Thương vụ James Trafford sắp chuyển từ Manchester City sang Leeds United với mức phí hơn 40 triệu bảng chuẩn bị biến anh thành cầu thủ đắt giá nhất lịch sử câu lạc bộ. Điều này tạo nên một thống kê lạ lùng tại Ngoại hạng Anh, khi Leeds trở thành đội bóng duy nhất sở hữu kỷ lục chuyển nhượng thuộc về một thủ môn.
Trong một kỷ nguyên mà sự thành công của nhà vô địch như Arsenal hay đội tuyển Tây Ban Nha phụ thuộc rất lớn vào đôi tay của David Raya hay Unai Simon, nghịch lý về giá trị của các "người gác đền" trên thị trường chuyển nhượng vẫn là một dấu hỏi lớn.
Dù đóng vai trò sống còn, giá trị của các thủ môn vẫn tụt hậu rất xa so với các đồng nghiệp ở tuyến trên. Kỷ lục thế giới cho vị trí này vẫn thuộc về Kepa Arrizabalaga khi Chelsea chi 72 triệu bảng vào năm 2018. Xếp thứ hai là Alisson Becker với 67 triệu bảng.
Thậm chí, huyền thoại Gianluigi Buffon từng tiêu tốn của Juventus 32,6 triệu bảng từ năm 2001, một con số chấn động thời bấy giờ. Thực tế chỉ ra rằng James Trafford mới là thủ môn thứ tư trong lịch sử bóng đá chạm ngưỡng giá trên 40 triệu bảng, bên cạnh Andre Onana. So với mặt bằng chung của các tiền đạo hay tiền vệ vốn đã dễ dàng phá vỡ cột mốc 100 triệu bảng từ lâu, đây là một sự chênh lệch đáng kinh ngạc.
Lý do đầu tiên nằm ở tâm lý thị trường. Những cầu thủ tấn công luôn mang lại cảm giác phấn khích và thời thượng hơn. Việc định giá một chân sút thường dựa trên những khoảnh khắc bùng nổ và các bàn thắng cụ thể, những thứ trực tiếp mang lại chiến thắng và doanh thu bán áo đấu.
Trong lịch sử, giới chủ các đội bóng thường mang tâm lý của những nhà kinh doanh truyền thống và thiếu kiến thức chuyên môn sâu. Câu chuyện về việc huyền thoại Brian Clough từng bị ban lãnh đạo Nottingham Forest chất vấn khi chi 270.000 bảng cho Peter Shilton vào năm 1977 trở thành minh chứng điển hình. Họ đặt câu hỏi tại sao phải bỏ ra số tiền lớn như vậy cho một người "đứng không" trong 85 phút của trận đấu.
Nguyên nhân thứ hai đến từ sự hạn chế của dữ liệu phân tích. Với các công cụ hiện đại, việc nhận diện điểm yếu và tính toán giá trị của một cầu thủ tuyến trên đã trở nên dễ dàng hơn bao giờ hết. Song, việc bóc tách năng lực của một thủ môn lại phức tạp hơn nhiều.
Cựu giám đốc nghiên cứu của Liverpool, ông Ian Graham, thừa nhận rằng dữ liệu truyền thống chỉ ghi lại tốt việc cản phá cú sút. Các khía cạnh khác như quyết định băng ra đấm bóng hay nhãn quan chỉ huy hàng thủ lại rất khó định lượng. Để hiểu rõ năng lực thực sự, các đội bóng cần dữ liệu theo dõi cực kỳ phức tạp mà rất ít câu lạc bộ có đủ nguồn lực để tự xây dựng.
Chính lỗ hổng kiến thức này tạo ra một vòng lẩn quẩn. Nhiều bản hợp đồng thủ môn đắt giá trong quá khứ đã thất bại thảm hại, khiến các ông lớn trở nên dè chừng và ngại chi đậm. Phần lớn các bộ phận tuyển trạch hiện nay vẫn phải dựa hoàn toàn vào ý kiến của huấn luyện viên thủ môn. Sự thiếu hụt các chuyên gia phân tích riêng biệt cho vị trí này khiến thị trường thủ môn luôn vận hành theo cách kín kẽ và thận trọng hơn.
Cuối cùng, tính ổn định và cung - cầu cũng đóng vai trò quyết định. Một đội bóng có thể cần mua mới một hoặc hai tiền đạo mỗi năm để làm mới hàng công, nhưng với một thủ môn giỏi, họ chỉ cần mua một lần cho cả một thập kỷ. Sự ổn định này giúp thị trường thủ môn ít biến động hơn.
Những người gác đền đẳng cấp nhất thế giới hiện nay thường đã yên vị tại các câu lạc bộ hàng đầu và hiếm khi di chuyển. Khi cầu thủ giỏi nhất không rời đi, thị trường sẽ không có những cú hích về giá để thiết lập các tiêu chuẩn mới. James Trafford có thể là một ngoại lệ, nhưng để vị trí này thực sự nhận được sự tôn trọng tương xứng bằng tiền mặt, bóng đá thế giới vẫn cần một cuộc cách mạng về tư duy định giá.
