Chị Đ.T.X.T (44 tuổi, Hải Phòng) vô cùng hạnh phúc khi nở được nụ cười rạng rỡ trên môi. Hơn 40 năm qua, chị luôn phải chịu đủ lời dị nghị, sống tự ti, khó khăn trong công việc vì khuôn mặt biến dạng, ngay cả nhu cầu tối thiểu là một nụ cười khi có niềm vui cũng là niềm ao ước của chị.
Theo chia sẻ, chị T bị liệt mặt bên trái từ khi khoảng 2 tuổi. Do thời điểm đó còn quá nhỏ, chị T không nhớ rõ diễn biến bệnh, chỉ được mẹ kể lại rằng sau một đợt ốm kéo dài, khuôn mặt của chị dần mất vận động một bên. Từ đó, các cơ mặt bên trái mất vận động nên khuôn mặt dần bị lệch. Tình trạng này kéo dài suốt tuổi thơ và cả khi trưởng thành.
Khi cười, nói chuyện hay biểu lộ cảm xúc, khuôn mặt của người bệnh luôn bị lệch rõ rệt do một bên cơ mặt hoạt động bình thường còn bên kia gần như bất động. Theo thời gian, các cơ bị liệt lâu ngày bắt đầu teo và mất trương lực, khiến khuôn mặt ngày càng sa trễ. Khuôn mặt trở nên mất cân đối, đặc biệt khi nói chuyện hoặc cười.
Không chỉ ảnh hưởng đến thẩm mỹ, tình trạng này còn khiến người bệnh gặp nhiều trở ngại trong giao tiếp và công việc. Người phụ nữ chia sẻ rằng suốt nhiều năm chị luôn cảm thấy tự ti vì khuôn mặt biến dạng, ngại cười và hạn chế giao tiếp với người xung quanh.
Chuyên gia và bác sĩ Bệnh viện E thăm khám cho bệnh nhân trước khi thực hiện phẫu thuật.
Năm 25 tuổi, chị T từng thực hiện phẫu thuật đặt thần kinh xuyên mặt - kỹ thuật này giúp dẫn truyền tín hiệu thần kinh từ bên mặt lành sang bên bị liệt, tạo nền tảng phục hồi vận động. Sau đó, do sợ đau đớn, chị T đã không thực hiện phẫu thuật bước tiếp theo và bỏ điều trị.
Đến nay sau 42 năm kể từ khi bị liệt một bên mặt, do ảnh hưởng nhiều đến cuộc sống, sinh hoạt chị T quyết định đi khám tại Bệnh viện E Trung ương, với mong muốn tìm lại được nụ cười của chính mình.
Sau khi thăm khám, người bệnh được các bác sĩ đánh giá toàn diện về chức năng thần kinh và cấu trúc cơ mặt. Kết quả thăm khám cho thấy, người bệnh bị liệt dây thần kinh VII bên trái kéo dài nhiều năm. Đây là dây thần kinh mặt, vai trò điều khiển các cơ vận động trên khuôn mặt, giúp con người thực hiện các biểu cảm như cười, nói, nhíu mày hay chớp mắt.
TS.BS Nguyễn Hồng Nhung - Khoa Răng Hàm Mặt, Bệnh viện E cho biết, khi dây thần kinh này bị tổn thương, các cơ mặt sẽ mất khả năng co giãn, dẫn đến tình trạng méo miệng, lệch mặt hoặc mất biểu cảm. Với những trường hợp liệt kéo dài hàng chục năm, các cơ mặt thường đã bị teo hoặc mất chức năng, khiến việc phục hồi trở nên phức tạp hơn.
BS Nhung phân tích, ngoài yếu tố thẩm mỹ, liệt mặt lâu năm còn có thể gây ra nhiều vấn đề chức năng. Một số người bệnh không nhắm kín mắt, dễ bị khô mắt, viêm giác mạc. Những trường hợp nặng có thể ảnh hưởng đến ăn nhai hoặc gây tổn thương niêm mạc miệng. May mắn tình trạng này của người bệnh T chủ yếu ảnh hưởng đến thẩm mỹ, chức năng ăn nhai vẫn bình thường.
Các bác sĩ thực hiện phẫu thuật cho nữ bệnh nhân.
Sau khi hội chẩn cùng các chuyên gia, các bác sĩ quyết định thực hiện phẫu thuật chuyển cơ thon kết hợp nối thần kinh để tái tạo vận động cơ mặt cho người bệnh. Theo nhận định của các chuyên gia, cơ thon là một cơ dài và mảnh nằm ở mặt trong đùi, thường được sử dụng trong phẫu thuật tái tạo vì có cấu trúc phù hợp và việc lấy một phần cơ này không ảnh hưởng đáng kể đến vận động của chân.
Trong ca phẫu thuật, các bác sĩ lấy một phần cơ thon cùng với mạch máu và thần kinh nuôi cơ, sau đó chuyển lên vùng mặt bên bị liệt. Dưới kính hiển vi, các bác sĩ tiến hành nối mạch máu để đảm bảo cơ được nuôi dưỡng và nối thần kinh để tạo đường dẫn truyền tín hiệu vận động. Khi các kết nối này hoạt động ổn định, cơ được chuyển lên mặt có thể co lại theo tín hiệu thần kinh, từ đó giúp phục hồi một phần vận động và biểu cảm của khuôn mặt.
Theo các bác sĩ, phẫu thuật chỉ là bước đầu của quá trình điều trị. Sau khi ghép cơ, khuôn mặt người bệnh sẽ bớt đơ cứng, bớt biến dạng và người bệnh có thể cười được. Nhất là đối với những trường hợp liệt mặt lâu năm, mục tiêu điều trị không chỉ là cải thiện hình thái khuôn mặt mà còn giúp người bệnh có thể thực hiện các biểu cảm tự nhiên hơn, đặc biệt là nụ cười.
Sau phẫu thuật, người bệnh được theo dõi và chăm sóc hậu phẫu chặt chẽ. Quá trình hồi phục vận động cơ mặt thường cần thời gian dài, đồng thời người bệnh phải kết hợp tập phục hồi chức năng để giúp cơ mới thích nghi với hoạt động trên khuôn mặt.
Theo các bác sĩ, phẫu thuật chỉ là bước đầu sau đó cần phải kết hợp vận động và tập phục hồi để cơ mặt thích nghi với hoạt động trên khuôn mặt.
Được biết, nguyên nhân liệt mặt vô căn thường liên quan như nhiễm virus, chấn thương, u vùng đầu mặt cổ hoặc co thắt mạch máu nuôi dây thần kinh số 7. Khi dây thần kinh bị thiếu máu nuôi dưỡng và sưng lên trong ống xương hẹp, dẫn truyền thần kinh sẽ gián đoạn, khiến các cơ mặt liệt. Do vậy, khi có dấu hiệu méo miệng, nhắm mắt không kín hoặc yếu một bên mặt cần đến cơ sở chuyên khoa càng sớm càng tốt. Điều trị đúng thời điểm có thể giúp phục hồi hoàn toàn và tránh phải trải qua những cuộc phẫu thuật phức tạp sau này.
Trong nhiều trường hợp, nếu được phát hiện sớm và điều trị kịp thời, người bệnh có thể phục hồi hoàn toàn hoặc gần hoàn toàn chức năng cơ mặt. Tuy nhiên, nếu tình trạng liệt kéo dài nhiều năm mà không được điều trị, các cơ mặt có thể bị teo và mất chức năng, khiến việc phục hồi trở nên khó khăn hơn.
Việc điều trị và can thiệp sớm không chỉ giúp thay đổi về ngoại hình mà còn giúp họ lấy lại sự tự tin trong cuộc sống, trong công việc và trong giao tiếp hằng ngày. Bởi nụ cười biểu cảm tưởng chừng đơn giản đôi khi lại là điều mà nhiều người phải chờ đợi suốt nhiều năm mới có thể tìm lại.
