Nhiều người khi đi qua những vườn chuối thường thấy một cảnh khá lạ: sau khi buồng chuối được thu hoạch, người làm vườn không để cây tiếp tục đứng trên đất mà dùng dao chặt ngang thân, có khi còn cắt sát xuống gần gốc. Với những người chưa từng trồng chuối, việc này dễ khiến người ta thắc mắc: cây đang xanh tốt, tại sao vừa cho quả xong lại phải chặt bỏ?
Thực tế, đây không phải việc làm tùy tiện mà là một bước quan trọng trong quá trình chăm sóc vườn chuối. Cây chuối sau khi đã trổ buồng và cho quả gần như không tiếp tục cho một buồng quả mới trên chính thân đó.
Vì sao thu hoạch xong phải chặt cây chuối?
Điều đầu tiên cần hiểu là mỗi thân chuối thường chỉ cho quả một lần. Sau khi cây đã trổ hoa, phát triển thành buồng và được thu hoạch, thân giả đó sẽ không tiếp tục tạo ra một buồng chuối mới có giá trị như trước. Nếu cứ để nguyên cây đứng trong vườn, cây vẫn có thể tồn tại thêm một thời gian nhưng phần thân cũ không còn mang lại nhiều lợi ích cho người trồng.
Trong khi đó, dưới gốc chuối thường đã xuất hiện những cây con, hay còn gọi là chồi. Đây mới là thế hệ tiếp theo được người trồng lựa chọn để phát triển và cho những buồng quả sau.
Vì vậy, chặt cây mẹ sau thu hoạch là cách giúp nguồn dinh dưỡng, nước và không gian trong đất được ưu tiên cho chồi khỏe, thay vì để một thân cây đã hoàn thành chu kỳ sinh trưởng tiếp tục chiếm diện tích.
Nếu vườn chuối có quá nhiều thân già cùng tồn tại, các cây con có thể phải cạnh tranh ánh sáng, nước và chất dinh dưỡng. Vườn trở nên rậm rạp, khó chăm sóc, đồng thời người trồng cũng khó kiểm soát mật độ cây.
Chặt thân chuối cũ còn giúp việc dọn vườn, bón phân, tưới nước và chăm sóc các chồi mới thuận tiện hơn. Đây là một trong những lý do các vườn chuối được chăm sóc theo hướng thâm canh thường có sự phân chia khá rõ giữa cây đang mang quả, cây con được giữ lại và cây đã thu hoạch.
Một lợi ích khác là giảm nơi trú ẩn của sâu bệnh. Sau khi thu hoạch, phần thân và bẹ chuối có thể tiếp tục giữ ẩm và dần phân hủy. Nếu không được xử lý hợp lý, những phần thực vật già, hư hỏng có thể trở thành môi trường thuận lợi cho một số loại sâu, nấm hoặc sinh vật gây hại.
Bởi vậy, chặt bỏ thân cũ và xử lý phần cây sau thu hoạch là cách giúp vườn sạch sẽ hơn. Tuy nhiên, không có nghĩa cứ chặt xong rồi để thân chuối nằm nguyên giữa vườn. Người trồng cần xử lý phần thân phù hợp, nhất là tại những khu vực có nguy cơ sâu bệnh.
Chặt ngang cây chuối có phải để cây mọc lại nhanh hơn?
Đây cũng là điều nhiều người quan tâm. Câu trả lời là không phải thân chuối cũ được chặt để nó mọc lại và cho quả lần nữa.
Thứ tiếp tục phát triển chính là các chồi mọc từ phần gốc và thân ngầm dưới đất. Một cây chuối mẹ sau khi cho quả có thể để lại nhiều chồi con, nhưng người trồng thường không giữ tất cả. Nếu để quá nhiều chồi cùng phát triển, chúng sẽ cạnh tranh dinh dưỡng và khiến cả vườn bị quá dày.
Thông thường, người làm vườn sẽ lựa chọn những chồi khỏe, có vị trí phù hợp để giữ lại. Những chồi yếu, mọc quá nhiều hoặc không đúng vị trí có thể được loại bỏ. Nhờ đó, cây được giữ lại có điều kiện phát triển tốt hơn.
Việc chặt ngang thân chuối cũng giúp người trồng dễ kiểm soát chiều cao và xử lý phần thân sau thu hoạch. Tùy giống chuối, tuổi cây, điều kiện đất và phương pháp canh tác mà vị trí chặt có thể khác nhau. Không phải vườn nào cũng cần chặt sát gốc ngay lập tức.
Trong một số trường hợp, thân chuối sau thu hoạch còn có thể được tận dụng làm vật liệu phủ đất hoặc phân hữu cơ sau khi xử lý phù hợp. Phần thân chứa nhiều nước nên khi phân hủy có thể góp phần bổ sung chất hữu cơ cho đất. Tuy nhiên, nếu cây có dấu hiệu nhiễm bệnh, không nên tùy tiện giữ lại hoặc sử dụng phần thân bệnh để tránh làm mầm bệnh phát tán trong vườn.
Nếu không chặt cây chuối sau thu hoạch thì chuyện gì xảy ra?
Nếu để thân chuối đã thu hoạch tồn tại quá lâu, vườn có thể trở nên rậm rạp và khó chăm sóc. Những thân cây già dần xuống cấp, lá khô và bẹ héo khiến khu vực quanh gốc thiếu thông thoáng.
Đặc biệt, nếu cùng một gốc có quá nhiều chồi phát triển mà không được tuyển chọn, cây sẽ phải chia sẻ nguồn dinh dưỡng cho quá nhiều thân. Kết quả là cây con có thể phát triển chậm, thân yếu hoặc ảnh hưởng đến khả năng tạo buồng trong những vụ tiếp theo.
Với người trồng chuối để lấy quả, mục tiêu không phải là giữ cho thật nhiều cây cùng tồn tại mà là duy trì mật độ hợp lý và tạo điều kiện tốt nhất cho những cây khỏe.
Do đó, sau khi thu hoạch, người làm vườn thường tiến hành các công việc nối tiếp nhau: chặt thân cây đã cho quả, xử lý phần thân và lá phù hợp, vệ sinh khu vực quanh gốc, kiểm tra chồi con rồi lựa chọn những cây khỏe để tiếp tục chăm sóc.
Có thể nói, việc chặt ngang cây chuối sau thu hoạch là một cách “dọn đường” cho thế hệ cây tiếp theo. Thân chuối cũ đã hoàn thành nhiệm vụ của mình, còn những chồi mới mới là tương lai của cả bụi chuối.
Vì vậy, lần tới nếu bắt gặp một vườn chuối với những thân cây vừa bị chặt ngang sau mùa thu hoạch, đừng nghĩ người trồng đang “phá cây”. Đây thực chất là một bước chăm sóc quan trọng để vườn chuối thông thoáng, hạn chế nguồn sâu bệnh và giúp chồi mới có điều kiện phát triển tốt hơn. Trồng chuối muốn có những buồng quả đẹp ở vụ sau không chỉ phụ thuộc vào phân bón hay tưới nước, mà còn nằm ở cách người làm vườn biết lúc nào nên giữ cây và lúc nào cần mạnh tay loại bỏ cây đã hoàn thành chu kỳ.
