Bên cạnh bố, người mẹ có ảnh hưởng sâu sắc đến cách đứa trẻ trưởng thành, trong những năm đầu đời cũng như theo con suốt cả hành trình sau này. Trẻ em giống như một tấm gương nhỏ, thường học cách suy nghĩ, cảm nhận và cư xử thông qua chính những gì mình nhìn thấy từ mẹ mỗi ngày.
Người mẹ biết yêu thương, lắng nghe và kiên nhẫn sẽ giúp con cảm nhận được sự an toàn, từ đó lớn lên với sự tự tin và ổn định về cảm xúc. Ngược lại, nếu trẻ thường xuyên sống trong những lời trách móc, áp lực hoặc sự lạnh lùng, các em cũng dễ mang theo cảm giác tự ti, lo lắng và thiếu niềm tin vào bản thân khi trưởng thành.
Ảnh minh họa.
Điều quan trọng là ảnh hưởng của người mẹ không chỉ nằm ở những lời dạy bảo, mà còn ở cách sống và thái độ trước cuộc đời. Nếu người mẹ luôn bình tĩnh trước khó khăn sẽ dạy con cách mạnh mẽ. Hay người mẹ biết xin lỗi khi sai sẽ giúp con hiểu được giá trị của sự tôn trọng và chân thành.
Nhiều người thường nghĩ rằng nuôi con chỉ cần lo đầy đủ vật chất là đủ, nhưng thực tế điều trẻ nhớ lâu nhất lại là cảm xúc mà bố mẹ mang đến cho mình trong suốt tuổi thơ. Một đứa trẻ được lớn lên trong sự thấu hiểu và động viên sẽ có nhiều cơ hội trở thành người trưởng thành hạnh phúc hơn.
Trong khi đó, những tổn thương từ lời nói hay cách giáo dục tiêu cực đôi khi có thể theo con suốt nhiều năm. Vì vậy, cách người mẹ sống hôm nay chính là hình ảnh tương lai mà đứa trẻ sẽ mang theo khi trưởng thành.
Chuyên gia tâm lý Quang Thị Mộng Chi.
Mới đây, một nữ diễn viên nổi tiếng trong bài phỏng vấn về cách nuôi dạy con đã trả lời: “Mẹ càng hoàn hảo, con càng dễ trở nên bất lực”. Chuyên gia nghĩ thế nào về ý kiến này?
Đây là một nhận định khá mạnh và có thể gây ra cách hiểu sai, nhưng nếu hiểu đúng bản chất tâm lý thì có nhiều điều đáng suy ngẫm. Trong tâm lý, trẻ không trưởng thành nhờ được làm thay quá nhiều, mà trưởng thành nhờ được trải nghiệm, thử sai và tự vượt qua khó khăn ở mức phù hợp với lứa tuổi.
Một người mẹ quá “hoàn hảo” - luôn lo trước, làm trước, giải quyết trước, bảo vệ con khỏi mọi thất bại - đôi khi vô tình khiến đứa trẻ không có cơ hội phát triển năng lực tự chủ của mình.
Nhiều bà mẹ yêu con theo cách cố gắng làm mọi thứ tốt nhất: chuẩn bị hết cho con, tránh để con buồn, con thất vọng hay con gặp khó khăn. Nhưng cuộc sống thật sự không vận hành như vậy. Một đứa trẻ lớn lên trong môi trường luôn được “trải thảm” có thể giỏi nghe lời, ngoan ngoãn, nhưng lại dễ lúng túng khi phải tự quyết định, tự chịu trách nhiệm hoặc đối diện với áp lực thực tế.
Điều quan trọng ở đây không phải là người mẹ “không được tốt”, mà là cần chuyển từ vai trò “làm thay” sang “đồng hành”. Một người mẹ đủ tốt không phải là người không bao giờ để con vấp ngã, mà là người ở bên để con biết rằng: “Con có thể thử, có thể sai, và vẫn được yêu thương.” Chính cảm giác an toàn đó mới là nền tảng giúp trẻ tự tin bước vào đời.
Vì sao nhiều người mẹ càng yêu con, càng chăm lo kỹ lưỡng thì con lại càng dễ phụ thuộc và thiếu tự lập?
Tình yêu của bố mẹ đôi khi có một nghịch lý rất dễ xảy ra: càng thương, càng sợ con khổ; càng sợ con khổ thì càng can thiệp nhiều; và khi can thiệp quá nhiều, đứa trẻ lại ít có cơ hội trưởng thành. Điều này đặc biệt phổ biến trong văn hóa Á Đông, nơi hình ảnh người mẹ hy sinh, lo cho con từng chút thường được xem là biểu hiện của tình thương sâu sắc.Về mặt tâm lý, trẻ hình thành sự tự lập thông qua cảm giác “mình làm được”.
Nhưng nếu mọi việc đều có mẹ làm giúp, mẹ nhắc, mẹ quyết định, trẻ sẽ dần hình thành niềm tin ngược lại: “Mình cần người khác mới làm được.” Lâu dần, sự phụ thuộc này không chỉ nằm ở kỹ năng sống mà còn ảnh hưởng đến khả năng chịu trách nhiệm, giải quyết vấn đề và tự tin vào bản thân.Nhiều phụ huynh nghĩ rằng tự lập là điều tự nhiên lớn lên sẽ có.
Thực ra, tự lập là một năng lực phải được luyện tập từ rất sớm: tự mặc quần áo, tự giải quyết mâu thuẫn nhỏ, tự chịu hậu quả phù hợp với hành vi của mình.
Nếu trẻ không được trao cơ hội đó, thì dù đã trưởng thành về tuổi tác, bên trong vẫn có thể là một người luôn cần người khác “gánh hộ” cảm xúc và cuộc sống của mình.Điều đáng lưu ý là phụ thuộc không phải lúc nào cũng biểu hiện bằng sự yếu đuối. Có những người trưởng thành nhìn rất thành công nhưng bên trong lại rất sợ thất bại, sợ tự quyết định, vì từ nhỏ họ chưa từng được quyền sai.
Vì sao những câu nói như “Để mẹ làm cho nhanh” hay “Con làm không được đâu” có thể ảnh hưởng lâu dài đến tâm lý trẻ?
Trẻ nhỏ nhìn bản thân mình phần lớn thông qua ánh mắt và lời nói của bố mẹ. Vì vậy, những câu nói lặp đi lặp lại trong tuổi thơ rất dễ trở thành “tiếng nói bên trong” đi theo trẻ đến khi trưởng thành.Những câu như “Để mẹ làm cho nhanh” thường xuất phát từ sự sốt ruột hoặc muốn giúp con.
Nhưng nếu lặp lại quá nhiều, trẻ có thể ngầm hiểu rằng: “Mình làm chậm”, “Mình làm phiền”, hoặc “Người lớn không tin mình làm được.” Còn những câu như “Con làm không được đâu” tác động trực tiếp hơn vào cảm giác năng lực cá nhân của trẻ.
Trong tâm lý, có một khái niệm gọi là “niềm tin về bản thân”, đề cập đến cách một người nhìn nhận khả năng của chính mình. Nếu trẻ lớn lên trong môi trường thường xuyên bị phủ định, trẻ sẽ dễ hình thành tâm lý sợ thử, sợ sai, thiếu tự tin và phụ thuộc vào sự xác nhận từ người khác.
Nhiều người trưởng thành ngày nay vẫn mang cảm giác “mình không đủ tốt”, dù năng lực thực tế không hề kém, và nguồn gốc đôi khi đến từ những trải nghiệm rất nhỏ trong gia đình.Điều đó không có nghĩa bố mẹ phải luôn khen con hay tránh góp ý. Vấn đề nằm ở cách nói.
Thay vì “Con làm không được đâu”, bố mẹ có thể nói: “Con thử thêm lần nữa xem”, hoặc “Mẹ biết cái này khó, nhưng mẹ sẽ hỗ trợ con.” Chỉ một thay đổi nhỏ trong ngôn ngữ cũng có thể giúp trẻ cảm thấy mình được tin tưởng hơn rất nhiều.
Làm thế nào để người mẹ buông tay đúng lúc mà không cảm thấy mình vô trách nhiệm hay thiếu yêu thương?
Đây có lẽ là điều khó nhất với nhiều người mẹ. Vì tình thương của mẹ thường gắn với cảm giác phải chăm, phải lo, phải bảo vệ. Nên khi buông tay, nhiều người sẽ thấy lo lắng, day dứt, thậm chí có cảm giác mình đang “bỏ mặc” con.
Nhưng thật ra, buông tay đúng lúc không phải là rút tình yêu ra khỏi cuộc đời con, mà là thay đổi cách yêu. Khi con còn nhỏ, tình yêu thể hiện qua việc chăm sóc trực tiếp. Nhưng khi con lớn hơn, tình yêu cần chuyển dần thành sự tin tưởng, trao quyền và tôn trọng khả năng của con.
Một đứa trẻ chỉ thật sự trưởng thành khi có cơ hội tự trải nghiệm cuộc đời của chính mình. Có thể con sẽ làm chưa tốt, quyết định chưa đúng, thậm chí thất bại. Nhưng chính những trải nghiệm đó mới giúp trẻ hình thành bản lĩnh tâm lý. Nếu bố mẹ luôn “đỡ” trước mọi khó khăn, trẻ sẽ khó phát triển khả năng đứng vững khi không còn ai ở bên.
Nhiều người mẹ cần hiểu rằng: yêu con không phải là giữ con trong vòng tay mãi mãi, mà là chuẩn bị cho con đủ năng lực để một ngày có thể bước ra ngoài mà vẫn ổn. Đôi khi, hành động yêu thương sâu sắc nhất không phải là làm thay, mà là lùi lại một bước và nói: “Mẹ tin con làm được.”
