Nhiều bố mẹ thường chú ý đến việc cho con “học trước” như nhận biết chữ, học số, học phát âm hay làm quen với toán đơn giản. Điều đó xuất phát từ mong muốn con tự tin hơn khi học chính thức.
Nhưng thực ra, ở giai đoạn đầu đời, não bộ của trẻ vẫn đang phát triển từng bước. Điều quan trọng là những kỹ năng nền tảng như khả năng bắt đầu công việc, duy trì sự chú ý, ghi nhớ trình tự và tự điều chỉnh hành vi.
Đôi khi, điều trẻ cần được rèn luyện những năng lực nhỏ nhưng rất quan trọng ngay trong cuộc sống hàng ngày, để việc học sau này trở nên nhẹ nhàng và tự nhiên hơn.
Dạy trẻ cách bắt đầu hình thành thói quen tốt
Ở giai đoạn đầu đời, vùng vỏ não trước trán của trẻ (khu vực giúp lập kế hoạch, bắt đầu công việc và duy trì sự tập trung) vẫn đang trong quá trình phát triển. Vì vậy, não bộ của con vẫn chưa hình thành được “lối khởi động”.
Đó là lý do trẻ thường loay hoay rất lâu trước khi làm điều gì đó. Ví dụ, có bé ngồi vào bàn mới nhớ ra chưa lấy vở, có bé vừa chuẩn bị xong lại quên bước tiếp theo cần làm gì. Khi người lớn nhắc nhở trong lúc đó, não bộ của trẻ đôi khi càng dễ rối hơn vì phải xử lý quá nhiều thông tin cùng lúc.
Khi hiểu được điều này, bố mẹ hãy giúp trẻ tạo ra chuỗi hành động cố định, để não bộ dần quen với việc “bắt đầu”.
Ví dụ: Uống nước → Chuẩn bị bút → Mở vở bài tập → Đặt tẩy vào vị trí quen thuộc → Bắt đầu bài đầu tiên. Khi lặp lại theo cùng một trình tự mỗi ngày, não bộ của trẻ sẽ dần ghi nhớ “đường đi quen thuộc” này.
Vì vậy, nếu khả năng “khởi động” được rèn luyện từ sớm trong những việc nhỏ hàng ngày, trẻ sẽ thích nghi với việc học nhẹ nhàng hơn. Chẳng hạn trước khi đi ngủ, trẻ có thể tập theo một trình tự quen thuộc:
Lấy bình nước → Đặt vào balo → Kiểm tra sách cần mang → Kéo khóa cặp → Tự nói: “Con chuẩn bị xong rồi.”
Những hành động nhỏ lặp lại mỗi ngày sẽ dần giúp não bộ hình thành cảm giác có trình tự và ổn định. Theo đó, việc hình thành thói quen tốt cũng dễ rèn luyện hơn.
Dạy trẻ cách bày tỏ suy nghĩ của mình
Ở những năm đầu đời, não bộ của trẻ phát triển thông qua việc tiếp nhận, xử lý và bộc lộ cảm xúc. Vì vậy, cảm xúc ảnh hưởng trực tiếp đến trạng thái tinh thần và năng lượng của trẻ mỗi ngày.
Khi trẻ gặp chuyện buồn, lo lắng hay khó chịu nhưng không biết cách nói ra, những cảm xúc đó thường cứ ở lại trong lòng. Não bộ của trẻ lúc này vẫn phải liên tục xử lý những cảm giác chưa được giải tỏa, khiến con dễ mệt mỏi, cáu gắt hoặc khó tập trung vào những hoạt động thường ngày.
Ngược lại, khi trẻ được lắng nghe và có cơ hội diễn đạt suy nghĩ của mình, não bộ sẽ dần cảm thấy an toàn và nhẹ nhõm hơn. Chỉ một cuộc trò chuyện nhỏ, một ánh mắt chú ý hay sự lắng nghe kiên nhẫn từ người lớn cũng có thể giúp trẻ giải tỏa rất nhiều cảm xúc đang chất chứa bên trong.
Với trẻ nhỏ, khả năng diễn đạt cảm xúc không tự nhiên mà có, vì vậy cần được nuôi dưỡng qua những cuộc trò chuyện hàng ngày. Khi trẻ biết nói ra điều mình vui, buồn hay lo lắng, trẻ sẽ dần hiểu cảm xúc của bản thân tốt hơn và hình thành cảm giác được kết nối, được thấu hiểu.
Vì vậy, thay vì chỉ hỏi con “Hôm nay con học thế nào?”, hãy bắt đầu dành thời gian trò chuyện nhẹ nhàng hơn trước giờ đi ngủ:
“Hôm nay điều gì khiến con vui nhất?” “Có chuyện gì làm con thấy khó chịu không?” “Hôm nay con thích điều gì về bản thân mình?”
Bố mẹ có thể cùng con tạo một thói quen nhỏ như ghi lại vài điều con đã làm tốt trong ngày:
- Con tự chuẩn bị balo.
- Con biết chờ đến lượt.
- Con giúp mẹ lấy đồ.
- Con mạnh dạn nói điều mình muốn.
Khi được nhìn lại những điều tích cực ấy thường xuyên, trẻ sẽ dần xây dựng sự tự tin từ bên trong. Và khi não bộ có cảm giác an toàn, được công nhận và được yêu thương, trẻ cũng sẽ vững vàng hơn khi đối diện với những khó khăn trong cuộc sống.
Dạy trẻ cách đối phó với thất bại
Trong quá trình lớn lên, não bộ của trẻ không phát triển nhờ việc “luôn làm đúng”, mà phát triển mạnh mẽ thông qua những lần thử, sai, điều chỉnh rồi thử lại thêm một lần nữa.
Với trẻ nhỏ, cảm giác thất bại thường rất lớn. Chỉ một việc chưa làm được cũng có thể khiến con nghĩ rằng: “Con không giỏi” hoặc “Con không làm nổi đâu.” Nhưng thực ra, ở giai đoạn này, não bộ của trẻ vẫn đang học cách xử lý khó khăn, kiểm soát cảm xúc và tìm ra phương án phù hợp hơn.
Khi người lớn nhìn lỗi sai như một phần tự nhiên của quá trình trưởng thành, trẻ cũng sẽ dần học được cách bình tĩnh hơn trước những điều chưa làm được.
Ví dụ, khi trẻ nói: “Con không làm được…” Người lớn có thể nhẹ nhàng nói: “Có phải chuyện này đang làm con thấy khó một chút không?”
Khi cảm xúc được xoa dịu, não bộ của trẻ sẽ dễ quay lại trạng thái bình tĩnh hơn. Lúc đó, trẻ mới có thể tiếp tục suy nghĩ, thử lại và tìm cách giải quyết.
Dần dần, trẻ sẽ hiểu rằng: “Mắc lỗi không có nghĩa là mình kém.” “Mình chỉ đang trong quá trình học cách làm tốt hơn.”
Khi não bộ không còn quá sợ sai, trẻ cũng sẽ mạnh dạn thử nhiều điều mới, kiên nhẫn hơn trước khó khăn và không dễ bỏ cuộc chỉ vì một lần chưa thành công.
