Nhân Ngày Phụ nữ Việt Nam 20/10, talkshow Eva Chatting do Eva.vn phối hợp cùng thương hiệu Vitabiotics - Feroglobin B12 tổ chức với chủ đề "Rạng rỡ bắt đầu từ việc thấu hiểu bản thân" đã mang đến những giải pháp khoa học từ BS CKII Đỗ Thị Ngọc Diệp - Chủ tịch Hội Dinh dưỡng Thực phẩm TP.HCM, Phó Chủ tịch Hội Dinh dưỡng Việt Nam, giúp chị em phụ nữ chủ động tái tạo năng lượng và nâng cao chất lượng cuộc sống.
BS CKII Đỗ Thị Ngọc Diệp và MC An Như trong talkshow với chủ đề "Rạng rỡ bắt đầu từ việc thấu hiểu bản thân".
Giải mã "cái bẫy quyết tâm ngắn hạn", kiến tạo thói quen sức khỏe từ hành động nhỏ
Trong xã hội hiện đại, nhiều chị em bắt đầu kế hoạch chăm sóc sức khỏe với tinh thần rất cao nhưng lại nhanh chóng bỏ cuộc chỉ sau 1 đến 3 tháng. Lý giải về thực trạng này, Bác sĩ Đỗ Thị Ngọc Diệp cho biết nguyên nhân trước hết nằm ở đặc thù chăm sóc gia đình khiến quỹ thời gian cá nhân của người phụ nữ bị thu hẹp: "Khi chúng ta nói đến phụ nữ là chúng ta sẽ thấy phụ nữ khác với nam giới, có thiên chức... Thiên chức đó là thiên chức làm mẹ, làm vợ và thiên chức phụ trách tất cả những việc liên quan đến tổng thể, làm sao cho gia đình được vui hơn, mạnh khỏe hơn, thành công hơn. Và với thiên chức này thì chắc chắn người phụ nữ của chúng ta sẽ có ít thời gian để chăm sóc cho chính bản thân mình”.
Bên cạnh yếu tố thời gian, chị em còn gặp các rào cản như đặt mục tiêu vượt quá năng lực thực hiện, không phân bổ thời gian hợp lý với lịch sinh hoạt hằng ngày, và quá mong đợi sự thay đổi chỉ sau thời gian ngắn. Chuyên gia nhấn mạnh thước đo sức khỏe thực chất là cảm giác cơ thể khỏe hơn, tinh thần vui vẻ hơn, đi bộ bớt mệt, da dẻ bớt xanh xao và ngủ sớm hơn.
Để biến việc chăm sóc bản thân thành thói quen tự nhiên như đánh răng hằng ngày, chuyên gia khuyên phụ nữ nên áp dụng nguyên tắc mục tiêu tăng dần và chủ động gắn hành động mới vào sinh hoạt sẵn có. Cụ thể, chị em nên đặt lọ vi chất dinh dưỡng ngay ở bàn ăn sáng trong tầm tay, tầm mắt thay vì cất trong tủ thuốc ở tầng khác để tránh quên; đồng thời tận dụng cơ hội vận động hằng ngày bằng cách đi bộ nhiều hơn.
Cảnh báo "nạn đói tiềm ẩn" và chu trình bổ sung vi chất theo từng giai đoạn
Tình trạng mệt mỏi, đau đầu, da xanh xao thường bị nhiều chị em coi nhẹ và “đổ lỗi” cho áp lực. Tuy nhiên, Bác sĩ Đỗ Thị Ngọc Diệp khẳng định sự nhầm lẫn này có thể gây ra nhiều nguy cơ đối với sức khỏe. Theo đó, bác sĩ chỉ rõ ranh giới giữa mệt mỏi do căng thẳng tâm lý và mệt mỏi do suy giảm thể trạng: "Thường do stress thì chúng ta thấy là có các triệu chứng cơ năng như mệt mỏi, hồi hộp, khó chịu…, nhưng bỏ cái stress đi thì chúng sẽ hết. Còn nếu mà mệt mỏi, da xanh xao, rồi trong người thấy hay bị hụt hơi, vận động thể lực rất là khó khăn, làm các công việc mà nó cứ triền miên kéo dài thì có khả năng là chúng ta đang thiếu hụt các cái vi chất dinh dưỡng - vì đây cũng là một trong những triệu chứng khiến cho thiếu hụt vi chất dinh dưỡng được gọi là 'nạn đói tiềm ẩn’”.
Đi sâu phân tích về cơ chế sinh học khiến sự thiếu hụt sắt gây sụt giảm nghiêm trọng hiệu suất trí não và thể lực, Bác sĩ Ngọc Diệp chia sẻ: "Hồng cầu của chúng ta có chuỗi Hemoglobin. Hemoglobin có nhân tên gọi là Hem. Trong cái nhân Hem này gắn với sắt nguyên tố là sắt ion, và sắt ion sẽ gắn với oxy... Nếu mà chúng ta bị thiếu sắt dẫn tới thiếu máu thì sẽ chắc chắn 100% là chúng ta sẽ bị thiếu oxy cung cấp cho tất cả các tế bào của cơ thể. Thiếu oxy não mà do thiếu sắt thì sẽ xuất hiện triệu chứng là hay buồn ngủ, khó tập trung, hay quên..." Khi nguồn cung cấp oxy sụt giảm, tim và phổi phải tăng công suất hoạt động khiến tim đập nhanh, thở dốc và hụt hơi ngay cả khi vận động nhẹ. Đồng thời, sắc tố đỏ của hemoglobin sụt giảm làm da nhợt nhạt, lòng bàn tay và kết mạc mắt mất độ hồng hào, móng tay khô dẹt lõm và tóc dễ gãy rụng.
Phụ nữ trong độ tuổi sinh sản luôn là nhóm đối tượng có nguy cơ thiếu sắt cao nhất do mất máu qua chu kỳ kinh nguyệt hằng tháng, thói quen ăn kiêng tự ý, hoặc do nhu cầu vi chất tăng vọt trong thai kỳ và giai đoạn cho con bú. Chuyên gia cảnh báo: "Đối với phụ nữ đang mang thai mà thiếu sắt thì sẽ tăng nguy cơ làm suy dinh dưỡng bào thai, sinh non, băng huyết sau khi sinh và rất nhiều các biến cố liên quan. Bởi vì sắt dự trữ trong cơ thể nhiều nhất là ở gan, cơ và bên cạnh dự trữ trong hồng cầu, khi người mẹ bị thiếu sắt thì đứa con sinh ra nó cũng sẽ bị thiếu máu." Tình trạng thiếu hụt vi chất kéo dài làm suy giảm sức đề kháng, giảm khả năng thụ thai, ảnh hưởng nghiêm trọng đến năng suất lao động và chất lượng sống.
Để bảo vệ sức khỏe, Bác sĩ Ngọc Diệp hướng dẫn tất cả chị em nên duy trì chế độ ăn đủ năng lượng, cân đối giữa thực phẩm động vật và thực vật. Đồng thời, chuyên gia đưa ra routine bổ sung vi chất chuyên biệt cho từng giai đoạn:
Đối với phụ nữ độc thân bận rộn, bên cạnh lối sống điều độ, chị em cần ăn uống đúng giờ và chủ động uống bổ sung các vi chất dinh dưỡng bị thiếu hụt theo đợt định kỳ. Đặc biệt lưu ý bổ sung đề đặn các vi chất hỗ trợ tăng khả năng tạo máu như Sắt, Kẽm, Axit folic, Vitamin B12, B6 và Đồng
Đối với phụ nữ chuẩn bị mang thai, việc chuẩn bị lớp đệm sức khỏe trước thai kỳ là vô cùng cấp thiết. Trong đó, chuyên gia đưa ra lời khuyên: "Bắt đầu có kế hoạch mang thai là chúng ta phải đánh giá cơ thể của mình bằng cách đi khám sức khỏe tổng quát để biết đang thiếu cái gì thì bù đắp. Chúng ta sẽ cần phải uống bổ sung hằng ngày một liều khuyến nghị về sắt và axit folic để dự trữ sẵn chuẩn bị cho giai đoạn mang thai".
Đối với phụ nữ mang thai có nhu cầu vi chất tăng vọt, chuyên gia chỉ rõ quý 1 thai kỳ các mẹ bầu có thể ăn gần như bình thường, nhưng quý 2, quý 3 phải tăng năng lượng, chất dinh dưỡng và bổ sung mỗi ngày suốt thai kỳ với liều khuyến nghị "tối thiểu khoảng 60mg sắt nguyên tố cộng với 400 microgram axit folic".
Đối với phụ nữ sau sinh và cho con bú, bác sĩ Diệp khuyến cáo duy trì bổ sung đa vi chất chứa sắt, axit folic, B12, B6, kẽm, đồng "tối thiểu là 1 tháng sau sinh và tối ưu là 3 tháng liên tiếp sau sinh để giúp người mẹ phục hồi sức khỏe và đặc biệt là chất lượng sữa tốt nhất”.
Giải pháp đa vi chất tạo máu toàn diện và tiêu chí lựa chọn viên bổ sung sắt dịu nhẹ cho hệ tiêu hóa
Bác sĩ CKII Đỗ Thị Ngọc Diệp phân tích, sắt trong thực phẩm gồm sắt có nhân Hem từ nguồn động vật (thịt heo, thịt bò, gà, cá, gan, cật) có độ hấp thu rất cao, và sắt không Hem từ nguồn thực vật (đậu đỗ, rau xanh) có tỷ lệ hấp thu thấp hơn nhiều, chỉ bằng khoảng 20% so với sắt có Hem. Do đó, người ăn chay hoặc ăn kiêng tự ý đối mặt với nguy cơ thiếu sắt rất cao. Ngoài ra, việc hấp thu sắt chịu tác động lớn từ các yếu tố xung quanh, tannin trong trà và cà phê, phytate trong ngũ cốc nguyên vỏ và canxi trong sữa lại cản trở hấp thu sắt. Việc chỉ kỳ vọng bổ sung sắt từ bữa ăn hằng ngày thường không đáp ứng đủ nhu cầu, đòi hỏi phải phối hợp giải pháp bổ sung vi chất đường uống.
Theo chuyên gia, để xây dựng nên những tế bào hồng cầu khỏe mạnh, cơ thể cần chuẩn bị đầy đủ đạm (protein) - nguồn cung cấp các axit amin để kết nối thành khung Hemoglobin. Trong “dây chuyền sản xuất” hồng cầu toàn diện này, các vi chất đóng vai trò là những mắt xích tương trợ lẫn nhau.
Nếu Sắt được ví như thành phần lõi đóng vai trò làm “tâm” nhân Hem để các chuỗi protein bám vào, thì Axit folic (Vitamin B9) cùng Vitamin B12 đảm nhận nhiệm vụ tổng hợp nhân DNA - “bản thiết kế” giúp tế bào hồng cầu nhân lên và trưởng thành từ tủy xương. Trong khi đó, Vitamin B6 hoạt động như một chất xúc tác (coenzyme) để dựng nên chiếc “khung xương” chắc chắn cho nhân Hem.
Đáng chú ý, Đồng tuy là một nguyên tố siêu vi lượng nhưng lại giữ vai trò như “người vận chuyển” điều động sắt dự trữ từ gan về tủy xương để kịp thời sản xuất hồng cầu. Cuối cùng, Kẽm vừa xúc tác vận chuyển sắt để tổng hợp nhân Hem, vừa thúc đẩy quá trình biệt hóa, giúp các tế bào phát triển hoàn chỉnh thành những hồng cầu trưởng thành và dẻo dai.
Tháo gỡ e ngại của chị em về các tác dụng phụ như nóng trong, táo bón hay kích ứng dạ dày khi uống sắt, Bác sĩ Đỗ Thị Ngọc Diệp đưa ra các tiêu chí lựa chọn sản phẩm hiệu quả. Tiêu chí hàng đầu để giảm thiểu tác dụng phụ là ưu tiên lựa chọn các dòng sắt hữu cơ (chẳng hạn như sắt fumarate). Nhờ sở hữu sinh khả dụng cao, sắt hữu cơ giúp cơ thể hấp thu tối ưu mà không cần phải dùng đến liều lượng quá cao.
Yếu tố thứ hai nằm ở thời điểm uống hợp lý: chị em nên uống vào lúc bụng đói vừa phải, thay vì uống khi quá đói. Bên cạnh đó, việc chọn nhà sản xuất uy tín cũng đóng vai trò quyết định bởi công nghệ và dạng bào chế hiện đại sẽ tối ưu hóa khả năng hấp thu của sản phẩm. Cuối cùng, một lưu ý rất quan trọng trong thói quen hằng ngày là phải uống viên sắt với nhiều nước; tuyệt đối tránh thói quen nuốt chửng viên thuốc với quá ít nước vì điều này rất dễ gây ra cảm giác cồn cào, khó chịu cho dạ dày.
Lời kết
Khép lại buổi trò chuyện, Bác sĩ CKII Đỗ Thị Ngọc Diệp gửi gắm thông điệp cốt lõi đến toàn thể phái đẹp: "Chúng ta cần một sức khỏe thật tốt. Với phụ nữ, hãy dành thời gian tìm hiểu và thực hành những kiến thức đúng để xây dựng cho mình lối sống lành mạnh - từ dinh dưỡng, vận động cho đến giấc ngủ. Đặc biệt, hãy luôn lắng nghe cơ thể và chủ động bổ sung đầy đủ các vi chất dinh dưỡng vào những giai đoạn trọng tâm mà cơ thể cần nhất".
Thấu hiểu bản thân bắt đầu từ việc trân trọng từng tín hiệu nhỏ nhất của cơ thể, vượt qua rào cản tư duy bận rộn để chủ động chăm sóc sức khỏe mỗi ngày. Đó chính là chìa khóa vàng vững chắc giúp người phụ nữ hiện đại luôn giữ vững thần thái rạng rỡ, nuôi dưỡng nguồn năng lượng tích cực và tự tin tận hưởng trọn vẹn hạnh phúc trong mọi hành trình cuộc sống.
