Cây huyết giác có tên khoa học Pleomele cochinchinensis, thuộc họ Hành tỏi. Cây thường mọc ở những khu vực núi đá, vách đá nhưng hiện nay cũng xuất hiện trong nhiều khuôn viên gia đình nhờ dáng cây và màu lá khá bắt mắt.
Không chỉ có giá trị làm cảnh, huyết giác còn được biết đến như một vị thuốc trong y học cổ truyền. Theo quan niệm Đông y, dược liệu này có vị đắng, chát, tính bình và thường được sử dụng với mục đích chỉ huyết, hoạt huyết, sinh cơ và hành khí.
Gỗ huyết giác được dùng trong y học cổ truyền
Theo các tài liệu y học cổ truyền, huyết giác thường được sử dụng trong một số trường hợp liên quan đến chấn thương, tụ máu, bong gân, đau nhức xương khớp và các vấn đề về tuần hoàn máu.
Dược liệu này cũng được nhắc đến trong các bài thuốc dùng ngoài hoặc dùng theo chỉ định của người có chuyên môn đối với một số tình trạng như mụn nhọt lâu ngày, vết thương chảy máu hay tổn thương do va đập.
Đáng chú ý, huyết giác còn được sử dụng trong y học cổ truyền với mục đích hỗ trợ xử lý tình trạng huyết ứ, trong đó có những trường hợp tụ máu sau chấn thương. Một số tài liệu cũng ghi nhận dược liệu này được dùng trong các bài thuốc liên quan đến bế kinh, đau nhức xương khớp và u hạch.
Tuy nhiên, những công dụng trên thuộc phạm vi sử dụng của dược liệu trong y học cổ truyền. Người dân không nên tự ý sử dụng cây huyết giác để thay thế thuốc điều trị hoặc áp dụng cho các bệnh lý cụ thể khi chưa được bác sĩ, thầy thuốc hướng dẫn.
Nhiều hoạt chất trong huyết giác đang được nghiên cứu
Không chỉ được sử dụng theo kinh nghiệm y học cổ truyền, thành phần hóa học và hoạt tính sinh học của huyết giác cũng từng được các nhà khoa học quan tâm.
Một số phân tích cho thấy nhựa trong gỗ huyết giác chứa nhiều hợp chất, trong đó có dracoresinotanol, dracoresen và dracoalben. Đây là những thành phần góp phần tạo nên đặc tính hóa học đặc trưng của loại dược liệu này.
Một số nghiên cứu thực nghiệm ghi nhận dịch chiết từ huyết giác có khả năng ảnh hưởng đến quá trình kết tập tiểu cầu và thể hiện hoạt tính kháng khuẩn đối với một số chủng vi khuẩn. Các thử nghiệm trong phòng thí nghiệm cũng cho thấy một số thành phần của cây có hoạt tính chống viêm, chống oxy hóa và kháng nấm.
Tuy nhiên, cần phân biệt rõ giữa kết quả nghiên cứu trong phòng thí nghiệm hoặc trên mô hình thực nghiệm với hiệu quả điều trị đã được chứng minh trên người. Những kết quả này chưa đồng nghĩa với việc có thể sử dụng huyết giác để tự điều trị bệnh.
Một số nghiên cứu khác cũng từng khảo sát tiềm năng chống oxy hóa và hoạt tính sinh học của các dịch chiết từ huyết giác. Đây là hướng nghiên cứu có ý nghĩa trong việc tìm hiểu thêm về thành phần và giá trị dược liệu của cây, nhưng không nên diễn giải thành công dụng phòng hoặc chữa ung thư ở người.
Không phải ai cũng có thể sử dụng huyết giác
Dù là loại cây quen thuộc và có giá trị dược liệu, huyết giác không phải thực phẩm thông thường và không nên tự ý dùng với liều lượng tùy tiện.
Đặc biệt, phụ nữ mang thai được khuyến cáo không sử dụng huyết giác. Những người đang mắc bệnh, đang sử dụng thuốc hoặc có ý định dùng huyết giác dưới dạng thuốc uống cũng nên tham khảo ý kiến bác sĩ hoặc người có chuyên môn về y học cổ truyền trước khi sử dụng.
Nếu trồng huyết giác trong nhà, có thể xem đây là một loại cây cảnh có giá trị, nhưng không nên vì nghe nói cây có nhiều công dụng mà tự lấy thân, gỗ hoặc các bộ phận của cây để ngâm, sắc uống hay đắp lên vết thương.
Điều quan trọng nhất là xác định đúng cây, đúng bộ phận dùng và đúng cách sử dụng. Với các loại dược liệu, việc dùng sai cách hoặc không đúng đối tượng có thể gây ra những rủi ro không đáng có.
Từ một loại cây được nhiều người biết đến với mục đích làm cảnh, huyết giác còn mang giá trị dược liệu và đang được nghiên cứu về nhiều hoạt tính sinh học. Tuy nhiên, những thông tin về công dụng của cây cần được hiểu đúng trong phạm vi y học cổ truyền và bằng chứng nghiên cứu hiện có, thay vì xem đây là “thần dược” có thể chữa nhiều bệnh.
