Tại thành phố Boston, nơi đội tuyển Scotland đang viết tiếp chương mới trong hành trình World Cup sau 28 năm chờ đợi, những tiêu chuẩn kỳ vọng đang bắt đầu có sự chuyển dịch. Sau hai lượt trận đầu tiên tại bảng C với một chiến thắng tối thiểu trước Haiti và một thất bại sát nút trước Morocco, sự chú ý đang đổ dồn vào "poster boy" của bóng đá nước này: Scott McTominay.
Từng làm nức lòng người hâm mộ bằng siêu phẩm móc bóng vào lưới Đan Mạch hồi tháng 11 năm ngoái để đưa Scotland tới Mỹ, tiền vệ 29 tuổi đang thi đấu cho Napoli lại đang thể hiện một bộ mặt có phần trầm lắng hơn thường lệ.
Nhìn vào những con số thống kê sau 72 lần khoác áo đội tuyển quốc gia với 15 bàn thắng và 2 kiến tạo, rõ ràng đóng góp của McTominay không chỉ nằm ở những bàn thắng. Anh là người của những khoảnh khắc lớn, từ cú đúp hạ gục Tây Ban Nha tại Hampden cho đến bàn thắng quyết định vào lưới Israel năm 2021.
Tại World Cup 2026, kỳ vọng đặt lên vai anh và John McGinn là cực kỳ khủng khiếp. Tuy nhiên, sau hai trận đấu, điểm số đánh giá từ người hâm mộ dành cho McTominay lại không thực sự ấn tượng, đặc biệt là con số 5.09 trong trận gặp Morocco (đánh giá của nhật báo BBC).
Tuy nhiên, liệu những chỉ trích này có thực sự công bằng? Các dữ liệu kỹ thuật cho thấy McTominay vẫn đang vận hành một cách cực kỳ bền bỉ. Trong trận mở màn với Haiti, dù phải ra sân với một cái bụng không ổn định, anh vẫn đạt tỷ lệ chuyền bóng chính xác 93% và là người chạy nhiều nhất trên sân với quãng đường hơn 12km. Đến trận gặp Morocco, tỷ lệ chuyền bóng của anh vẫn duy trì ở mức cao (89%), chỉ xếp sau Lewis Ferguson trong đội hình xuất phát. McTominay không hề lười nhác hay thiếu tập trung; vấn đề nằm ở cách hệ thống của Scotland đang vận hành và vị trí mà anh được giao phó trên sân.
Phân tích sâu hơn về mặt chiến thuật, sự vắng mặt của Billy Gilmour đang để lại một khoảng trống mênh mông trong khả năng điều tiết lối chơi của Scotland. Lewis Ferguson của Bologna đã được kéo xuống đá thấp hơn để khỏa lấp vị trí này, nhưng điều đó vô tình hạn chế khả năng dâng cao của cả McTominay lẫn John McGinn.
Như cựu danh thủ Pat Nevin đã nhận định, McTominay không phải là mẫu cầu thủ như Gilmour – người có thể cầm trịch và điều phối bóng suốt cả trận. Điểm mạnh nhất của cựu tiền vệ Manchester United là khả năng xâm nhập vòng cấm thần tốc, tận dụng sức mạnh và nhãn quan ghi bàn nhạy bén ở vai trò của một số 8 hoặc số 10.
Sự bế tắc của McTominay trong hai trận đấu vừa qua xuất phát từ việc Scotland không thể đẩy cao đội hình vào khu vực 1/3 cuối sân đối phương một cách thường xuyên. Trong trận gặp Haiti, Scotland chỉ có 77 lần nhận bóng ở khu vực này so với 116 lần của đối thủ. Khi đội bóng của Steve Clarke phải chơi lùi sâu và chịu sức ép, McTominay buộc phải ưu tiên nhiệm vụ phòng ngự và bọc lót, khiến anh không thể xuất hiện ở những "điểm nóng" gần khung thành đối phương để tạo nên đột biến.
Chỉ đến khi Kenny McLean được tung vào sân ở phút 71 trong trận gặp Morocco, hệ thống của Scotland mới bắt đầu có sự khởi sắc. Việc McLean trám vào vị trí đánh chặn đã giải phóng Ferguson và cho phép McTominay bắt đầu dâng cao hơn. Đây chính là chìa khóa mà HLV Steve Clarke cần cân nhắc cho trận quyết đấu với Brazil tại Miami vào ngày 24 tháng 6 tới. Brazil chắc chắn là thử thách lớn nhất, và để gây bất ngờ trước đối thủ tầm cỡ này, Scotland cần một McTominay ở trạng thái rực lửa nhất trong vòng cấm địa đối phương thay vì một công nhân ở khu vực giữa sân.
Như chuyên gia Leanne Crichton đã chỉ ra, khi Scotland chơi với sự dũng cảm và bình tĩnh, đó là lúc McTominay nguy hiểm nhất. Nếu các đồng đội xung quanh có thể đưa bóng tới những vị trí thuận lợi hơn và thực hiện những quyết định chuyền bóng sắc sảo hơn, McTominay sẽ có đất diễn để thực hiện những pha băng cắt mang thương hiệu của mình.
Đừng trách cứ McTominay khi anh đang phải gồng mình làm những công việc không thuộc về sở trường. Trước một Brazil hùng mạnh, hy vọng của "Tartan Army" phụ thuộc rất lớn vào việc liệu HLV Steve Clarke có dám mạo hiểm để giải phóng hoàn toàn "con quái vật" mang tên Scott McTominay hay không.
Nếu độc giả muốn tìm hiểu thêm về đội tuyển Scotland, đừng bỏ qua bài viết Hồ sơ tuyển Scotland ở World Cup 2026: Sứ mệnh lịch sử của Đội quân Tartan.
