Trong những cuộc trò chuyện, không ít người cho rằng trí thông minh của trẻ có liên quan đến tháng sinh, thậm chí trẻ sinh vào một số tháng nhất định sẽ có lợi thế hơn trong học tập.
Trước hết, cần hiểu rằng tháng sinh không quyết định trí thông minh bẩm sinh của trẻ. Trí thông minh chịu ảnh hưởng chủ yếu từ gen di truyền, giáo dục gia đình, môi trường sống và thói quen học tập. Không có tháng sinh nào mặc định khiến một đứa trẻ thông minh hơn những đứa trẻ khác.
Những khác biệt thường được nhắc đến chủ yếu liên quan đến độ tuổi khi trẻ bắt đầu đi học và môi trường phát triển ban đầu, chứ không phải do trẻ có tài năng bẩm sinh khác nhau.
Vì sao trẻ sinh vào tháng 9, 10, 11 thường có lợi thế khi mới đi học?
Tại Việt Nam, trẻ vào lớp 1 thường ở độ tuổi 6. Tuy nhiên, trong cùng một lớp, các em vẫn có thể chênh lệch vài tháng tuổi do thời điểm sinh khác nhau. Với trẻ 6-7 tuổi, khoảng cách này đôi khi tạo ra sự khác biệt nhất định về thể chất, khả năng tập trung và mức độ tự chủ.
Chẳng hạn, trẻ sinh vào tháng 9, 10 hoặc 11 thường lớn tuổi hơn những bạn cùng lớp sinh vào đầu năm. Khi mới bước vào lớp 1, sự chênh lệch về độ tuổi đôi khi giúp trẻ có lợi thế nhất định trong việc cầm bút, tập viết, tập trung nghe giảng, hiểu hướng dẫn và thích nghi với nề nếp học tập.
Vì vậy, trong những năm đầu tiểu học, trẻ sinh vào những tháng cuối năm đôi khi có khởi đầu thuận lợi hơn về độ tuổi so với các bạn sinh đầu năm. Tuy nhiên, đây chỉ là lợi thế ban đầu, không quyết định trí thông minh hay năng lực học tập lâu dài của trẻ.
Mùa sinh cũng tạo ra một số khác biệt nhỏ
Bên cạnh độ tuổi nhập học, mùa sinh cũng được nhắc đến như một yếu tố hỗ trợ.
Trẻ sinh vào mùa thu trải qua những tháng đầu đời với thời tiết dần mát mẻ, hạn chế phần nào sự khó chịu, cáu kỉnh hoặc khó ngủ do nắng nóng. Khi mùa xuân đến, thời tiết ấm lên cũng thuận lợi cho trẻ vui chơi ngoài trời, tiếp xúc với ánh nắng và vận động.
Tuy nhiên, ảnh hưởng này rất nhỏ và không mang tính quyết định. Đây chỉ là một yếu tố thuận lợi trong môi trường phát triển của trẻ.
Trẻ sinh tháng 6, 7, 8 thường nhỏ tuổi hơn trong lớp
Trẻ sinh vào cuối mùa hè nếu đủ điều kiện nhập học đúng năm sẽ trở thành những học sinh nhỏ tuổi nhất lớp.
Nhiều bố mẹ cố gắng cho con đi học đúng thời điểm, nhưng một đứa trẻ mới hơn 6 tuổi vẫn đang trong quá trình phát triển về khả năng tập trung và kiểm soát hành vi. Trẻ nhỏ tuổi hơn dễ mất tập trung, đọc nhầm câu hỏi hoặc chậm hiểu hướng dẫn.
Trẻ sinh từ tháng 12 đến tháng 5 thuộc nhóm tuổi trung bình
Những trẻ sinh vào mùa đông hoặc đầu mùa xuân thường nằm ở nhóm tuổi giữa lớp. Các em không có lợi thế rõ rệt về tuổi tác như trẻ sinh vào mùa thu, cũng không chịu bất lợi về độ tuổi như trẻ sinh vào cuối mùa hè.
Nhìn chung, khả năng phát triển lâu dài của trẻ phụ thuộc nhiều hơn vào sự đồng hành của gia đình và quá trình hình thành thói quen. Ảnh hưởng của tháng sinh khá nhỏ, trong khi giáo dục và môi trường sau khi trẻ chào đời có vai trò lớn hơn.
Có 3 quan niệm sai lầm bố mẹ cần tránh
Không đánh đồng lợi thế về độ tuổi với chỉ số IQ
Trẻ sinh từ tháng 9 đến tháng 11 thường có kết quả thuận lợi hơn khi mới bắt đầu đi học vì trưởng thành hơn về độ tuổi, chứ không phải vì bẩm sinh thông minh hơn.
Khi lên các lớp cao hơn, khoảng cách tuổi tác dần thu hẹp. Thành tích lúc này phụ thuộc nhiều hơn vào thói quen, khả năng tập trung và giáo dục gia đình. Ảnh hưởng của tháng sinh cũng giảm đi đáng kể.
Nhiều trẻ sinh vào tháng 8 vẫn có khả năng học tập tốt và đạt thành tích xuất sắc.
Không cần cố ý chọn thời điểm con sinh vào tháng được cho là thuận lợi
Việc ép buộc sinh con vào một thời điểm cụ thể tiềm ẩn rủi ro cho sức khỏe của mẹ và bé, trong khi lợi ích từ chênh lệch độ tuổi trong lớp học rất nhỏ.
Một môi trường gia đình khỏe mạnh, an toàn và tích cực có giá trị lớn hơn nhiều so với việc lựa chọn tháng sinh.
Đừng vội gắn nhãn tính cách cho trẻ
Lợi thế về độ tuổi chỉ mang tính tạm thời. Nếu vì thế mà bố mẹ lơ là việc rèn luyện, nền tảng ban đầu tốt cũng khó duy trì lâu dài.
Thay vì quá lo lắng về tháng sinh, bố mẹ nên chú trọng những yếu tố có ảnh hưởng thiết thực hơn đến sự phát triển của trẻ:
Ngủ đủ giấc: Giấc ngủ đầy đủ giúp não bộ có thời gian phục hồi và phát triển, hỗ trợ khả năng tập trung và ghi nhớ.
Tăng cường hoạt động ngoài trời: Chạy nhảy, vận động và gần gũi với thiên nhiên giúp trẻ phát triển thể chất, đồng thời giảm tình trạng mỏi mắt.
Duy trì thói quen đọc sách: Đọc sách cùng con từ nhỏ giúp phát triển khả năng đọc hiểu, vốn là nền tảng của nhiều môn học.
Giữ bầu không khí gia đình ổn định: Ít tranh cãi, nhiều khích lệ giúp trẻ có tâm trạng thoải mái và học tập hiệu quả hơn.
Duy trì giờ ngủ đều đặn, hạn chế video ngắn: Thói quen sinh hoạt ổn định và giảm thời gian xem video ngắn giúp trẻ bảo vệ khả năng tập trung.
Tóm lại, tháng sinh chỉ là một yếu tố nhỏ liên quan đến tốc độ thích nghi của trẻ trong những năm đầu đi học, không phải thước đo trí thông minh hay năng lực lâu dài.
Một lợi thế tạm thời không quyết định thành công. Điều quan trọng hơn là khả năng học tập, thói quen và nền tảng mà trẻ từng bước xây dựng trong suốt quá trình trưởng thành.
Dù sinh vào tháng nào, trẻ vẫn có cơ hội phát triển tốt khi nhận được sự đồng hành phù hợp và môi trường giáo dục khoa học.
