Cứ vào những ngày cuối năm, người dân sống ở vùng biên viễn, các tỉnh miền núi phía Bắc như Quảng Ninh, Lạng Sơn, Tuyên Quang… lại rộn ràng mùa săn “lộc trời” - một loài hoa có thể chế biến thành chè (trà) với hàm lượng dinh dưỡng cao.
Đó là chè hoa vàng (trà hoa vàng hay còn gọi là kim hoa trà) - một loại cây mọc tự nhiên trong các khu rừng ở nhiều tỉnh miền núi. Trước đây, loại cây này không được chú ý nhiều, thậm chí bị xem như cây dại, mọc xen lẫn trong rừng sâu. Sau này, khi nhìn nhận đúng về giá trị dinh dưỡng của nó, bên cạnh việc khai thác tự nhiên, nhiều người còn đem về vườn nhà trồng.
Hoa chè có màu vàng đặc trưng, nở theo mùa, sản lượng không nhiều, càng làm tăng độ “khát hàng” trên thị trường. Không chỉ có vẻ ngoài bắt mắt, chè hoa vàng còn được nhiều người ưa chuộng nhờ được cho là có nhiều lợi ích đối với sức khỏe. Chính yếu tố này đã khiến nhu cầu tiêu thụ tăng mạnh, kéo theo giá bán cao, có thời điểm lên đến vài triệu đồng/kg hoa khô.
Mỗi mùa hoa nở, người dân lại vào rừng hái “lộc trời”, mang về nguồn thu nhập đáng kể nhờ giá bán cao và nhu cầu ngày càng lớn. Nghề hái chè hoa vàng vì thế đang mở ra một hướng sinh kế mới, giúp nhiều hộ dân cải thiện đời sống.
Mỗi năm, chè hoa vàng thường nở rộ vào khoảng cuối năm đến đầu xuân. Đây cũng là thời điểm người dân địa phương bắt đầu vào rừng thu hái. Theo chia sẻ của người dân địa phương, để hái được chè hoa vàng không hề đơn giản. Cây thường mọc sâu trong rừng, ở những khu vực địa hình hiểm trở. Người đi hái phải leo đèo, băng rừng, thậm chí đi từ sáng sớm đến chiều muộn mới trở về. Hoa chè phải được hái đúng thời điểm, khi vừa nở, còn tươi và không bị dập thì mới giữ được giá trị.
Mỗi người trong một ngày có thể hái được từ 2 đến 3 kg chè tươi. Với mức giá thu mua dao động từ 160.000 đến 250.000 đồng/kg, trung bình một gia đình ba người có thể kiếm từ 1,2 đến 1,5 triệu đồng mỗi ngày nếu gặp thuận lợi.
Không chỉ dừng lại ở giá chè tươi, giá trị của chè hoa vàng còn tăng lên rất nhiều sau khi được chế biến. Theo tìm hiểu, chè hoa vàng sau khi sấy khô và đóng gói có thể đạt mức giá lên đến 8 đến 15 triệu đồng/kg tùy loại. Đây là lý do khiến loại cây từng mọc hoang trong rừng nay trở thành “vàng rừng” được nhiều người săn lùng.
Sau khi thu hái, chè hoa vàng sẽ được sơ chế và sấy khô ngay trong ngày để giữ màu sắc và hương thơm. Quy trình này ảnh hưởng trực tiếp đến giá bán, bởi chè hoa vàng thành phẩm đẹp, giữ được màu vàng tự nhiên sẽ có giá cao hơn rất nhiều.
Công việc này đòi hỏi sự tỉ mỉ, kiên nhẫn bởi hoa nhỏ, mọc rải rác, không tập trung thành vùng lớn.
Điểm đặc biệt của chè hoa vàng chính là sản lượng thấp nhưng nhu cầu lại cao. Do phần lớn vẫn được thu hái từ tự nhiên nên nguồn cung không ổn định, khiến sản phẩm luôn trong tình trạng “có bao nhiêu hết bấy nhiêu”.
Chính sự khan hiếm và giá trị đặc biệt này đã giúp chè hoa vàng trở thành một trong những đặc sản “đắt xắt ra miếng”. Nhiều người sẵn sàng chi tiền để sở hữu loại chè này, không chỉ để thưởng thức mà còn làm quà biếu cao cấp.
Từ chỗ là cây rừng không ai ngó ngàng, chè hoa vàng nay đã trở thành nguồn thu nhập quan trọng đối với nhiều hộ dân miền núi. Vào mùa thu hoạch, mỗi ngày người dân có thể hái được một lượng hoa nhất định, bán cho thương lái hoặc cơ sở chế biến.
Không chỉ dừng lại ở việc thu hái tự nhiên, một số địa phương còn bắt đầu nhân giống và trồng chè hoa vàng theo quy mô lớn. Việc này giúp chủ động nguồn cung, đồng thời tạo thêm công việc cho người lao động địa phương.
Các mô hình trồng chè hoa vàng dưới tán rừng cũng đang được khuyến khích nhằm bảo tồn nguồn gen quý, đồng thời nâng cao giá trị kinh tế. Khi được đầu tư bài bản, chè hoa vàng không chỉ là đặc sản mà còn có thể trở thành sản phẩm chủ lực, góp phần phát triển kinh tế địa phương.
Sở dĩ chè hoa vàng được ưa chuộng là bởi đây được xem là một loại dược liệu quý trong Đông y. Nhiều người tin rằng trà hoa vàng có thể hỗ trợ điều trị các bệnh như cao huyết áp, tiểu đường, các vấn đề về tiêu hóa hay đường hô hấp.
Từ một loài cây rừng từng bị lãng quên, chè hoa vàng đã vươn mình trở thành đặc sản hiếm có khó tìm, có giá trị kinh tế cao. Nghề hái chè hoa vàng không chỉ giúp người dân tận dụng “lộc trời” mà còn mở ra hướng đi mới trong phát triển sinh kế bền vững.
