M.A hiện đang học lớp 10, em là một nữ sinh có tính cách hiền lành, hơi nhút nhát, hướng nội, thường xuyên khó khăn trong việc hòa đồng và kết nối với tập thể. Do sự kỳ vọng quá lớn của bố mẹ, nên ngay khi bước chân vào lớp 10, A luôn cảm thấy quá sức, áp lực và mệt mỏi nhưng không chia sẻ được với bố mẹ, cảm thấy không được thấu hiểu.
Dần dần M.A sống thu mình, ít nói chuyện và chỉ biết làm bạn với điện thoại cả ngày. Ban đầu A lướt mạng để xem thông tin giải trí, sau đó em bắt đầu tìm kiếm và dừng lại lâu hơn ở những video chia sẻ nỗi buồn của người trẻ. Chỉ một thời gian ngắn, nguồn cấp dữ liệu của M.A hoàn toàn bị bao phủ bởi các nội dung mang màu sắc tiêu cực, nhạc trầm buồn, những câu trích dẫn vô vọng và các đoạn video lãng mạn hóa sự cô đơn.
Cảm thấy bản thân cũng giống như những chia sẻ trên mạng xã hội, A đã dùng mạng xã hội nhiều hơn, nhất là khoảng thời gian từ 23h đến 2-3 giờ sáng. Cơ thể mệt mỏi và áp lực, cộng thêm biến cố khi bị bắt nạt tại trường học, M.A đã tranh cãi với bố mẹ. Khi các luồng cảm xúc tiêu cực (uất hận, sợ hãi, hoảng loạn) bùng nổ vượt quá khả năng chịu đựng, em đã nhớ đến hình ảnh tự rạch tay từng xem trên mạng xã hội và thực hiện.
Áp lực học tập, cùng với việc tham gia mạng xã hội không chọn lọc khiến người gới trẻ rơi vào "cái bẫy". Ảnh minh họa.
Sau khi dùng dao lam rạch 3 đường trên cẳng tay, M.A thấy như được giải tỏa cảm xúc và thực hiện ngày càng nhiều. Các vết thương trên cẳng tay em ngày càng chằng chịt, đè lên nhau, vết cũ chưa lành, vết mới đã xuất hiện.
M.A. cũng đăng ẩn danh hình ảnh chụp vết thương vào hội nhóm kín trên mạng xã hội, nhận những bình luận đồng cảm. Điều đó khiến M.A cảm thấy nỗi đau của mình lần đầu tiên được thừa nhận, thấu hiểu. Tuy nhiên, em vẫn giữ kín không chia sẻ với gia đình. Khi vết thương trên cơ thể không thể giấu được mãi, bố mẹ đã phát hiện đã đưa M.A đến Viện Sức khoẻ Tâm thần điều trị nội trú.
Bác sĩ Nguyễn Việt Hà (Viện Sức khỏe Tâm thần, Bệnh viện Bạch Mai) cho biết, M.A chỉ là một trong nhiều bạn thanh thiếu niên được theo dõi và điều trị tại Viện Sức khỏe Tâm thần do trầm cảm và có hành vi tự gây thương tích cho bản thân. Nguyên nhân dẫn đến tình trạng này là do ảnh hưởng tiêu cực từ mạng xã hội dẫn đến việc hành hạ bản thân.
Sau nhiều tháng điều trị nội trú và ngoại trú, bệnh nhân đã giảm các triệu chứng trầm cảm. Em thay thế hành vi tự gây thương tích của mình bằng những biện pháp kiểm soát cảm xúc lành mạnh, có hiệu quả lâu dài khác. Em và gia đình kết nối tốt hơn. Gia đình trở thành yếu tố bảo vệ vững vàng cho M.A.
Bác sĩ Hà cảnh báo, qua các hội nhóm trên mạng việc thực hiện hành vi tự gây thương tích của bản thân rất dễ kết nối. Có những lúc bệnh nhân vào viện theo nhóm 5-6 người. Dù gây thương tích cho bản thân, nhưng ít ai dám thẳng thắn thừa nhận, khi các bác sĩ hỏi chuyện các bạn trẻ nói rằng đó là những vết “vằn hổ” và khoe như một chiến tích.
“Chúng tôi là nhân viên y tế, ngoài chữa bệnh còn phải “canh” sự kết nối này của các bệnh nhân để kịp thời phối hợp cùng bố mẹ bảo vệ trẻ", bác sĩ Hà chia sẻ. Theo bác sĩ, căn bệnh này dù trẻ cải thiện được ra viện không có nghĩa là hết bệnh. Trường hợp trẻ tiếp tục tiếp xúc với môi trường độc hại trên mạng, gia đình vẫn thiếu kết nối, các hành vi này có thể lặp lại ở trẻ.
Phụ huynh hãy luôn quan tâm và động viên đúng lúc với trẻ - Ảnh minh hoạ
Chia sẻ thêm về vấn đề này, bác sĩ Nguyễn Thành Long (Viện Sức khỏe tâm thần) cho biết, mạng xã hội không trực tiếp gây ra hành vi tự gây thương tích, mà tác động qua chuỗi hệ lụy: nghiện mạng xã hội dẫn đến thức khuya, rối loạn giấc ngủ mạn tính, từ đó khả năng kiểm soát cảm xúc bị suy giảm rồi bùng nổ rối loạn điều hòa cảm xúc.
Đáng nói, nhiều gia đình khi thấy trẻ có hiện tượng này đã cư xử cực đoan, tịch thu điện thoại, cấm trẻ sử dụng mạng xã hội. Chính việc cấm đoán này có thể gây tác dụng ngược, khiến trẻ càng trở nên dễ bùng nổ do rối loạn điều hòa cảm xúc.
Để giảm tác động của mạng xã hội tới trẻ, bác sĩ Thành Long nhấn mạnh đến 3 yếu tố:
- Cam kết về thời gian sử dụng, nội dung quản lý: Thay vì để cho trẻ dùng xuyên đêm, chỉ cho phép dùng 1-2 tiếng tối đa cho nền tảng xã hội ngoài mục đích học tập. Bố mẹ nên quy định khung không ảnh hưởng đến tình trạng rối loạn giấc ngủ của trẻ, tạo nếp thụ động là yếu tố giúp bố mẹ dễ dàng kiểm soát.
- Gia tăng sự kiểm soát, đồng hành của cha mẹ: Thông thường khi trẻ thiếu sự quan tâm, không kết nối, chia sẻ được với cha mẹ sẽ thu mình vào thế giới ảo. Cha mẹ có thể đồng hành, giám sát tích cực trong việc sử dụng mạng xã hội của trẻ. Giám sát, tránh phơi nhiễm với các thuật toán tự động rất quan trọng trong nội dung trẻ tiếp cận.
- Gia tăng yếu tố bảo vệ: Bố mẹ hãy cùng con thực hiện nhiều hoạt động chung, từ tập thể dục, các hoạt động ngoài trời, tương tác, sự chia sẻ… giúp hạn chế nguy cơ ảnh hưởng của mạng xã hội với nguy cơ hình thành hành vi tự gây thương tích.
Theo bác sĩ, để ngăn chặn hành vi tự gây thương tích ở lứa tuổi học đường, gia đình, nhà trường cần thực hiện giám sát tích cực với trẻ, đối thoại cởi mở thay vì cấm đoán cứng nhắc. Cần lắng nghe con bằng sự thấu hiểu để trẻ không phải dùng nỗi đau thể xác làm ngôn ngữ biểu đạt.
Bác sĩ khuyến cáo, khi phát hiện trẻ có các dấu hiệu bất thường như thức quá khuya, thu mình, giảm sút học tập, sút cân hoặc xuất hiện các vết tổn thương nghi vấn trên cơ thể, gia đình cần đưa trẻ đến các cơ sở y tế chuyên khoa để được can thiệp sớm.
