và tạo không gian sinh hoạt. Nếu trồng cây quá thấp, quá rậm ngay trước cửa, khu vực này dễ trở nên tối và bí.
Cau lại có thân cao, dáng thẳng, phần tán không phủ kín mặt đất nên ít cản ánh sáng. Vì vậy, trồng cau phía trước giúp giữ được cảm giác thoáng đãng.
Chuối thì khác. Lá bản rộng và mọc thành bụi, thích hợp hơn với những vị trí phía sau, nơi cần thêm bóng mát và sự kín đáo.
3. “Trước cau, sau chuối” còn gắn với quan niệm phong thủy
Trong quan niệm dân gian, khu vực trước nhà thường được xem là nơi cần sáng sủa, sạch sẽ và thông thoáng. Cây cau với dáng thẳng, thanh mảnh thường được lựa chọn để tạo cảm giác ngay ngắn, cao ráo.
Phía sau nhà lại cần sự ổn định và kín đáo hơn. Những bụi chuối xanh tốt, tán lá rộng tạo cảm giác được che chở, bao bọc.
Đây là quan niệm dân gian chứ không phải quy tắc phong thủy bắt buộc. Không nên hiểu rằng cứ trồng ngược vị trí là chắc chắn gây xấu hay ảnh hưởng đến tài lộc.
4. Nếu đảo lại: trước trồng chuối, sau trồng cau thì sao?
Về mặt thực tế, không có chuyện cứ đảo vị trí cau và chuối là gia đình gặp vận xấu. Cây vẫn sinh trưởng nếu điều kiện đất, nước, ánh sáng phù hợp.
Tuy nhiên, nếu trồng chuối quá sát phía trước nhà, tán lá lớn có thể che ánh sáng, chắn tầm nhìn và khiến khu vực cửa ra vào trở nên rậm rạp hơn. Vào mùa mưa, lá già và bẹ chuối cũng cần được dọn dẹp thường xuyên. Hơn nữa về tính thẩm mỹ thì bụi chuối trước nhà không làm tăng mà đôi khi còn giảm thẩm mỹ vì sự lòa xòa của tàu lá chuối. Cây chuối cũng rất hay bị thối gốc sau mỗi lần ra quả nên tạo mùi khó chịu và dễ gây ảnh hưởng xấu tới không gian.
Ngược lại, nếu trồng cau phía sau thì hoàn toàn có thể. Vấn đề nằm ở việc vị trí đó có phù hợp với nhu cầu sử dụng, ánh sáng và tổng thể khu vườn hay không.
5. Điều người xưa thực sự muốn nhắc có thể không nằm ở “cau” hay “chuối”
Điểm đáng chú ý của câu “trước trồng cau, sau trồng chuối” là người xưa không tùy tiện đưa cây cối vào không gian sống. Họ quan sát chiều cao, tán lá, hướng nắng, độ thoáng và nhu cầu che chắn rồi mới lựa chọn vị trí.
Nói cách khác, câu nói này giống một kinh nghiệm quy hoạch sân vườn dân gian hơn là một luật lệ cứng nhắc.
Ngày nay, nhà phố có diện tích nhỏ, hướng nhà và điều kiện ánh sáng cũng rất khác nhà truyền thống. Vì vậy, không nên máy móc áp dụng câu nói này cho mọi ngôi nhà.
Điều quan trọng nhất vẫn là cây được trồng ở vị trí không cản lối đi, không che kín cửa sổ, không làm nhà thiếu sáng và thuận tiện chăm sóc.
“Trước trồng cau, sau trồng chuối” vì thế vẫn có giá trị như một lời nhắc về cách bố trí không gian sống hài hòa. Nếu đảo lại cũng không phải điều đại kỵ. Chỉ cần hiểu đặc điểm của từng loại cây và chọn vị trí phù hợp, khu vườn vẫn có thể xanh tốt, thoáng đẹp và thuận tiện cho sinh hoạt.
*Thông tin trong bài mang tính tham khảo chiêm nghiệm
