Mới đây, nhiều chuyên gia nhi khoa cho biết, nhiều trẻ có trí thông minh tốt vẫn gặp phải tình trạng khó học ở một số lĩnh vực nhất định.
Thực chất, đây là một dạng rối loạn phát triển thần kinh liên quan đến cách não bộ tiếp nhận và xử lý thông tin. Điều quan trọng cần hiểu là tình trạng này không đồng nghĩa với việc trẻ kém thông minh. Ngược lại, nhiều trẻ gặp khó khăn trong học tập vẫn có khả năng tư duy, ghi nhớ, sáng tạo và giải quyết vấn đề rất tốt. Một số em thậm chí còn sở hữu chỉ số IQ cao hơn mức trung bình.
Các chuyên gia cho biết phần lớn trẻ mắc chứng khó học có trí tuệ hoàn toàn bình thường. Tuy nhiên, một số khu vực trong não bộ liên quan đến việc đọc, viết, tính toán, ghi nhớ hoặc duy trì sự chú ý có thể phát triển chậm hơn hoặc hoạt động chưa thực sự hiệu quả.
Nói một cách đơn giản, vấn đề không nằm ở khả năng suy nghĩ của trẻ mà nằm ở cách não bộ xử lý thông tin học tập. Trẻ vẫn hiểu, vẫn cố gắng nhưng quá trình tiếp nhận, sắp xếp và diễn đạt thông tin có thể gặp nhiều trở ngại hơn so với các bạn cùng trang lứa.
Có thể hình dung điều này giống như một chiếc máy tính có cấu hình mạnh nhưng một số phần mềm vận hành chưa thật sự ổn định. Máy vẫn hoạt động tốt, nhưng ở một vài tác vụ cụ thể xuất hiện tình trạng chậm, lỗi hoặc khó xử lý hơn bình thường.
Trên thực tế, chứng khó học có nhiều dạng khác nhau và mỗi dạng sẽ ảnh hưởng đến những kỹ năng khác nhau của trẻ. Hiểu đúng về những dấu hiệu này sẽ giúp bố mẹ đồng hành cùng con hiệu quả, đồng thời phát hiện sớm những khó khăn mà trẻ đang gặp phải để có biện pháp hỗ trợ kịp thời.
Khó khăn trong việc đọc: Nhìn thấy từ nhưng không hiểu nghĩa của chúng
Đây là một trong những biểu hiện phổ biến nhưng cũng dễ bị phụ huynh bỏ qua.
Trẻ thường xuyên đọc sót từ hoặc bỏ qua cả dòng chữ, dễ bị lạc ý khi đọc. Các em gặp khó khăn trong việc nhận diện từ ngữ, đánh vần hoặc ghi nhớ mặt chữ. Dù đã đọc xong một đoạn văn, trẻ vẫn không nắm được nội dung chính hoặc không hiểu ý nghĩa của những gì mình vừa đọc. Nhiều em phải đọc đi đọc lại một câu hỏi nhiều lần nhưng vẫn không hiểu yêu cầu, dẫn đến kết quả đọc hiểu không tốt và gặp khó khăn khi diễn đạt ý tưởng trong các bài viết.
Điều đáng lưu ý là trẻ không phải lười học hay thiếu cố gắng. Nguyên nhân thường xuất phát từ việc khả năng xử lý và giải mã thông tin ngôn ngữ còn hạn chế. Não bộ gặp khó khăn trong việc chuyển những ký tự và câu chữ thành thông tin có ý nghĩa một cách nhanh chóng. Vì vậy, lên các lớp học cao với lượng kiến thức và văn bản nhiều hơn, trẻ dễ cảm thấy việc học trở nên nặng nề, dễ mất tự tin và dần giảm hứng thú với học tập.
Khó khăn trong việc viết: Trí óc hiểu, nhưng tay không làm được
Nhiều trẻ có khả năng tư duy và giải quyết vấn đề tốt, nhưng kết quả thể hiện trên giấy lại không phản ánh đúng năng lực thực sự.
Các em thường viết chữ khó đọc, kích thước chữ không đồng đều, trình bày thiếu gọn gàng hoặc mắc nhiều lỗi chính tả. Tốc độ viết chậm khiến trẻ mất nhiều thời gian để hoàn thành bài tập, đồng thời dễ bị mỏi tay khi phải viết trong thời gian dài. Không ít trường hợp, trẻ hiểu bài và biết cách làm nhưng vẫn làm sai do viết nhầm, bỏ sót ý hoặc trình bày chưa chính xác.
Nguyên nhân có thể liên quan đến sự phát triển chưa hoàn thiện của kỹ năng vận động tinh, khả năng phối hợp giữa mắt và tay, cũng như quá trình xử lý và tích hợp thông tin thị giác của não bộ. Khi những kỹ năng này còn hạn chế, trẻ sẽ gặp khó khăn trong việc chuyển những gì mình suy nghĩ thành nét chữ hoặc bài làm một cách chính xác và trôi chảy. Vì vậy, đôi khi kết quả trên giấy không phản ánh đúng khả năng thực sự mà trẻ đang sở hữu.
Khó khăn về tư duy toán học và logic: Khả năng tư duy logic tốt, nhưng thường xuyên mắc lỗi tính toán
Trẻ sở hữu khả năng tư duy logic tốt, thích suy luận, giải câu đố hoặc tham gia các trò chơi rèn luyện trí não, nhưng lại gặp nhiều khó khăn khi học toán.
Trẻ thường đọc nhầm số, chép sai ký hiệu toán học hoặc mắc lỗi ngay cả với những phép tính đơn giản. Một số trẻ gặp khó khăn trong việc phân biệt vị trí, kích thước, thứ tự hoặc hiểu các bước thực hiện phép tính có nhớ, có mượn. Khi làm toán có lời văn, trẻ có thể đọc được đề bài nhưng lại khó hình dung mối liên hệ giữa các dữ kiện để tìm ra cách giải phù hợp. Thậm chí, dù đã thuộc công thức, các em vẫn dễ mắc sai sót trong quá trình áp dụng vào bài tập thực tế.
Nguyên nhân thường liên quan đến sự phát triển chưa đồng đều của khả năng xử lý thông tin toán học, nhận thức không gian và kỹ năng tổ chức thông tin bằng hình ảnh trong não bộ. Khi những kỹ năng nền tảng này còn hạn chế, trẻ sẽ gặp khó khăn trong việc chuyển những con số, ký hiệu và dữ kiện thành các bước suy luận rõ ràng.
Rối loạn tăng động giảm chú ý (ADHD): Có thể ngồi yên nhưng không thể tiếp thu thông tin
Trẻ nhanh chóng mất tập trung sau vài phút học tập, tâm trí thường xuyên "đi nơi khác" dù vẫn đang ngồi trước sách vở. Những kiến thức vừa học xong dễ bị quên, trẻ khó ghi nhớ các ý chính hoặc không theo kịp nội dung giáo viên đang giảng. Khi làm bài tập, các em thường trì hoãn, mất nhiều thời gian nhưng hiệu quả không cao, đồng thời lặp đi lặp lại những lỗi sai quen thuộc dù đã được nhắc nhở nhiều lần.
Nguyên nhân có thể liên quan đến khả năng duy trì sự chú ý và ghi nhớ thông tin của não bộ còn hạn chế. Khi quá trình tiếp nhận, lưu giữ và xử lý thông tin chưa thực sự hiệu quả, trẻ sẽ gặp khó khăn trong việc học tập dù vẫn có mong muốn cố gắng. Đây cũng là một biểu hiện dễ bị bỏ sót vì trẻ không gây mất trật tự hay có những hành vi nổi bật, nhưng lại cần được quan tâm và hỗ trợ kịp thời để phát huy tốt hơn khả năng của mình.
