Khi mận tam hoa dần bước vào cuối vụ thu hoạch, vùng cao Lào Cai lại đón mùa mận Tả Van chín đỏ. Loại quả này nổi bật với lớp vỏ đỏ tím phủ phấn trắng, phần ruột đỏ rực cùng hương thơm đặc trưng. Không phổ biến như mận hậu hay mận tam hoa, mận Tả Van vẫn được nhiều người tìm mua mỗi dịp vào mùa nhờ hương vị riêng biệt và thời gian thu hoạch ngắn.
Mận Tả Van còn được gọi là mận máu, mận máu chó, kích thước nhỏ hơn một số giống mận phổ biến trên thị trường, vỏ chuyển từ đỏ sang tím đỏ khi chín, bên ngoài phủ một lớp phấn trắng tự nhiên. Khi bổ đôi, phần ruột đỏ đậm tạo nên vẻ ngoài bắt mắt, khác biệt so với nhiều loại mận có phần thịt vàng hoặc xanh nhạt.
Điểm hấp dẫn của mận Tả Van nằm ở hương thơm và vị chua ngọt đậm đà. Những quả vừa chín có thể còn hơi chua, chát nhẹ, thịt tương đối chắc. Khi chín kỹ, vỏ quả sẫm màu hơn, thịt mềm mọng nước, vị ngọt đậm và mùi thơm trở nên rõ nét. Người sành ăn thường lựa những quả chín già để thưởng thức trọn vẹn hương vị đặc trưng của loại quả vùng cao này.
Giống mận này hấp dẫn bởi vị chua ngọt đan xen cùng hương thơm lưu lại sau khi ăn. Quả chín mềm cũng dễ bị dập nát, vì vậy khâu thu hái, phân loại và vận chuyển cần được thực hiện cẩn thận để giữ chất lượng khi đưa đến tay người tiêu dùng.
Một trong những yếu tố tạo nên đặc trưng của mận Tả Van là điều kiện sinh trưởng ở vùng núi cao. Chúng được trồng những nơi có độ cao lớn, khí hậu mát mẻ và sự chênh lệch nhiệt độ giữa ngày với đêm. Điều kiện khí hậu, thổ nhưỡng cùng đặc tính giống có thể tác động đến độ giòn, vị ngọt và hương thơm của quả.
Bởi vậy, việc đưa cây đến trồng ở những nơi có điều kiện khác biệt chưa chắc mang lại chất lượng tương tự. Người muốn phát triển giống mận này cần lựa chọn cây giống có nguồn gốc rõ ràng, tìm hiểu khả năng thích nghi với khí hậu địa phương và áp dụng kỹ thuật chăm sóc phù hợp. Đất trồng cần thoát nước tốt, cây được chăm sóc theo chu kỳ sinh trưởng và theo dõi sâu bệnh để bảo đảm năng suất.
Mận Tả Van thường vào mùa từ đầu tháng 6 đến đầu tháng 7 âm lịch hằng năm, tùy điều kiện thời tiết và từng vùng trồng. Đây là thời điểm nhiều loại mận khác đã gần hết vụ, tạo cơ hội để mận Tả Van xuất hiện trên thị trường. Khi thời tiết nắng ấm, quả có thể chín nhanh và đồng loạt, người dân phải tranh thủ thu hoạch để tránh quả quá mềm hoặc rụng hỏng.
Do mùa vụ ngắn, sản lượng không phổ biến như mận tam hoa hay mận hậu, mận Tả Van thường có giá bán khá cao. Trên thị trường, loại quả này được bán với giá khoảng 40.000-80.000 đồng/kg, tùy thời điểm và chất lượng. Đầu mùa, khi nguồn cung còn hạn chế, giá có thể lên tới 80.000 đồng/kg; đến thời điểm thu hoạch rộ, mức giá có thể giảm xuống. Những quả chín đều, màu sắc đẹp, ít dập nát thường được người bán ưu tiên lựa chọn để cung cấp cho khách hàng.
Ngoài ăn tươi, mận Tả Van còn được dùng để làm siro, nước ép, mứt hoặc ngâm rượu. Những quả chín có màu đỏ sẫm giúp nước ngâm lên màu đẹp, đồng thời tạo hương thơm đặc trưng. Vào mùa hè, siro mận pha cùng nước lọc và đá là thức uống được nhiều người yêu thích. Khi chế biến, nên chọn quả tươi, loại bỏ những quả dập hỏng, vệ sinh sạch dụng cụ và bảo quản đúng cách.
Với màu vỏ đỏ tím bắt mắt, phần ruột đỏ rực và hương thơm khó nhầm lẫn, mận Tả Van mang đến một lựa chọn khác biệt giữa mùa trái cây vùng cao. Dù có giá bán tương đối cao và thời gian xuất hiện trên thị trường không dài, loại quả này vẫn được nhiều người săn tìm mỗi dịp vào mùa.
