Sâu canxi (hay còn gọi là ấu trùng ruồi lính đen) là một loại ấu trùng rất giàu protein và canxi. Con này có tên gọi khá lạ, hình dáng bên ngoài như những chú sâu thông thường đã khiến nhiều người e ngại. Thế nhưng, ít ai biết đây lại là mô hình có giá trị kinh tế đáng kể, nhất là trong bối cảnh chi phí thức ăn chăn nuôi ngày càng cao và nhu cầu sản xuất nông nghiệp tuần hoàn, hướng đến giá trị bền vững.
Ngày nay, nguồn phụ phẩm, chất thải, rác thải hữu cơ trong sản xuất và sinh hoạt được xem là tài nguyên quý giá, là "mỏ vàng" có thể tận dụng để hái ra tiền. Và nghề lạ như nuôi sâu canxi cũng bứt phá, tạo nguồn thu nhập ổn định cho nhiều hộ dân.
Sâu canxi thực chất là ấu trùng của ruồi lính đen. Đây là loài côn trùng có vòng đời ngắn, không giống ruồi nhà thường bu vào thức ăn hay gây mất vệ sinh. Giá trị kinh tế của ruồi lính đen nằm chủ yếu ở giai đoạn ấu trùng, khi chúng ăn rất khỏe, lớn nhanh và có thể chuyển hóa nhiều loại phụ phẩm hữu cơ thành nguồn đạm phục vụ chăn nuôi.
Theo một số tài liệu kỹ thuật, ấu trùng ruồi lính đen trước giai đoạn hóa nhộng có thể chứa khoảng 43–51% protein, 15–18% chất béo, cùng canxi và phốt pho, phù hợp làm thức ăn cho heo, gà, vịt, cá, tôm, cua… Do đó, sâu canxi thường được lựa chọn làm thức ăn trong chăn nuôi.
Điểm hấp dẫn của nghề nuôi sâu canxi là người nuôi có thể tạo ra nhiều dòng sản phẩm khác nhau, thay vì chỉ bán một loại con giống hay một loại thương phẩm. Sâu canxi tươi là sản phẩm dễ tiêu thụ nhất, thường được bán cho các hộ nuôi gà, vịt, cá, lươn, ếch, chim cảnh hoặc các trang trại muốn bổ sung nguồn đạm tự nhiên cho vật nuôi.
Với những mô hình chăn nuôi khép kín, người nuôi không cần bán ra ngoài mà dùng ngay sâu canxi làm thức ăn, qua đó giảm đáng kể chi phí mua cám công nghiệp và chi phí chăn nuôi.
Ngoài sâu tươi, sâu canxi còn có thể được sấy khô, nghiền thành bột hoặc phối trộn vào thức ăn chăn nuôi. Đây là hướng đi có giá trị cao hơn vì sản phẩm dễ bảo quản, vận chuyển xa và phù hợp với các đơn vị sản xuất thức ăn chăn nuôi, cửa hàng thú cưng hoặc các trang trại quy mô lớn.
Tuy nhiên, để làm được sâu khô hoặc bột sâu, người nuôi cần đầu tư thêm máy sấy, máy nghiền, bao bì, quy trình bảo quản và tiêu chuẩn vệ sinh nhất định.
Một số tài liệu về nông nghiệp hữu cơ cho biết sau 1–3 ngày xử lý 1 tấn rác tươi có thể tạo ra 250–300kg phân hữu cơ và 50–70kg sâu canxi tươi.
Với những hộ làm chủ được vòng đời ruồi lính đen, trứng ruồi cũng là một sản phẩm có thể bán ra thị trường. Đây là nguồn giống đầu vào cho các hộ mới bắt đầu nuôi sâu canxi. Nếu tự duy trì được đàn ruồi bố mẹ, người nuôi sẽ giảm phụ thuộc vào nguồn trứng bên ngoài, đồng thời có thêm nguồn thu từ việc cung cấp giống.
So với nhiều mô hình chăn nuôi khác, sâu canxi có lợi thế là vòng nuôi ngắn, quay vòng vốn nhanh và tận dụng được nguồn thức ăn rẻ. Nguồn thức ăn cho sâu chủ yếu là phụ phẩm hữu cơ: rau củ quả hư, bã đậu, bã bia, cám gạo, thức ăn thừa, phụ phẩm từ chợ, nhà hàng hoặc trang trại. Những nguyên liệu này nếu mua với giá thấp, hoặc xin được từ các nguồn ổn định, sẽ giúp chi phí sản xuất giảm mạnh.
Một mô hình được ghi nhận tại Việt Nam cho thấy, trung bình 100g trứng sâu canxi có thể thu được khoảng 2,5–3 tạ sâu sau 15–20 ngày nuôi. Với diện tích chuồng trại cũ khoảng 80m2, có hộ tận dụng để xây bể nuôi, mỗi năm nuôi khoảng 1kg trứng và thu được 2,5–3 tấn sâu canxi. Hiện giá sâu canxi giá bán lẻ dao động từ 25.000-40.000 đồng/kg, có thể giúp nhiều hộ kiếm về chục triệu mỗi tháng.
Tuy vậy, thu nhập thực tế còn phụ thuộc vào quy mô, giá bán tại từng địa phương, khả năng tự chủ con giống và đầu ra. Nếu chỉ nuôi nhỏ lẻ, thu nhập có thể chưa cao nhưng giúp giảm chi phí chăn nuôi. Nếu phát triển thành mô hình hàng hóa, có khách hàng ổn định và sơ chế được sản phẩm sâu khô, bột sâu, phân hữu cơ, giá trị kinh tế sẽ tăng lên rõ rệt.
Để nuôi sâu canxi, bước đầu tiên là chuẩn bị khu nuôi. Người nuôi có thể tận dụng nhà kho, chuồng trại cũ, góc vườn có mái che hoặc khu vực thoáng mát, tránh mưa tạt trực tiếp. Bể nuôi có thể làm bằng xi măng, thùng nhựa, khay lớn hoặc bạt lót, miễn sao dễ vệ sinh, không để nước đọng và có thể kiểm soát độ ẩm. Khu nuôi cần thoáng khí nhưng không quá nắng, vì nhiệt độ và độ ẩm ảnh hưởng trực tiếp đến tốc độ phát triển của ấu trùng.
Bước thứ hai là chuẩn bị trứng hoặc sâu giống. Trứng ruồi lính đen thường nở sau vài ngày trong điều kiện ấm và đủ ẩm. Khi trứng nở thành ấu trùng nhỏ, người nuôi bắt đầu cho ăn bằng nguồn thức ăn mềm, mịn, dễ tiêu hóa.
Các nguyên liệu như rau củ quả hư, bã đậu, bã bia, cám, phụ phẩm nông nghiệp nên được xay nhỏ hoặc làm nhuyễn. Theo hướng dẫn kỹ thuật, thức ăn đưa vào nuôi ấu trùng nên được xay thật nhỏ, tốt nhất ở dạng nhuyễn để sâu dễ ăn và lớn nhanh.
Bước thứ ba là ủ và xử lý thức ăn. Đây là khâu rất quan trọng để hạn chế mùi hôi và tránh phát sinh mầm bệnh. Tiếp đến là chăm sóc trong giai đoạn sâu ăn mạnh. Đây là thời điểm quyết định năng suất. Thức ăn trong bể cần duy trì độ ẩm phù hợp, tránh quá khô hoặc quá ướt. Nếu thức ăn khô, sâu chậm lớn. Nếu quá ướt, bể dễ bốc mùi, sinh nhiệt và làm sâu chết. Một số hướng dẫn kỹ thuật khuyến nghị duy trì độ ẩm thức ăn khoảng 80-85%, đồng thời theo dõi màu sắc thức ăn. Khi thức ăn chuyển màu đen, nghĩa là ấu trùng đã ăn gần hết và cần bổ sung thức ăn mới.
Sau khoảng 14–18 ngày, sâu canxi bước vào giai đoạn đạt sinh khối tốt, có thể thu làm thức ăn cho vật nuôi. Một số tài liệu hướng dẫn vòng đời cho biết giai đoạn ấu trùng kéo dài khoảng 14–18 ngày, đây là giai đoạn quan trọng nhất để xử lý rác hữu cơ và thu hoạch làm thức ăn chăn nuôi.
Nếu muốn duy trì đàn giống, người nuôi không thu hoạch toàn bộ mà giữ lại một phần sâu phát triển thành tiền nhộng, nhộng rồi ruồi trưởng thành để giao phối, đẻ trứng cho lứa tiếp theo.
Bước cuối cùng là xử lý sản phẩm sau thu hoạch. Sâu tươi có thể cho vật nuôi ăn trực tiếp hoặc bán ngay trong ngày. Nếu muốn bảo quản lâu hơn, cần rửa sạch, để ráo, sấy khô rồi đóng gói. Phần phân và bã sau nuôi nên tiếp tục ủ với men vi sinh để ổn định trước khi dùng bón cây hoặc bán dưới dạng phân hữu cơ.
Dù có nhiều tiềm năng, nuôi sâu canxi không nên làm theo phong trào. Người mới bắt đầu nên nuôi thử quy mô nhỏ để nắm kỹ thuật, sau đó mới mở rộng dần.
Nghề nuôi sâu canxi vì thế vừa là nghề lạ, vừa là một bài toán kinh tế khá thực tế. Người làm giỏi không chỉ biết nuôi sâu, mà còn biết xây dựng chuỗi sản phẩm: trứng giống, sâu tươi, sâu khô, bột sâu, phân hữu cơ và dịch vụ hướng dẫn mô hình. Khi kết hợp với chăn nuôi gà, vịt, cá hoặc trồng trọt, mô hình này càng phát huy hiệu quả vì tạo được vòng tuần hoàn khép kín.
