Từ tuyển chọn tài năng, xây dựng giáo án đến theo dõi thể trạng và phòng ngừa chấn thương, khoa học công nghệ đang ngày càng tham gia sâu vào hoạt động huấn luyện của thể thao TP.HCM. Đây cũng là một trong những hướng đi được thành phố chú trọng trong quá trình chuẩn bị cho Đại hội Thể thao toàn quốc lần thứ X năm 2026.
Đại hội Thể thao toàn quốc lần thứ X năm 2026 dự kiến quy tụ khoảng 12.000 cán bộ, huấn luyện viên (HLV), vận động viên (VĐV) cùng 2.000 trọng tài, đại diện cho 36 đoàn thể thao. Các lực lượng sẽ tranh tài tại 34 địa điểm, với 48 môn thi đấu và 973 nội dung trao huy chương.
Đăng cai sự kiện sau 20 năm kể từ lần tổ chức gần nhất, TP.HCM đứng trước hai nhiệm vụ quan trọng: bảo đảm công tác tổ chức diễn ra thuận lợi, đồng thời chuẩn bị lực lượng đủ sức cạnh tranh ở nhóm dẫn đầu bảng tổng sắp huy chương. Để thực hiện mục tiêu này, ngành thể thao thành phố xác định chuyển đổi số và ứng dụng khoa học công nghệ là một trong những nền tảng quan trọng, không chỉ trong điều hành Đại hội mà còn trong quá trình đào tạo VĐV lâu dài.
Từ tuyển chọn tài năng đến huấn luyện bằng dữ liệu
Một trong những thay đổi đáng chú ý nằm ở cách phát hiện và đánh giá năng lực VĐV trẻ. Thay vì chủ yếu dựa vào quan sát và kinh nghiệm của HLV, công tác tuyển chọn đang từng bước được bổ sung các phương pháp kiểm tra khoa học nhằm nhận diện chính xác hơn tố chất của từng cá nhân.
Thông qua hệ thống thiết bị chuyên dụng, các chỉ số về hình thái cơ thể, nhân trắc học, phản xạ thần kinh, tâm lý thi đấu và những đặc điểm sinh học có liên quan được đưa vào quá trình đánh giá. Kết quả giúp đội ngũ chuyên môn có thêm cơ sở phân loại năng lực, xác định nội dung hoặc cự ly phù hợp, từ đó xây dựng lộ trình đào tạo sát với đặc điểm của từng VĐV.
Hoạt động này được triển khai với vai trò chuyên môn của Phòng Khoa học và Y học thể thao thuộc Trung tâm Huấn luyện và Thi đấu thể dục thể thao TP.HCM.
Theo thông tin từ website của Cục Thể dục Thể thao Việt Nam, bác sĩ Phạm Thanh Nghị, Trưởng phòng Khoa học và Y học thể thao, cho biết khó khăn trong giai đoạn đầu là việc đầu tư thiết bị khoa học thể thao cần được thực hiện đồng bộ, trong khi lĩnh vực này vẫn còn tương đối mới tại Việt Nam. Thời gian đầu, đơn vị chủ yếu dựa vào năng lực và sự kiên trì của đội ngũ nhân sự, sau đó từng bước bổ sung trang thiết bị để mở rộng khả năng phục vụ.
Đến nay, phạm vi hoạt động của phòng không chỉ dừng ở nghiên cứu và ứng dụng khoa học công nghệ nhằm cải thiện thành tích. Đơn vị còn tham gia trực tiếp vào quá trình huấn luyện thể lực, xây dựng giáo án, tổ chức kiểm tra thể trạng và cung cấp dữ liệu để HLV điều chỉnh chương trình tập luyện theo từng VĐV.
Quan điểm được đặt ra là muốn nâng cao thành tích thể thao đỉnh cao, quá trình huấn luyện cần có sự đồng hành thường xuyên của khoa học và y học thể thao, thay vì chỉ dựa vào khối lượng tập luyện hay kinh nghiệm chuyên môn.
Theo dõi từng chuyển động, kiểm soát quá trình tập luyện
Trong quá trình chuẩn bị cho các giải đấu, nhiều đội tuyển được hỗ trợ bằng hệ thống cảm biến quang học, thiết bị theo dõi nhịp tim, máy đo tốc độ điện tử và camera phân tích sinh cơ học tốc độ cao.
Những công cụ này cho phép ghi nhận các thông số chi tiết trong vận động, từ phản xạ xuất phát, tần số bước chạy, độ dài sải chân đến thời điểm VĐV đạt vận tốc tối đa. Dữ liệu thu được giúp HLV nhận diện những điểm còn hạn chế trong kỹ thuật, đánh giá sự thay đổi về thể lực và xác định nguyên nhân khiến thành tích của VĐV có dấu hiệu chững lại.
Thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào phương pháp bấm giờ thủ công, các chỉ số được đo đạc bằng thiết bị chuyên dụng giúp quá trình đánh giá có thêm cơ sở định lượng. Qua đó, ban huấn luyện có thể cân nhắc điều chỉnh cường độ tập luyện, bổ sung bài tập chuyên biệt hoặc phối hợp với bộ phận y tế khi phát hiện dấu hiệu quá tải.
Cách tiếp cận này đang được vận dụng trong công tác chuẩn bị của các đội tuyển trọng điểm. Đội tuyển Cử tạ tập trung hoàn thiện thể lực và kỹ thuật tại Nhà tập luyện thể thao Phú Thọ. Trong khi đó, đội tuyển Bắn cung duy trì tập luyện tại Nhà tập luyện thể thao Phú Thọ và sân Lam Sơn, đồng thời chủ động làm quen với các điều kiện gió và thời tiết thực tế.
Việc kết hợp giữa tập luyện chuyên môn và đánh giá bằng thiết bị khoa học giúp các đội tuyển có thêm dữ liệu để hoàn thiện quá trình chuẩn bị, hướng đến trạng thái thi đấu tốt nhất tại Đại hội.
Bên cạnh nguồn lực từ các trung tâm huấn luyện, TP.HCM còn thúc đẩy mô hình hợp tác giữa cơ sở thể thao, đơn vị nghiên cứu khoa học, bệnh viện và doanh nghiệp. Thành phố đã kết nối với khoảng 6 bệnh viện và 4 tổ chức khoa học công nghệ nhằm mở rộng khả năng nghiên cứu, kiểm tra và chăm sóc sức khỏe cho lực lượng VĐV.
Mục tiêu của sự hợp tác không chỉ là bổ sung trang thiết bị hay huy động chuyên gia, mà còn phải tạo ra những kết quả có thể ứng dụng trực
