Trước đây, nhiều người thường cho rằng phụ nữ nên sinh con sớm bởi tuổi càng cao thì khả năng thụ thai càng giảm. Tuy nhiên, những năm gần đây, các nghiên cứu cũng cho thấy tuổi của người bố cũng là yếu tố đáng được quan tâm khi nói đến sức khỏe và sự phát triển của trẻ.
Dù vậy, việc người mẹ sinh con ở độ tuổi lớn hơn không đồng nghĩa với việc em bé chắc chắn gặp bất lợi. Trên thực tế, nhiều phụ huynh lớn tuổi vẫn có những em bé khỏe mạnh và phát triển tốt. Một số nghiên cứu thậm chí cho thấy việc làm mẹ lớn tuổi có thể đi kèm với những lợi thế nhất định, chẳng hạn như cha mẹ có sự ổn định về tâm lý, kinh tế và nhiều kinh nghiệm hơn trong việc chăm sóc, giáo dục con.
Người cha lớn tuổi sinh con, trẻ có thể lão hóa chậm hơn? Nghiên cứu hé lộ điều bất ngờ
Một nghiên cứu năm 2005 được công bố trên Tạp chí Di truyền học Con người Hoa Kỳ cho thấy rằng người bố càng lớn tuổi thì telomere trong tế bào của con cái ông càng dài.
Có thể hiểu đơn giản, telomeres là các đoạn DNA lặp lại ở hai đầu mút của nhiễm sắc thể, hoạt động như chiếc nắp bảo vệ gen và đóng vai trò như đồng hồ sinh học của cơ thể.
Cứ mỗi năm người cha già đi, telomere của đứa trẻ sẽ có thêm trung bình khoảng 22 cặp bazơ. Về mặt lý thuyết, chênh lệch 10 năm tuổi giữa cha và con sẽ dẫn đến sự khác biệt 220 cặp bazơ trong telomere của đứa trẻ.
Telomere hoạt động như "nắp bảo vệ" ở đầu nhiễm sắc thể, bảo vệ gen. Mỗi lần tế bào phân chia, telomere lại bị mòn đi một chút. Khi tất cả telomere đều bị mòn, tế bào sẽ già đi. Trẻ em sinh ra từ người cha lớn tuổi thường có telomere dài hơn, nghĩa là telomere của trẻ bị mòn chậm hơn trong quá trình phân chia tế bào, do đó lão hóa chậm hơn.
Tại sao telomere chỉ liên quan đến người cha mà không liên quan đến người mẹ?
Trong suốt cuộc đời của người đàn ông, tế bào sinh tinh (spermatogonia) liên tục sản sinh tinh trùng. Thông qua quá trình phân chia lặp đi lặp lại, tế bào sinh tinh phát triển một loại enzyme hoạt động mạnh gọi là telomerase, liên tục sửa chữa và kéo dài telomere. Telomere của tinh trùng dài ra khi người cha già đi và được truyền lại cho thế hệ tiếp theo.
Trứng của phụ nữ được cố định từ giai đoạn bào thai và không còn nhân lên với số lượng lớn, cũng như không chứa telomerase hoạt động. Do đó, tuổi của người mẹ hầu như không ảnh hưởng đến chiều dài telomere của con.
Năm 2008, Kimura và cộng sự đã công bố một nghiên cứu trên tạp chí PLoS Genetics, phân tích 3.365 người trưởng thành từ bốn nhóm đối tượng khác nhau và xác nhận rằng cứ mỗi năm tuổi của người cha tăng lên, chiều dài telomere của con cái lại tăng từ 0,5 đến hơn 2 lần so với mức rút ngắn telomere bình thường hàng năm.
Người mẹ lớn tuổi sinh ra con thường thông minh hơn?
Trong nhiều thập kỷ, cộng đồng y khoa nhìn chung chấp nhận rằng "25-29 tuổi là độ tuổi vàng để sinh con", và những bà mẹ lớn tuổi thường bị cho là có con "kém thông minh hơn".
Tuy nhiên, một nghiên cứu được công bố trên "Tạp chí Dịch tễ học Quốc tế" cho thấy, trẻ em sinh ra trong khoảng thời gian từ năm 2000 đến năm 2002: trẻ có mẹ từ 35-39 tuổi có khả năng nhận thức cao hơn 0,16 độ lệch chuẩn so với trẻ em có mẹ từ 25-29 tuổi.
Đa số các bà mẹ ngày nay đều "tự nguyện trở nên lớn tuổi hơn" - họ hoàn thành việc học và xây dựng sự nghiệp trước, và quyết định làm mẹ sau khi đạt được sự độc lập về kinh tế và trưởng thành về mặt tinh thần.
Vậy lợi ích khi người mẹ lớn tuổi sinh con là gì?
Trình độ học vấn cao hơn: Năm 2001, trong số các bà mẹ từ 35-39 tuổi ở Anh, 46,19% có bằng đại học, trong khi con số này đối với các bà mẹ dưới 20 tuổi là 1,81%.
Tình hình kinh tế tốt hơn: Hầu hết người mẹ đều có công việc và thu nhập ổn định, cung cấp cho con cái những nguồn lực giáo dục và dinh dưỡng tốt hơn.
Trưởng thành hơn: Ổn định về mặt cảm xúc, kiên nhẫn hơn trong việc nuôi dạy con cái và ít bốc đồng hơn.
Quan tâm hơn đến sức khỏe: Giảm việc sử dụng các chất kích thích trong thai kỳ và chú trọng hơn vào việc khám thai định kỳ và quản lý thai kỳ theo phương pháp khoa học.
Tuy nhiên, tuổi của cha mẹ cũng đi kèm những yếu tố cần lưu ý, mởi mỗi vấn đề đều có nhiều mặt
Nếu một số nghiên cứu cho thấy tuổi của người cha khi sinh con có liên quan đến telomere dài hơn ở con, thì điều đó không có nghĩa sinh con càng muộn càng mang lại lợi ích sức khỏe. Tuổi của cha mẹ cũng có thể liên quan đến một số nguy cơ sức khỏe khác ở trẻ và cần được nhìn nhận một cách thận trọng.
Một nghiên cứu sử dụng dữ liệu từ UK Biobank, được công bố năm 2024 trên Autism Research, xem xét mối liên hệ giữa tuổi của cha mẹ khi sinh con, chiều dài telomere và rối loạn phổ tự kỷ (ASD). Nghiên cứu ghi nhận tuổi cha mẹ cao hơn khi sinh con có liên quan đến nguy cơ ASD ở con, đồng thời tuổi người cha cao hơn cũng liên quan đến telomere dài hơn.
Tuy nhiên, nghiên cứu này không chứng minh rằng tuổi của người cha trực tiếp gây ra ASD. Các nhà nghiên cứu cũng nhấn mạnh cần có thêm những nghiên cứu theo dõi lâu dài để hiểu rõ mối quan hệ giữa tuổi cha mẹ, telomere và ASD.
Một nghiên cứu khác được công bố năm 2026 trên Developmental Neurobiology lại tập trung vào tuổi của người mẹ khi sinh con và khả năng nhận thức của con khi bước vào tuổi trung niên và cao tuổi. Phân tích dữ liệu của 3.549 người cho thấy những người có mẹ sinh họ trên 35 tuổi có điểm nhận thức ban đầu thấp hơn một số nhóm khác.
Những kết quả trên cho thấy tuổi của cha mẹ là một trong nhiều yếu tố có thể liên quan đến sức khỏe lâu dài của con, nhưng không phải yếu tố duy nhất và càng không phải yếu tố quyết định số phận của một đứa trẻ.
Độ tuổi sinh con là một lựa chọn quan trọng, nhưng không có một mốc tuổi nào được xem là hoàn hảo cho tất cả mọi người. Điều quan trọng hơn là cha mẹ có sự chuẩn bị phù hợp về sức khỏe, tâm lý và điều kiện chăm sóc con.
Dù sinh con sớm hay muộn, cha mẹ vẫn có thể chủ động tạo cho trẻ một nền tảng tốt ngay từ những năm đầu đời. Bên cạnh những yếu tố di truyền, lối sống của gia đình cũng có ảnh hưởng đến sức khỏe lâu dài. Những thói quen như hút thuốc, uống rượu thường xuyên hay thiếu ngủ kéo dài có thể gây nhiều tác động bất lợi cho cơ thể. Ngược lại, chế độ ăn giàu rau xanh, thực phẩm đa dạng và duy trì những thói quen sinh hoạt lành mạnh sẽ góp phần bảo vệ sức khỏe của cả cha mẹ và trẻ.
Vì vậy, không nên dựa vào chiều dài telomere hay tuổi sinh con để vội vàng đưa ra một quyết định quan trọng. Một đứa trẻ khỏe mạnh và phát triển tốt là kết quả của nhiều yếu tố kết hợp, từ di truyền, sức khỏe của cha mẹ đến môi trường sống và cách nuôi dưỡng.
Dù lựa chọn sinh con ở thời điểm nào, sự chuẩn bị chủ động, chăm sóc sức khỏe và trách nhiệm với bản thân cũng như con cái mới là điều đáng được đặt lên hàng đầu.
