Nhiều người thành công đều ưu tiên quyết định quan trọng vào buổi sáng
Bạn có bao giờ nhận thấy mình dễ đưa ra những lựa chọn sáng suốt sau khi vừa thức dậy, nhưng đến tối lại phân vân, thiếu dứt khoát hoặc quyết định theo cảm xúc? Điều này không đơn thuần là do thói quen mà còn liên quan chặt chẽ đến nhịp sinh học, mức năng lượng của não bộ và cách con người xử lý thông tin trong từng thời điểm của ngày.
Các nghiên cứu về tâm lý học và khoa học thần kinh cho thấy thời điểm đưa ra quyết định có thể ảnh hưởng đáng kể đến chất lượng của chính quyết định đó.
Não bộ hoạt động hiệu quả nhất sau một giấc ngủ chất lượng
Giấc ngủ giúp não bộ "dọn dẹp" các chất thải chuyển hóa, củng cố trí nhớ và tái tạo nguồn năng lượng cho các tế bào thần kinh. Sau khi thức dậy, khả năng tập trung, ghi nhớ và xử lý thông tin thường ở trạng thái tối ưu, đặc biệt nếu bạn đã ngủ đủ giấc.
Lúc này, vùng vỏ não trước trán – khu vực chịu trách nhiệm về lập kế hoạch, tư duy logic và kiểm soát hành vi – hoạt động hiệu quả hơn. Nhờ đó, con người có xu hướng cân nhắc kỹ lưỡng giữa lợi ích và rủi ro trước khi đưa ra quyết định.
Đó cũng là lý do nhiều doanh nhân, nhà quản lý hay người làm công việc sáng tạo thường dành buổi sáng để xử lý những vấn đề quan trọng thay vì các công việc mang tính lặp lại.
Buổi tối, não dễ rơi vào trạng thái "mệt vì phải lựa chọn"
Trong suốt một ngày, mỗi người phải đưa ra hàng trăm quyết định lớn nhỏ: chọn trang phục, trả lời email, giải quyết công việc, mua sắm, ăn gì, đi đâu...
Quá trình này khiến nguồn lực nhận thức dần suy giảm, hiện tượng thường được gọi là "mệt mỏi vì ra quyết định" (decision fatigue). Khi não bộ tiêu hao nhiều năng lượng, khả năng phân tích và tự kiểm soát cũng giảm theo.
Đến cuối ngày, con người thường có xu hướng:
- Chọn phương án dễ dàng nhất thay vì phương án tốt nhất.
- Quyết định nhanh để kết thúc sự phân vân.
- Dễ trì hoãn hoặc né tránh những lựa chọn phức tạp.
- Bị ảnh hưởng nhiều hơn bởi cảm xúc tức thời.
Đó là lý do nhiều người mua sắm quá tay vào buổi tối, ăn uống thiếu kiểm soát hoặc đưa ra những quyết định mà sáng hôm sau lại cảm thấy hối tiếc.
Cảm xúc thường chi phối mạnh hơn khi đêm xuống
Ngoài sự mệt mỏi, buổi tối còn là thời điểm cảm xúc dễ tác động đến suy nghĩ.
Sau một ngày làm việc, những áp lực tích tụ có thể khiến con người nhạy cảm hơn với lo lắng, căng thẳng hoặc cô đơn. Khi đó, não bộ có xu hướng phản ứng theo cảm xúc thay vì dựa trên phân tích lý trí.
Đó cũng là nguyên nhân nhiều người:
- Muốn nghỉ việc sau một ngày tồi tệ.
- Muốn nhắn tin hoặc tranh cãi khi đang tức giận.
- Đưa ra quyết định tài chính mang tính bốc đồng.
- Cảm thấy vấn đề trở nên nghiêm trọng hơn thực tế.
Sau một đêm ngủ đủ, nhiều người nhìn nhận lại sự việc bình tĩnh hơn và thay đổi quyết định ban đầu.
Tuy nhiên, không phải ai cũng giống nhau
Dù buổi sáng thường là thời điểm thuận lợi cho việc ra quyết định, điều này không đúng với tất cả mọi người.
Những người có xu hướng hoạt động mạnh về đêm (night owl) có thể đạt trạng thái tập trung tốt hơn vào cuối chiều hoặc đầu tối. Trong khi đó, người thuộc nhóm "chim sớm" thường đạt hiệu suất cao nhất ngay sau khi thức dậy.
Ngoài nhịp sinh học cá nhân, chất lượng giấc ngủ, chế độ dinh dưỡng, lượng caffeine, mức độ căng thẳng và môi trường làm việc cũng ảnh hưởng đáng kể đến khả năng suy nghĩ sáng suốt.
Khi nào nên đưa ra quyết định quan trọng?
Các chuyên gia tâm lý thường khuyến nghị:
- Những quyết định liên quan đến tài chính, công việc hoặc cuộc sống nên được thực hiện khi cơ thể đang tỉnh táo và tinh thần ổn định.
- Tránh quyết định ngay khi quá mệt, quá đói, quá tức giận hoặc quá xúc động.
- Nếu cảm thấy phân vân vào buổi tối, hãy ghi lại suy nghĩ và xem xét lại vào sáng hôm sau.
- Với những vấn đề lớn, nên dành thời gian cân nhắc thay vì quyết định trong trạng thái kiệt sức.
Việc lựa chọn đúng thời điểm đôi khi cũng quan trọng không kém bản thân quyết định.
Kết luận
Buổi sáng thường là "khung giờ vàng" để đưa ra những quyết định quan trọng vì não bộ được nghỉ ngơi, khả năng tập trung cao và ít chịu tác động từ mệt mỏi hay cảm xúc. Trong khi đó, buổi tối là lúc nguồn lực nhận thức suy giảm, khiến con người dễ hành động theo thói quen hoặc cảm tính.
Tuy vậy, mỗi người đều có nhịp sinh học riêng. Điều quan trọng là hiểu cơ thể mình hoạt động hiệu quả nhất vào thời điểm nào và tránh đưa ra những quyết định lớn khi tinh thần đang thiếu tỉnh táo. Khi biết chọn đúng thời điểm, bạn sẽ tăng khả năng đưa ra những lựa chọn sáng suốt và phù hợp hơn với mục tiêu của mình.
