Nhiều trẻ nhanh nhạy, ham học hỏi và luôn có nhiều ý tưởng thú vị. Các em trò chuyện lưu loát, tiếp thu kiến thức mới nhanh chóng, thích khám phá và thường được mọi người nhận xét là thông minh. Thế nhưng, khi bước vào môi trường học tập, một số trẻ dễ mất tập trung trong giờ học, thường trì hoãn việc làm bài tập, hay mắc lỗi vì bất cẩn và kết quả học tập không phản ánh đúng khả năng thực sự.
Thực tế, các nghiên cứu trong lĩnh vực nhi khoa và tâm lý giáo dục đã chỉ ra rằng nguyên nhân không hẳn nằm ở trí thông minh. Ở nhiều trẻ có năng lực tốt nhưng thành tích chưa như mong đợi, vấn đề thường đến từ khả năng chú ý và duy trì sự tập trung.
Nếu trí thông minh quyết định tiềm năng học tập của trẻ, thì sự chú ý chính là chiếc cầu giúp trẻ biến tiềm năng đó thành kết quả thực tế.
Vì sao nhiều trẻ thông minh nhưng kết quả học tập vẫn chưa như mong đợi?
Không ít phụ huynh cho rằng trẻ học giỏi là vì có chỉ số IQ cao, còn trẻ học chưa tốt là do kém thông minh. Tuy nhiên, thực tế việc học của trẻ không đơn giản như vậy.
IQ phản ánh khả năng tư duy, tiếp thu và giải quyết vấn đề của trẻ. Trong khi đó, khả năng tập trung lại đóng vai trò như "người dẫn đường", giúp trẻ tiếp nhận kiến thức, ghi nhớ thông tin và duy trì việc học một cách hiệu quả.
Một đứa trẻ có IQ cao nhưng khả năng tập trung chưa tốt thường gặp những biểu hiện khá quen thuộc:
- Trẻ hiểu bài rất nhanh nhưng chỉ chú ý trong thời gian ngắn, dễ bỏ lỡ những nội dung quan trọng ở phần sau của bài học.
- Khi làm bài, trẻ có thể tìm ra cách giải nhanh nhưng lại thường mắc lỗi vì đọc thiếu đề, bỏ sót dữ kiện hoặc làm bài vội vàng.
- Trẻ xử lý tốt những câu hỏi khó nhưng đôi khi lại mất điểm ở những câu cơ bản do thiếu cẩn thận.
Kiến thức tưởng như đã nắm vững, nhưng đến khi kiểm tra hoặc thi cử lại không thể hiện được hết năng lực.
Điều này không có nghĩa là trẻ thiếu khả năng học tập. Ngược lại, nhiều em có tiềm năng rất tốt nhưng gặp khó khăn trong việc duy trì sự chú ý đủ lâu để học tập hiệu quả.
Có thể hiểu đơn giản rằng, trí thông minh tạo nên tiềm năng, trong khi sự tập trung giúp biến tiềm năng đó thành kết quả thực tế. Khi khả năng chú ý chưa được rèn luyện tốt, trẻ khó phát huy hết năng lực vốn có, dù sở hữu tư duy nhanh nhạy và khả năng học hỏi nổi bật.
Trẻ thông minh nhưng học chưa đạt kết quả như mong đợi thường có 4 biểu hiện về khả năng tập trung
Không ít trẻ vẫn có thể tập trung rất tốt trong một số hoạt động nhất định, nhưng lại gặp khó khăn khi cần duy trì sự chú ý trong học tập. Đây là những biểu hiện khá phổ biến mà bố mẹ dễ bỏ qua.
Chỉ tập trung vào những điều mình thích
Trẻ say mê lắp ghép, đọc truyện, xem hoạt hình hoặc chơi trò chơi trong thời gian dài mà không bị xao nhãng. Thế nhưng khi ngồi vào bàn học, sẽ nhanh chóng cảm thấy chán nản, nhìn quanh, ngồi không yên hoặc tìm lý do để tạm dừng việc học.
Điều này không hẳn là do trẻ lười biếng. Thực chất, trẻ đang gặp khó khăn trong việc chủ động duy trì sự tập trung đối với những nhiệm vụ đòi hỏi nỗ lực và tính kiên trì cao. Trẻ dễ bị cuốn hút bởi những hoạt động mang lại hứng thú tức thời hơn là những công việc cần cố gắng lâu dài.
Dễ bị xao nhãng bởi những yếu tố xung quanh
Trong lúc học bài, chỉ một tiếng động nhỏ, món đồ trên bàn hay suy nghĩ bất chợt cũng có thể khiến trẻ mất tập trung. Trẻ thường học được một lúc rồi chuyển sự chú ý sang những việc khác mà không nhận ra.
Nhìn bề ngoài, trẻ có thể ngồi vào bàn học khá lâu, nhưng thời gian thực sự dành cho việc học lại không nhiều. Điều này khiến hiệu quả học tập giảm đi đáng kể dù trẻ đã bỏ ra khá nhiều thời gian.
Thường xuyên mắc lỗi vì thiếu chú ý đến chi tiết
Nhiều phụ huynh cho rằng con mình "ẩu" hoặc "bất cẩn". Tuy nhiên, trong nhiều trường hợp, nguyên nhân đến từ việc trẻ chưa duy trì được sự tập trung đủ sâu.
Trẻ có thể hiểu bài và biết cách làm, nhưng vẫn thường đọc sót dữ kiện, viết nhầm số, bỏ quên bước giải hoặc trả lời chưa đầy đủ. Những lỗi nhỏ lặp đi lặp lại khiến kết quả học tập chưa phản ánh đúng năng lực.
Khó duy trì sự tập trung
Khi mới bắt đầu học, trẻ thường hào hứng, tiếp thu nhanh và làm việc hiệu quả. Tuy nhiên, sau một khoảng thời gian ngắn, sự tập trung giảm dần, trẻ bắt đầu mệt mỏi, mất hứng thú hoặc làm việc qua loa. Điều này khiến quá trình học tập thiếu sự ổn định.
Vì sao nhiều trẻ thông minh lại dễ gặp khó khăn về khả năng tập trung?
Trẻ tiếp thu nhanh nên dễ cảm thấy nhàm chán
Khi cảm thấy bài học quá dễ hoặc lặp lại nhiều lần, trẻ dễ mất hứng thú và bắt đầu hướng sự chú ý sang những điều khác hấp dẫn hơn.
Trẻ quen dựa vào năng lực tự nhiên hơn là thói quen học tập
Ở những năm đầu đời, nhiều trẻ thông minh đạt kết quả tốt mà không cần dành quá nhiều thời gian học tập. Chỉ cần nghe qua hoặc xem một lần, trẻ đã có thể ghi nhớ và hoàn thành nhiệm vụ khá tốt.
Điều này vô tình khiến trẻ hình thành thói quen dựa vào khả năng sẵn có thay vì rèn luyện tính kiên trì, sự tập trung và kỹ năng học tập lâu dài.
Giai đoạn vàng để rèn luyện sự tập trung: 3 cách giúp trẻ phát huy tối đa tiềm năng
Trí thông minh phần được di truyền, nhưng khả năng tập trung là một kỹ năng có thể được rèn luyện và cải thiện theo thời gian. Đặc biệt, từ 3 đến 12 tuổi là giai đoạn quan trọng để trẻ hình thành và phát triển khả năng chú ý. Nếu được đồng hành đúng cách, trẻ tập trung tốt hơn, có cơ hội phát huy tối đa năng lực vốn có.
Hạn chế những gián đoạn không cần thiết để bảo vệ sự tập trung của trẻ
Nhiều phụ huynh muốn quan tâm và chăm sóc con thật chu đáo. Tuy nhiên, đôi khi lời nhắc như "ngồi thẳng lên", "uống nước đi con", "làm nhanh lên nào" vô tình làm gián đoạn dòng suy nghĩ của trẻ.
Sự tập trung giống như một sợi dây cần được duy trì liên tục. Nếu thường xuyên bị ngắt quãng, trẻ sẽ khó hình thành khả năng chú ý bền vững và dễ bị phân tâm hơn trong học tập.
Vì vậy, khi trẻ đang tập trung vào một hoạt động nào đó, bố mẹ nên hạn chế can thiệp không cần thiết. Việc tôn trọng khoảng thời gian tập trung chính là bước đầu tiên giúp trẻ rèn luyện khả năng chú ý lâu dài.
Rèn luyện sự tập trung từ những khoảng thời gian ngắn
Thay vì đặt mục tiêu quá cao, hãy bắt đầu với những khoảng thời gian ngắn phù hợp với độ tuổi của trẻ. Ví dụ, trẻ nhỏ tập trung trong khoảng 10 phút, trẻ lớn hơn bắt đầu từ 15 phút.
Khi trẻ hoàn thành tốt, bố mẹ nên ghi nhận và khích lệ kịp thời. Những trải nghiệm thành công nhỏ sẽ giúp trẻ tự tin hơn và dần kéo dài được thời gian tập trung.
Chia nhỏ nhiệm vụ để trẻ dễ bắt đầu và dễ hoàn thành hơn
Bố mẹ có thể hỗ trợ bằng cách chia nhỏ nhiệm vụ thành từng phần đơn giản và rõ ràng.
Trong học tập, trí thông minh giúp trẻ có tiềm năng phát triển, nhưng sự tập trung là yếu tố giúp trẻ biến tiềm năng đó thành kết quả thực tế.
Khi nền tảng này được củng cố, năng lực của trẻ sẽ có cơ hội phát triển bền vững và kết quả học tập cũng sẽ dần được cải thiện theo thời gian.
