Dầu ăn là nguyên liệu có mặt gần như mỗi ngày trong căn bếp. Tuy nhiên, không ít người chỉ quan tâm đến hạn sử dụng mà bỏ qua những dấu hiệu cho thấy dầu đã bị biến chất. Nhận biết sớm sẽ giúp bảo vệ chất lượng bữa ăn và hạn chế những nguy cơ không đáng có.
1. Dầu đổi màu bất thường, không còn trong như ban đầu
Mỗi loại dầu ăn đều có màu sắc đặc trưng, từ vàng nhạt, vàng óng đến xanh vàng tùy nguyên liệu. Khi dầu chuyển sang màu sẫm hơn rõ rệt, đục, có lớp cặn hoặc xuất hiện những vệt lạ dù chưa hết hạn, đó có thể là dấu hiệu dầu đã bị oxy hóa hoặc bị ảnh hưởng bởi ánh sáng, nhiệt độ cao.
Quá trình oxy hóa diễn ra nhanh hơn nếu chai dầu thường xuyên để gần bếp, nơi có nhiệt độ cao hoặc tiếp xúc trực tiếp với ánh nắng. Khi đó, các chất béo trong dầu dần bị phân hủy, khiến màu sắc thay đổi và chất lượng giảm đáng kể.
Nếu phát hiện dầu đổi màu bất thường, người dùng không nên cố sử dụng hết chỉ vì "còn hạn". Chất lượng thực tế của dầu phụ thuộc rất nhiều vào điều kiện bảo quản chứ không chỉ nằm ở ngày sản xuất hay hạn sử dụng in trên bao bì.
2. Xuất hiện mùi lạ, mùi khét hoặc mùi hôi dầu
Dầu ăn mới thường có mùi nhẹ hoặc gần như không mùi. Khi mở nắp mà cảm nhận thấy mùi ôi, mùi hắc, mùi khét hoặc mùi khó chịu kéo dài, rất có thể dầu đã bắt đầu bị biến chất.
Đây là dấu hiệu phổ biến của hiện tượng oxy hóa chất béo. Quá trình này tạo ra nhiều hợp chất làm thay đổi mùi vị của dầu, đồng thời khiến món ăn mất đi hương thơm tự nhiên. Dù thực phẩm vẫn được chế biến bình thường, chất lượng món ăn sẽ giảm rõ rệt.
Đừng cố dùng dầu bằng cách cho thêm gia vị hoặc thực phẩm có mùi mạnh để "lấn át" mùi dầu. Mùi bất thường chính là tín hiệu cảnh báo chất lượng dầu không còn như ban đầu và nên được thay thế.
3. Dầu tạo nhiều khói hơn khi đun nóng
Khi cho dầu vào chảo, nếu dầu bốc khói rất nhanh dù lửa không quá lớn, người nội trợ cần chú ý. Điều này có thể cho thấy dầu đã suy giảm chất lượng hoặc đã bị sử dụng nhiều lần trước đó.
Mỗi loại dầu đều có điểm bốc khói nhất định. Khi dầu bị phân hủy, điểm bốc khói giảm xuống, khiến dầu dễ cháy hơn và tạo ra mùi khét. Việc tiếp tục đun ở nhiệt độ cao không chỉ làm món ăn kém ngon mà còn tạo thêm các sản phẩm phân hủy không có lợi.
Đây cũng là lý do các chuyên gia thường khuyến cáo không nên tái sử dụng dầu chiên quá nhiều lần, đặc biệt với dầu đã từng chiên ở nhiệt độ cao hoặc chiên các thực phẩm tẩm bột.
4. Dầu trở nên đặc hơn, có cặn hoặc nổi bọt bất thường
Dầu ăn bình thường có độ lỏng ổn định ở nhiệt độ phòng (trừ một số loại dầu đặc tính riêng). Nếu dầu trở nên sánh đặc bất thường, xuất hiện nhiều cặn nhỏ, nổi bọt kéo dài khi đun hoặc có lớp lắng dưới đáy chai, đó có thể là dấu hiệu dầu đã bị biến đổi.
Những thay đổi này thường xuất hiện sau thời gian dài bảo quản không đúng cách hoặc do dầu đã tiếp xúc nhiều với không khí. Cặn thực phẩm còn sót lại trong dầu chiên cũng làm quá trình phân hủy diễn ra nhanh hơn.
Trước khi sử dụng, nên quan sát kỹ chai dầu thay vì chỉ nhìn hạn sử dụng. Một vài giây kiểm tra có thể giúp tránh sử dụng loại dầu đã không còn đảm bảo chất lượng.
5. Dầu được bảo quản sai cách dù vẫn còn hạn
Nhiều người cho rằng chỉ cần dầu còn hạn là có thể yên tâm sử dụng. Thực tế, nếu chai dầu thường xuyên để cạnh bếp gas, gần cửa sổ có nắng hoặc mở nắp quá lâu, chất lượng vẫn có thể giảm nhanh.
Nhiệt độ cao, ánh sáng và oxy là ba yếu tố thúc đẩy quá trình oxy hóa dầu ăn. Sau mỗi lần sử dụng, việc đậy kín nắp, cất dầu ở nơi khô ráo, thoáng mát sẽ giúp kéo dài thời gian giữ chất lượng.
Ngoài ra, không nên mua chai dầu quá lớn nếu nhu cầu sử dụng ít. Dầu được dùng trong thời gian quá dài sau khi mở nắp cũng có nguy cơ giảm chất lượng, ngay cả khi chưa hết hạn ghi trên bao bì.
Dầu ăn là nguyên liệu quen thuộc nhưng cũng rất nhạy cảm với nhiệt độ, ánh sáng và không khí. Chỉ cần chú ý đến màu sắc, mùi, độ trong, khả năng bốc khói và cách bảo quản, người nội trợ có thể nhận biết sớm dấu hiệu dầu đã biến chất. Một thói quen kiểm tra đơn giản trước khi nấu sẽ góp phần giữ trọn hương vị món ăn và giúp bữa cơm gia đình an toàn hơn.
