Ngay sau khi chào đời, các chỉ số như thời gian sinh, cân nặng và chiều dài của trẻ đều được ghi nhận, trong đó cân nặng lúc sinh là một chỉ số quan trọng.
Một số nghiên cứu cho thấy, cân nặng khi sinh có thể liên quan đến sự phát triển não bộ và khả năng nhận thức của trẻ trong những năm đầu đời.
Cân nặng có phản ánh trí thông minh của trẻ?
Một số nghiên cứu cho thấy cân nặng khi sinh có mối liên hệ với sự phát triển nhận thức của trẻ. Chẳng hạn, có nghiên cứu ghi nhận rằng trẻ có cân nặng từ 3-3,5kg thường đạt điểm đánh giá nhận thức nhỉnh hơn so với những trẻ có cân nặng khi sinh thấp.
Đáng chú ý, một nghiên cứu tổng quan trên hơn 1,1 triệu người cũng ghi nhận mối tương quan tích cực giữa cân nặng khi sinh và khả năng nhận thức ở tuổi trưởng thành. Kết quả cho thấy, nhìn chung, trẻ có cân nặng khi sinh cao hơn trong ngưỡng bình thường có xu hướng đạt kết quả tốt hơn trong các bài kiểm tra đánh giá nhận thức.
Tuy vậy, mức độ liên hệ này chỉ ở mức khiêm tốn. Các nhà khoa học cho rằng cân nặng khi sinh chỉ là một trong rất nhiều yếu tố ảnh hưởng đến sự phát triển trí não. Di truyền, dinh dưỡng, môi trường sống, sự chăm sóc của gia đình và giáo dục trong những năm đầu đời vẫn đóng vai trò quan trọng hơn đối với khả năng học tập và phát triển của trẻ.
Khi phân tích dữ liệu, các nhà nghiên cứu nhận thấy xu hướng này tăng dần khi cân nặng lúc sinh nằm trong khoảng khỏe mạnh và có xu hướng chững lại ở mức khoảng 4 kg. Điều này cho thấy mục tiêu quan trọng không phải em bé càng nặng càng tốt, mà là đạt cân nặng phù hợp với tuổi thai và phát triển khỏe mạnh trong suốt thai kỳ.
Thiếu cân có thể khiến trẻ kém thông minh hơn?
Về mặt y học, cân nặng khi sinh dưới 2,5 kg được xem là nhẹ cân.
Một nghiên cứu tổng hợp năm 2025 cho thấy sinh non hoặc cân nặng khi sinh thấp có liên quan đáng kể đến những bất lợi về nhận thức và giáo dục suốt đời. Trẻ em sinh non có điểm IQ trung bình thấp hơn 7,63 điểm so với trẻ em sinh đủ tháng.
Trẻ sinh non hoặc trẻ sơ sinh nhẹ cân thường cần các biện pháp can thiệp thích hợp, chẳng hạn như tiêm chất dinh dưỡng để nuôi dưỡng não bộ, và nên cho trẻ uống sữa công thức dành cho trẻ sinh non.
Chu vi vòng đầu lúc sinh có tác động sâu rộng hơn đến chỉ số IQ của trẻ
Một nghiên cứu năm 2025 của UCL (Đại học College London) đã phân tích dữ liệu từ 4.896 trẻ em và phát hiện ra rằng:
- Mối liên hệ giữa cân nặng lúc sinh và chỉ số IQ yếu dần theo thời gian (sự khác biệt về độ lệch chuẩn là 0,14 ở tuổi 4, giảm xuống còn 0,04 ở tuổi 15).
- Mối tương quan giữa chu vi vòng đầu và chỉ số IQ vẫn tồn tại (xấp xỉ 0,10). Điều này cho thấy chu vi vòng đầu (phản ánh thể tích não) là yếu tố dự đoán chỉ số IQ tốt hơn so với cân nặng cơ thể.
Cân nặng lúc sinh giống như một "chỉ số" hơn là một "yếu tố dự báo chỉ số IQ" riêng lẻ, nhắc nhở chúng ta cần chú ý đến chất lượng phát triển tổng thể trong giai đoạn đầu đời.
Có phải trẻ càng nặng càng thông minh?
Nhiều nghiên cứu cho thấy cân nặng khi sinh có liên quan đến sự phát triển nhận thức của trẻ, nhưng mối liên hệ này không phải là "càng nặng càng tốt".
Một nghiên cứu theo dõi gần 4.700 trẻ em tại Đan Mạch ghi nhận rằng, trong nhóm trẻ có cân nặng khi sinh từ 2,5-4 kg, khả năng nhận thức có xu hướng cải thiện khi cân nặng tăng trong khoảng này. Tuy nhiên, ở những trẻ có cân nặng trên 4 kg, xu hướng này không còn tiếp tục và thậm chí có dấu hiệu giảm nhẹ. Kết quả tương tự cũng được ghi nhận trong một nghiên cứu lớn tại Na Uy trên hơn 217.000 nam giới.
Các nhà khoa học cho rằng khi thai nhi quá lớn, nguy cơ gặp biến chứng trong thai kỳ và quá trình sinh nở cũng tăng lên. Những yếu tố này có thể ảnh hưởng đến sức khỏe của trẻ, vì vậy mục tiêu quan trọng nhất vẫn là em bé đạt cân nặng phù hợp với tuổi thai, chứ không phải càng nặng càng tốt.
Quan trọng hơn, cân nặng lúc sinh chỉ phản ánh một phần rất nhỏ của "điểm xuất phát". Sự phát triển trí tuệ của trẻ sau này còn chịu ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố khác như chế độ dinh dưỡng, môi trường sống, sự gắn kết tình cảm với gia đình, những trải nghiệm học hỏi trong những năm đầu đời và chất lượng giáo dục mà trẻ được tiếp cận.
Một số nghiên cứu cũng cho thấy, ngay cả ở những trẻ sinh rất nhẹ cân, sự chăm sóc sau sinh, sự tương tác tích cực giữa bố mẹ và con, cùng việc tạo môi trường học tập, khám phá phong phú vẫn có thể góp phần cải thiện đáng kể sự phát triển nhận thức. Điều này cho thấy não bộ của trẻ có khả năng thích nghi và phát triển mạnh mẽ khi được nuôi dưỡng trong một môi trường phù hợp.
Vì vậy, bố mẹ không nên quá lo lắng nếu cân nặng khi sinh của con không hoàn toàn như mong muốn. Điều quan trọng hơn cả là đồng hành cùng con trong quá trình lớn lên bằng chế độ dinh dưỡng hợp lý, tình yêu thương, sự khích lệ và phương pháp nuôi dạy khoa học. Đây mới là những yếu tố tạo nên nền tảng vững chắc cho sự phát triển toàn diện của trẻ.
Có thể xem cân nặng lúc sinh là một dấu mốc ban đầu, nhưng nó không quyết định tương lai của một đứa trẻ. Trong "đường đua" dài của cuộc sống, sự chăm sóc, giáo dục và môi trường mà con lớn lên mới là những yếu tố tạo nên sự khác biệt thực sự.
