Trong những tháng đầu đời, nhiều bố mẹ băn khoăn không biết nên bế bé nhiều hơn hay không bế. Có người sợ bế quá nhiều sẽ khiến con quen hơi, khó đặt xuống; cũng có người lại lo nếu ít bế, bé sẽ thiếu sự gần gũi.
Thực tế, hai cách chăm sóc này tạo ra những trải nghiệm khác nhau đối với sự vận động, tương tác và cảm nhận của trẻ. Vậy trẻ thường xuyên bế và nằm chơi có gì khác nhau, và bố mẹ nên cân bằng hai điều này như thế nào trong những tháng đầu đời?
Chiến lược phát triển khác nhau
Việc bế em bé quá lâu có thể hạn chế cử động tay chân, đồng thời làm giảm cơ hội để bé tự tập lật, nâng đầu và khám phá các vận động mới. Điều này về lâu dài có thể ảnh hưởng đến quá trình phát triển vận động thô của trẻ.
Nằm ngửa là tư thế phù hợp để bé có không gian tự do tập vận động. Từ khoảng 3 tháng tuổi, khi bé thức và có người lớn quan sát, bố mẹ có thể cho bé nằm sấp trên thảm chơi, đặt đồ chơi an toàn phía trước để khuyến khích bé ngẩng đầu, với tay và xoay người.
Khi bé thức, hãy đặt con trên một tấm thảm an toàn với những món đồ chơi phù hợp, khuyến khích bé tự với tới đồ vật và thử lăn người. Những vận động nhỏ này giúp bé tăng cường sức mạnh ở cổ, lưng, eo và bụng, tạo nền tảng cho các kỹ năng như ngồi, bò và đi sau này.
Khi bé khoảng 3 tháng tuổi, bố mẹ có thể dần giảm thời gian bế ẵm và dỗ dành khi bé đang bình tĩnh, vui vẻ.
Một gợi ý đơn giản là: khi bé đang chơi ngoan và không quấy khóc, hãy để bé nằm trên thảm và tự do cử động, khám phá xung quanh. Khi trẻ khóc, quấy hoặc cáu kỉnh, bố mẹ có thể bế lên để dỗ dành. Sau khi bé bình tĩnh trở lại, hãy đặt con xuống thảm để bé tiếp tục vui chơi và vận động.
Sự phát triển giác quan cũng có những khác biệt
Sáu tháng đầu đời là giai đoạn não bộ phát triển rất nhanh. Khi được bế ẵm, góc nhìn của bé liên tục thay đổi. Bé có thể nghe tiếng các thành viên trong gia đình trò chuyện, quan sát nhiều sự vật xung quanh và tiếp nhận những kích thích giác quan đa dạng. Những trải nghiệm này góp phần tạo thêm các kết nối thần kinh trong não bộ.
Đây là những trải nghiệm mà bé khó có được khi chỉ nằm trong nôi.
Tuy nhiên, bế bé nhiều hơn không có nghĩa là phải ôm cả ngày. Bố mẹ có thể bế con khi bé đang thức, mỗi lần khoảng 10-15 phút. Có thể thay đổi tư thế bế như bế ngang, bế chéo hoặc bế thẳng đứng để hỗ trợ bé ợ hơi.
Khác biệt về khả năng điều chỉnh cảm xúc
Nhiều bố mẹ lo rằng cứ bế con mỗi khi khóc sẽ khiến trẻ hình thành thói quen xấu. Tuy nhiên, trẻ dưới 6 tháng tuổi không khóc để cố tình ép người lớn. Tiếng khóc là cách bé báo hiệu những nhu cầu như đói, buồn ngủ, khó chịu, cô đơn hoặc sợ hãi.
Khi được đáp lại đúng lúc, bé dần hình thành cảm giác an toàn: “Mình phát ra tín hiệu và sẽ có người đáp lại.” Đây là nền tảng quan trọng cho sự ổn định cảm xúc khi trẻ lớn lên.
Nếu lúc đó bố mẹ đang bận và chưa thể bế con ngay, cũng không nên phớt lờ. Có thể nhẹ nhàng nói: “Mẹ nghe thấy con rồi, mẹ sẽ đến với con ngay.” Một câu nói đơn giản cũng giúp bé cảm nhận rằng nhu cầu của mình được lắng nghe.
Thói quen ngủ cũng khác nhau
Nhiều bố mẹ nhận thấy những em bé được bế ngủ quá lâu thường dễ giật mình khi đặt xuống. Ngược lại, nếu bé ít được ôm ấp, vỗ về, bé cũng có thể khó đi vào giấc ngủ và khó tự trấn an khi tỉnh giấc.
Khi được an ủi bằng những cái ôm, bé dần phân biệt được cảm giác được ôm để vỗ về với nằm trên giường để ngủ.
Vì vậy, bố mẹ có thể bế bé khi con đang thức, nhưng khi bé bắt đầu buồn ngủ thì đặt con trở lại giường để dần hình thành thói quen tự ngủ.
Nếu bé hầu như chỉ nằm một mình trên giường mà ít được bế, ôm hoặc dỗ dành, con có thể khó tự trấn tĩnh khi đầy hơi, giật mình và dễ thức giấc nhiều lần vào ban đêm.
Ngược lại, nếu được bế ngủ cả ngày, bé cũng dễ hình thành sự phụ thuộc vào việc được bế mới ngủ, dẫn đến tình trạng vừa đặt xuống đã tỉnh giấc.
Vì vậy, điều quan trọng là bế và ôm khi cần để con cảm thấy an toàn, nhưng khi đến giờ ngủ, nên đặt nằm xuống để con dần học cách tự ngủ.
Cảm giác an toàn khác nhau
Những em bé được ôm ấp và đáp ứng nhu cầu kịp thời từ nhỏ thường có cảm giác an toàn tốt hơn. Ngược lại, trẻ ít được bế ẵm, vỗ về dễ cảm thấy bất an, căng thẳng hoặc sợ hãi khi gặp môi trường xa lạ hay khó khăn, từ đó có xu hướng nhút nhát hơn.
Các thí nghiệm cho thấy nhu cầu được tiếp xúc, ôm ấp và cảm nhận sự ấm áp có ý nghĩa rất lớn đối với sự phát triển của trẻ nhỏ, không chỉ đơn thuần là nhu cầu về thức ăn.
Ôm ấp đúng lúc có thể giúp trẻ cảm thấy được an toàn và an ủi. Tuy nhiên, bố mẹ cũng cần tránh ôm ấp, dỗ dành quá mức khiến trẻ phụ thuộc.
Tóm lại, khi chăm sóc trẻ sơ sinh, bố mẹ nên đáp ứng nhu cầu của con, bế đúng tư thế và tạo điều kiện để bé được vận động, nghỉ ngơi một cách phù hợp.
