Rằm tháng Giêng là ngày Rằm đầu tiên của năm mới từ lâu đã được coi là dịp lễ thiêng liêng để mỗi gia đình hướng về cội nguồn, dâng lên tổ tiên lòng thành kính và ước mong một năm bình an, thuận hòa. Trong ngày này, mâm cỗ dâng lễ có thể là mặn hoặc chay tùy tâm mỗi nhà, điều quan trọng nhất vẫn là sự trang nghiêm và trọn vẹn tấm lòng hiếu kính.
Có người chọn mâm cỗ mặn đủ đầy, đậm đà hương vị sum vầy; cũng có người ưa mâm cỗ chay thanh đạm, nhẹ nhàng mà ấm cúng. Với chị Vũ Thu Hương, năm nào cũng vậy, dù bận rộn đến đâu chị vẫn tự tay chuẩn bị một mâm cỗ chay tươm tất, tinh tế cho ngày rằm đầu năm.
Chị chia sẻ, "Người ta vẫn nói 'Cúng cả năm không bằng Rằm tháng Giêng', còn với gia đình mình, Rằm tháng Giêng không chỉ là một nghi lễ đầu năm, mà là cách để giữ trọn sự viên mãn của mùa xuân. Mâm cỗ chay được chuẩn bị bằng tất cả sự thành tâm và chỉn chu. Sắc xanh của rau củ, sắc cam của cà rốt, sắc trắng thanh khiết của nấm, đậu… hòa quyện như một bức tranh xuân dịu dàng. Xôi gấc đỏ au mang theo ước mong may mắn. Canh rau củ thanh ngọt như lời cầu an. Nem cuốn, chả chay, giò chay được bày biện tỉ mỉ như gửi gắm sự tròn đầy. Từng bông hoa tỉa trên đĩa không chỉ để đẹp, mà để thể hiện sự trân trọng với mâm lễ dâng lên gia tiên. Phía sau là mâm ngũ quả xanh - đỏ - vàng rực rỡ, là hoa xuân còn khoe sắc, là dư âm Tết vẫn còn đong đầy trong căn bếp nhỏ".
Bà mẹ đảm đang còn cho rằng, rằm tháng Giêng khép lại những ngày xuân rộn ràng, nhưng mở ra một năm mới tròn đầy hy vọng. Giữ mâm cỗ Nguyên Tiêu là giữ sự biết ơn. Giữ nếp nhà là giữ sự thành tâm. Yêu Tết không chỉ ở những ngày đầu xuân rực rỡ, mà còn ở sự tiếp nối âm thầm và bền bỉ như thế này. Bếp vẫn đỏ lửa. Nhà vẫn đủ đầy. Lòng người vẫn hướng về điều thiện lành và đó là cách mình giữ Tết, giữ nếp nhà qua từng mùa trăng tháng Giêng.
Dưới đây là mâm cỗ chay cúng Rằm tháng Giêng mà chị Vũ Thu Hương chuẩn bị gồm có:
1. Xôi gấc chữ Phúc đỏ au mang theo ước mong may mắn.
2. Giò nấm cuộn hoa hồng được tỉa tót tỉ mỉ, như gửi gắm sự chăm chút cho tổ ấm.
3. Nem rán nhân nấm vàng giòn, ấm vị đầu xuân.
4. Nem cuốn mùa xuân thanh mát, đủ đầy sắc vị.
5. Đậu hũ bao tiền thay lời cầu chúc sung túc, đủ đầy.
6. Rau củ xào ngũ sắc rực rỡ như những điều tốt lành đang chờ phía trước.
7. Canh nấm rau củ ngũ sắc thanh ngọt như một lời cầu an nhẹ nhàng.
Bên cạnh đó là những món ngọt đầu năm: - Thạch hoa sen tinh khôi - Bánh trôi gấc đỏ thắm - Bánh xu xê gấc dẻo thơm tròn đầy như ước mong sum vầy.
Dưới đây là cách làm một số món chay trong mâm cỗ cúng Rằm tháng Giêng:
1. NEM RÁN CHAY
Nguyên liệu:
- 10 cái nấm hương.
- 150g khoai môn.
- 100g cà rốt, 2 lọn bún tàu, 15g nấm mèo (mộc nhĩ), 100g đậu xanh.
- Bò bía cuốn (hoặc bánh tráng).
Cách làm:
Sơ chế nguyên liệu:
- Khoai môn, cà rốt sơ chế sạch rồi bào sợi.
- Bún tàu, nấm mèo ngâm mềm rồi cắt nhỏ.
- Đậu xanh ngâm 1 tiếng rồi hấp chín mềm.
- Nấm hương ngâm với nước ấm cho nở mềm rồi rửa sạch, thái nhỏ.
- Lưu ý: Để cho các nguyên liệu khô ráo không dính nước hoặc dùng khăn giấy thấm cho khô.
Trộn nhân: Cho hết nguyên liệu và tô lớn, nêm gia vị 1 thìa canh hạt nêm chay, ¼ cà phê muối, tiêu xay.
Cuốn nem: Các hỗn hợp nhân vào bò bía hoặc bánh tráng (bánh đa nem) rồi cuộn lại.
Rán nem: Đun nóng dầu ăn rồi cho nem vào rán chín vàng giòn ở lửa nhỏ. Khi nem chín, để riêng từng cái, không chồng lên nhau để tránh hơi bốc lên làm nem bị mềm.
2. CANH NẤM THẬP CẨM
Nguyên liệu:
- 150g nấm kim châm, cắt bỏ gốc và rửa sạch
- 1/2 củ cà rốt gọt vỏ, rửa sạch, cắt hoa.
- ½ bắp ngô ngọt rửa sạch, bổ miếng.
- 1/4 cây súp lơ trắng, 1/4 cây súp lơ xanh tách nhỏ, rửa sạch.
- 1/3 quả su su gọt vỏ, bổ miếng.
- 1 củ hành tím đập dập.
- Gia vị: Muối, tiêu, hạt nêm chay từ rau và nấm
- 3 cái nấm hương
Cách nấu:
- Đun sôi nước, khi nước sôi, cho nấm và củ hành tím vào nấu.
- Khi nước sôi trở lại, cho lần lượt các nguyên liệu cà rốt, ngô ngọt, vào nấu khoảng 5 phút thì thả súp lơ, su su vào.
- Khi thấy nước trong nồi đủ ngọt do nấm và củ quả tiết ra, nêm lại gia vị và tắt bếp.
- Múc canh ra bát, rắc ít hành, mùi.
3. CUỐN NGŨ SẮC
Nguyên liệu:
- Ớt sừng, quất, đường, muối
- 1 củ cà rốt, 1 quả dưa chuột, 1 quả xoài xanh, ½ quả ớt chuông đỏ, ½ cái bắp cải tím, 100g nấm bào ngư xám, 2 miếng đậu phụ chiên, rau húng quế, hùng lủi, hạt điều rang.
- Hoa violet (thường được gọi là hoa pansy) rửa sạch.
Cách làm:
Cà rốt, dưa chuột, xoài xanh, ớt chuông đỏ, bắp cải tím sơ chế sạch rồi thái sợi.
Đậu phụ chiên thái miếng dài. Nấm bào ngư rửa sạch, hấp chín, thấm khô nước rồi xé sợi.
Cho các nguyên liệu trên cùng rau thơm, hạt điều rang vào bánh tráng, cuốn 1 vòng rồi xếp hoa 1 lượt hoa violet, cuốn lại là xong.
Pha sốt chấm gỏi: 1 trái ớt sừng, 5 thìa canh nước quất, 6 thìa canh đường, 1.5 thìa canh muối. Xay nhuyễn hỗn hợp trên và cho ra bát hoặc hũ, có thể bảo quản trong tủ mát 1-2 tuần.
Xem thêm hình ảnh đẹp các món ăn khác trong mâm cỗ chay cúng Rằm tháng Giêng:
Đậu phụ túi tiền chay.
Xôi gấc chữ Phúc.
Giò chay.
Bánh xu xê gấc.
Rau củ xào chay.
Mâm cỗ được chị Thu Hương chuẩn bị vô cùng chỉn chu, đầy đủ và ý nghĩa.
Dưới đây là văn khấn Rằm tháng Giêng theo Văn khấn cổ truyền Việt Nam - NXB Văn hoá Thông tin, các bạn có thể tham khảo:
Con lạy chín phương Trời, mười phương chư Phật, chư Phật mười phương.
Con kính lạy Hoàng thiên, Hậu thổ chư vị tôn thần.
Con kính lạy ngài Bản cảnh Thành hoàng, ngài Bản xứ Thổ địa, ngài Bản gia Táo quân cùng chư vị tôn thần.
Con kính lạy Cao tằng Tổ khảo, Cao tằng Tổ tỷ, thúc bá đệ huynh, cô di tỷ muội họ nội họ ngoại.
Tín chủ (chúng) con là:…
Ngụ tại:…
Hôm nay là ngày Rằm tháng Giêng năm Bính Ngọ 2026, gặp tiết Nguyên tiêu, tín chủ con lòng thành, sửa sang hương đăng, sắm sanh lễ vật, dâng lên trước án.
Chúng con kính mời ngài Bản cảnh Thành hoàng chư vị đại vương, ngài Bản xứ Thần linh Thổ địa, ngài Bản gia Táo quân, Ngũ phương, Long mạch, Tài thần. Cúi xin các ngài linh thiêng nghe thấu lời mời, giáng lâm trước án, chứng giám lòng thành, thụ hưởng lễ vật.
Chúng con kính mời các cụ Tổ khảo, Tổ tỷ, chư vị hương linh gia tiên nội ngoại họ… nghe lời khẩn cầu, kính mời của con cháu, giáng về chứng giám tâm thành, thụ hưởng lễ vật.
Tín chủ con lại kính mời ông bà tiền chủ, hậu chủ tại gia về hưởng lễ vật, chứng giám lòng thành, phù hộ độ trì cho gia chung chúng con được vạn sự tốt lành. Bốn mùa không hạn ách, tám tiết hưởng an bình.
(Khấn xong, vái 3 vái).
*Bài viết mang tính tham khảo.
