Con tằm là loại côn trùng thuộc bộ Cánh vảy (Lepidoptera) có khả năng tạo ra tơ có giá trị thương mại cao. Tằm là giai đoạn sâu non của một loài ngài (bướm đêm) mà kén của chúng được dùng để sản xuất tơ lụa. Tằm có lớp da mềm, không có xương sống. Cơ thể hình ống dài, chia đốt rõ ràng với phần đầu, ngực và bụng. Thường có màu trắng sữa hoặc hơi ngà xanh tùy thuộc vào từng giống tằm. Là động vật máu lạnh, nhiệt độ cơ thể của tằm sẽ tự điều chỉnh sao cho ấm hơn hoặc lạnh hơn tùy thuộc vào nhiệt độ môi trường xung quanh.
Con tằm có vòng đời ngắn, nhưng mang giá trị kinh tế cao
Vòng đời của con tằm rất ngắn và đơn giản, bao gồm bốn giai đoạn và được xem là một trong những hình thức biến thái phát triển nhất. Các giai đoạn mà chúng trải qua trong suốt vòng đời: từ trứng, ấu trùng, nhộng cho đến ngài trưởng thành. Tằm chính là giai đoạn ấu trùng trong vòng đời của loài ngài tằm. Ngài tằm đẻ trứng, và trứng phát triển thành ấu trùng hay sâu non (thường được gọi là tằm).
Khi nhắc đến con tằm, đa số chúng ta sẽ nghĩ đến một loại tằm ăn lá dâu, ở Việt Nam thường sẽ gọi là con tằm dâu. Đúng như tên gọi, thức ăn chủ yếu của tằm dâu là lá của cây dâu. Sau khi thu hoạch lá dâu, người dân phải để ráo để lá không bị dính nước và bám mùi, nên lựa những lá non và thái thật nhỏ. Con tằm cần được cung cấp lá dâu thường xuyên trong quá trình sinh trưởng, nên người nuôi tằm phải luôn túc trực bên cạnh để canh, tránh cho tằm ăn quá nhiều hoặc quá ít.
Ở Việt Nam, phần lớn sẽ sản xuất vải lụa từ tơ của con tằm ăn dâu, thường gọi là vải lụa, lụa tơ tằm. Tuỳ vào thời tiết mà con tằm sẽ cho ra chất tơ khác nhau, tằm cho ra tơ đẹp nhất vào mùa khô. Tơ của con tằm ăn lá dâu thường được dùng để dệt vải lụa tằm dâu, một trong những nguyên liệu quan trọng trong ngành dệt may cao cấp, mang giá trị lớn được ví “quý hơn vàng”.
Tơ tằm có giá trị lớn, phục vụ trong đời sống
Không chỉ nghề nuôi tằm phục vụ lấy kén cho ngành dệt lụa, nuôi tằm làm thực phẩm cũng đang ngày càng phất lên do nhu cầu tiêu dùng sản phẩm ngày càng lớn. Con tằm còn là một vị thuốc nam tốt, thường được dùng nhất là tằm chín. Theo Đông y, tằm chín vị mặn, bùi béo, thơm, tính ấm, có chất bổ như sâm nhung, được dùng làm thuốc bồi dưỡng cho cơ thể. Hiện tại, sản phẩm kén tằm được mua với giá xấp xỉ 200.000 đồng/kg, nhộng tằm để chế biến thực phẩm cũng có giá thành cao.
Trồng dâu nuôi tằm là nghề truyền thống có từ lâu đời ở Việt Nam Ở một số địa phương, mô hình trồng dâu nuôi tằm đã và đang đóng góp quan trọng vào sản xuất nông nghiệp, giải quyết việc làm, nâng cao thu nhập cho người dân.
Tại các địa phương, nhiều hộ nông dân từng thất bại với các cây trồng, vật nuôi đã chuyển hướng sang mô hình trồng dâu nuôi tằm, nhận thấy hiệu quả kinh tế cao và tiếp tục phát triển, nhân rộng mô hình để cùng nhau làm giàu tại quê hương.
Nhiều hộ nông dân trồng dâu nuôi tằm
Thời điểm bắt đầu, có hộ mua 25.000 hom giống dâu về trồng trên khoảng 0,75 ha đất canh tác của gia đình. Do chưa có nhiều kinh nghiệm nên 8 lứa tằm ban đầu, người nông dân chỉ thu hoạch được 2 lứa hơn 140kg kén. Sau thời gian học hỏi kỹ thuật nuôi, người nông dân tiếp tục đầu tư và nuôi được 12 lứa tằm, trừ chi phí cho thu nhập 120 triệu đồng. Những năm sau đó, mỗi năm họ nuôi 2 vụ, từ 10-12 lứa tằm, bình quân đạt 70kg kén/lứa, cao đến 80-90kg kén/lứa.
Thấy mô hình kinh tế này có thể phát triển và nhân rộng, các hộ nông dân đã hoạt động theo mô hình hợp tác xã chuyên cung cấp giống cây con và thu mua, bao tiêu kén tằm. Với diện tích vườn ươm giống cây dâu có hộ đạt khoảng 3ha cùng 9 triệu cây, ươm giống tằm con khoảng 7.000 hộp, cung ứng cho khoảng 600 hộ nông dân, lợi nhuận hàng năm có thể lên tới gần 2 tỷ đồng.
Mô hình trồng dâu nuôi tằm đang được nhân rộng
Nhiều gia đình đã trồng dâu nuôi tằm từ cách đây gần chục năm do nhận thấy nhiều hộ trong thôn trồng dâu nuôi tằm đã mang lại hiệu quả kinh tế cao hơn so với trồng lúa. Người nông dân khẳng định, hiệu quả kinh tế của trồng dâu nuôi tằm cao hơn nhiều so với trồng lúa trên cùng một đơn vị diện tích canh tác. Tính trùng bình khi nuôi 12 lứa tằm trong 2 vụ với thời gian 6 tháng, thu 5 tạ kén, bán giá 170.000 đồng/kg kén, cho tổng doanh thu lên tới hàng tỷ đồng.
Theo người nông dân, nuôi tằm là khâu quan trọng nhất, quyết định năng suất, chất lượng sản phẩm tơ, kén, hiệu quả kinh tế của nghề trồng dâu nuôi tằm. Nó đòi hỏi thời gian nghiêm ngặt, quy trình chặt chẽ, lao động nhẹ nhàng và có kỹ thuật cao. Người nông dân cần nắm rõ những ưu, nhược điểm để thực hiện mô hình, tránh thất bại.
