Na đang vào mùa nên ở nhiều chợ, cửa hàng hoa quả hay những gánh hàng ven đường, loại quả này được bày bán khá nhiều. Na chín có vị ngọt thơm, phần thịt mềm, mọng và dễ ăn nên được nhiều gia đình yêu thích. Tuy nhiên, không phải quả na nào nhìn bên ngoài cũng ngon như nhau. Có quả rất to nhưng khi bổ ra lại ít thịt, nhiều hạt; có quả vỏ đẹp nhưng bên trong bị thâm hoặc sâu từ đầu mà người mua khó phát hiện.
Đặc biệt, nhiều người khi mua na thường chỉ quan tâm đến kích thước và độ mềm của quả. Đây chưa phải cách lựa chọn chính xác. Một quả na ngon cần có độ phát triển tốt, phần thịt dày, múi nở đều và không có dấu hiệu bất thường ở cuống hay phần đầu quả.
Nhìn kỹ hình dáng và mắt na, đây là bước đầu tiên để chọn quả cùi dày
Một trong những dấu hiệu dễ quan sát nhất khi mua na chính là phần mắt trên vỏ. Quả na phát triển tốt thường có các mắt tương đối lớn, nổi rõ, căng và phân bố khá đều trên bề mặt. Những mắt na nở rộng thường tạo cảm giác quả đã phát triển đầy đặn, trong khi những quả có mắt nhỏ, sít nhau, đường rãnh chưa rõ có thể chưa đạt độ già thích hợp.
Khi chọn, nên ưu tiên những quả có dáng cân đối, phần thân đầy đặn thay vì quá méo mó hoặc có những chỗ lõm bất thường. Không nhất thiết cứ quả càng to thì càng nhiều cùi. Một quả vừa phải nhưng cầm chắc tay, các mắt nở đều và phần thịt bên trong phát triển tốt đôi khi còn đáng mua hơn quả rất lớn nhưng nhẹ tay.
Một mẹo khá đơn giản là cầm vài quả có kích thước tương đương nhau rồi so sánh trọng lượng. Quả nào có cảm giác chắc và nặng tay hơn thường là lựa chọn đáng ưu tiên. Cách này không thể đảm bảo tuyệt đối về độ dày của cùi, nhưng giúp loại bớt những quả có cảm giác nhẹ, xốp hoặc phát triển không đồng đều.
Bên cạnh đó, không nên chọn những quả có bề mặt xuất hiện quá nhiều vết thâm, chấm đen, vùng vỏ bị dập hoặc rỉ dịch. Một vài vết xước nhẹ trên vỏ trong quá trình vận chuyển không nhất thiết ảnh hưởng đến chất lượng, nhưng những vị trí mềm bất thường lại là dấu hiệu cần lưu ý.
Màu sắc của na cũng đáng quan sát. Tùy giống và độ chín, quả có thể có màu xanh hoặc xanh pha vàng. Quả đang ở giai đoạn chín tới thường có màu sắc tự nhiên, bề mặt không quá bóng bất thường và các mắt đã có độ nở rõ. Nếu mua về để ăn trong ngày, có thể chọn quả đã hơi chuyển màu và mềm nhẹ. Nếu chưa ăn ngay, nên chọn quả còn chắc hơn để có thời gian chín tự nhiên.
Một điểm nhiều người hay nhầm là cứ thấy quả na mềm thì nghĩ rằng đó là quả ngon. Thực tế, mềm vừa phải và mềm nhũn là hai trạng thái hoàn toàn khác nhau. Quả chín tới thường có độ đàn hồi nhẹ khi ấn, còn quả quá mềm, lõm sâu hoặc có phần vỏ nhão có thể đã chín quá mức hoặc bắt đầu hỏng.
Muốn tránh na sâu đầu, đừng bỏ qua phần cuống và những dấu hiệu bất thường
“Sâu đầu” là tình trạng khiến nhiều người mua na khó chịu nhất bởi bên ngoài quả đôi khi vẫn khá đẹp, nhưng khi bổ ra mới phát hiện phần bên trong bị ảnh hưởng. Vì vậy, ngoài việc nhìn các mắt na, người mua nên dành thêm vài giây kiểm tra phần cuống và đầu quả.
Khi cầm quả na, hãy quan sát phần cuống xem có dấu hiệu bị đen, ẩm bất thường, mốc hoặc có dịch hay không. Những quả có phần cuống khô tự nhiên thường dễ yên tâm hơn những quả có vùng cuống mềm nhũn hoặc đổi màu bất thường. Nếu phát hiện một lỗ nhỏ trên vỏ, đặc biệt là quanh khu vực đầu hoặc cuống, cũng nên cân nhắc chọn quả khác.
Không nên dùng tay bóp mạnh để kiểm tra vì có thể làm dập quả. Chỉ cần dùng đầu ngón tay ấn thật nhẹ vào một vài vị trí là đủ cảm nhận. Nếu phần vỏ có độ đàn hồi nhẹ, quả đang chín vừa. Nếu một điểm nào đó mềm hơn hẳn những vị trí xung quanh, đó có thể là dấu hiệu quả đã bị dập hoặc có vấn đề bên trong.
Ngoài ra, nếu quả có mùi chua, mùi lên men hoặc mùi bất thường, tốt nhất không nên mua. Na chín ngon thường có mùi thơm đặc trưng khá dễ nhận biết. Mùi lạ kết hợp với vỏ mềm hoặc có dịch là dấu hiệu cho thấy quả không còn ở trạng thái tốt.
Một mẹo khác là không nên mua những quả có quá nhiều vết thủng li ti. Những lỗ nhỏ trên vỏ có thể xuất hiện do côn trùng hoặc trong quá trình bảo quản. Không phải cứ có một vết xước là na bị sâu, nhưng nếu có nhiều dấu hiệu bất thường cùng lúc thì nên bỏ qua.
Đặc biệt, không nên nghĩ rằng quả đã được người bán tách hoặc mở một mắt để “kiểm tra” thì chắc chắn sẽ ngon. Nếu phần thịt lộ ra có màu thâm, khô, nhũn hoặc xuất hiện dấu hiệu bất thường, tốt nhất không chọn. Khi mua ở nơi uy tín, người bán thường có thể tư vấn độ chín và thời điểm ăn phù hợp.
Nếu mua na còn xanh, nên để quả chín tự nhiên ở nơi thoáng mát. Khi quả bắt đầu mềm và tỏa mùi thơm rõ, có thể ăn. Không nên để quả đã chín mềm ở nhiệt độ phòng quá lâu, nhất là trong thời tiết nóng, vì chất lượng có thể giảm nhanh.
Chỉ cần nhớ công thức “mắt nở – quả chắc – đầu sạch”, mua na sẽ dễ hơn nhiều
Thực ra, để chọn được một quả na ngon không cần quá nhiều kinh nghiệm. Người mua chỉ cần hình thành thói quen quan sát theo trình tự. Đầu tiên nhìn tổng thể quả, sau đó xem các mắt, cầm thử để cảm nhận độ chắc tay, cuối cùng kiểm tra kỹ phần cuống và đầu quả.
Khi cầm lên, quả có cảm giác chắc tay so với kích thước. Nếu muốn ăn ngay, có thể chọn quả mềm nhẹ và có mùi thơm; nếu mua về để vài ngày thì nên chọn quả còn chắc hơn.
Đối với mục tiêu chọn na cùi dày, không nên chỉ dựa vào kích thước. Quả lớn chưa chắc nhiều thịt. Điều đáng quan tâm hơn là mức độ phát triển của các mắt và cảm giác chắc tay. Những quả có mắt nở đều, hình dáng đầy đặn thường là lựa chọn tốt hơn những quả tuy to nhưng mắt nhỏ và bề mặt kém đồng đều.
Còn với tình trạng sâu đầu, cách phòng tránh tốt nhất khi mua là kiểm tra kỹ phần cuống, đầu quả và toàn bộ bề mặt. Hãy bỏ qua những quả có lỗ bất thường, vùng mềm nhũn, chảy dịch, mùi lạ hoặc dấu hiệu hư hỏng. Nếu có thể, nên mua ở nơi có nguồn hàng rõ ràng và bảo quản trái cây tốt.
Một điều nữa cũng cần nhớ là chất lượng quả còn phụ thuộc vào giống na, thời điểm thu hoạch, điều kiện trồng và cách bảo quản. Vì thế, những mẹo quan sát bên ngoài chỉ giúp người mua tăng khả năng chọn được quả ngon chứ không thể đảm bảo tuyệt đối rằng mọi quả đều có cùi dày hoặc hoàn toàn không có sâu.
Khi mua na lần tới, chỉ cần nhớ câu đơn giản: “Mắt nở, quả chắc, đầu sạch”. Nhìn mắt để đánh giá độ phát triển, cầm quả để cảm nhận độ chắc tay và kiểm tra kỹ phần cuống, đầu quả để loại bỏ những quả có dấu hiệu bất thường. Thêm một chút tinh ý, người nội trợ sẽ dễ dàng chọn được những quả na chín thơm, nhiều thịt, ngọt ngon và hạn chế cảnh bổ ra mới phát hiện quả bị hỏng bên trong.
