Loại quả xưa chín rụng đầy gốc không ai ăn, nay thành đặc sản nổi tiếng giá 400.000 đ/kg, trồng một lần thu hoạch nhiều năm

H.A
Từng là thức quà vặt gắn với tuổi thơ của nhiều thế hệ, quả bàng chín nay còn được người dân làm nên món đặc sản nổi tiếng ở Côn Đảo. Đặc biệt, mứt hạt bàng có vị bùi béo, giòn thơm, được du khách ưa chuộng, giá bán có thể lên tới 400.000 đồng/kg.

Với nhiều người, cây bàng gắn liền với sân trường, góc phố hay những con đường làng rợp bóng mát. Khi hè đến, những quả bàng chuyển từ màu xanh sang vàng, đỏ nâu rồi rụng đầy dưới gốc. Chỉ cần nhặt vài quả chín, đập nhẹ lớp vỏ bên ngoài để lấy phần nhân bên trong cũng đủ trở thành niềm vui giản dị của trẻ nhỏ ngày trước.

Quả bàng có hình bầu dục, hai đầu hơi nhọn, kích thước không quá lớn. Khi còn non, quả mang màu xanh, phần thịt có vị chát và khá cứng. Đến khi già, quả chuyển dần sang màu vàng, lúc chín có thể ngả đỏ nâu. Lớp thịt bên ngoài khá mỏng, ôm lấy phần hạt cứng ở giữa. Tuy không có nhiều thịt như những loại trái cây thông thường, bàng chín vẫn được nhiều người yêu thích bởi hương vị riêng.

Khi quả chín kỹ, phần thịt bên ngoài mềm hơn, có vị ngọt nhẹ, hơi chua và thoảng mùi thơm đặc trưng. Người ăn thường cắn hoặc tách lớp vỏ để thưởng thức phần thịt, sau đó giữ lại hạt. Với trẻ nhỏ ở nhiều vùng quê, đây từng là món ăn vặt chẳng cần mua bán, chỉ cần một buổi chiều đi nhặt quả dưới gốc cây là có thể mang về cả túi.

Đặc biệt, ở đặc khu Côn Đảo (TP.HCM), cây bàng không chỉ là loài cây tạo bóng mát mà còn gắn bó với đời sống và văn hóa địa phương. Những hàng bàng cổ thụ xuất hiện dọc các tuyến đường, trong khu dân cư, trước hiên nhà, tạo nên nét cảnh quan đặc trưng của vùng đảo. Qua nhiều thế hệ, quả bàng chín trở thành thức quà thiên nhiên quen thuộc, còn hạt bàng được người dân tận dụng để chế biến thành món ăn.

Điểm thú vị là phần hạt nhỏ bé bên trong quả bàng lại có giá trị hơn nhiều người tưởng. Sau khi tách lớp vỏ cứng, phần nhân hạt lộ ra có màu trắng ngà, hình dáng thuôn dài, vị bùi, béo và thơm. Ăn trực tiếp, nhân hạt có độ giòn nhất định, càng nhai càng cảm nhận rõ vị ngậy tự nhiên. Từ nguyên liệu này, người dân Côn Đảo đã sáng tạo nên món mứt hạt bàng, dần trở thành đặc sản được du khách tìm mua mỗi khi ghé thăm.

Mứt hạt bàng hiện có hai loại phổ biến là rang muối và ngào đường. Mỗi loại mang một hương vị riêng nhưng đều giữ được độ bùi béo đặc trưng của phần nhân. Loại rang muối có vị mặn nhẹ, thơm và giòn, thích hợp để nhâm nhi trong những buổi trò chuyện. Trong khi đó, hạt bàng ngào đường được phủ một lớp đường mỏng bên ngoài, tạo vị ngọt dịu, đôi khi có thêm chút cay the để món ăn thêm hấp dẫn.

Không cầu kỳ về hình thức, món đặc sản này chinh phục thực khách bằng hương vị tự nhiên. Khi thưởng thức, lớp ngoài giòn nhẹ, phần nhân bên trong bùi, béo, không quá khô. Vị ngọt hoặc mặn hòa quyện với mùi thơm của hạt tạo cảm giác càng ăn càng cuốn. Nhiều người lựa chọn mua cả hai loại để thưởng thức hoặc làm quà sau chuyến du lịch.

Để có được những mẻ mứt thơm ngon, người làm phải trải qua khá nhiều công đoạn thủ công. Mùa bàng ở Côn Đảo thường kéo dài từ khoảng tháng 3 đến tháng 9. Khi quả chín và rụng xuống, người dân tranh thủ thu gom để lấy hạt. Có người bắt đầu công việc từ sáng sớm, thậm chí khoảng 2-3 giờ sáng, bởi quả bàng rụng sau một đêm thường còn tươi, dễ nhặt và ít bị hư hỏng.

Bàng sau khi thu gom được phơi khô, sau đó tách lớp vỏ cứng để lấy nhân. Đây cũng là công đoạn mất nhiều công sức nhất. Hạt bàng khá nhỏ, lớp vỏ lại cứng nên người làm phải dùng dụng cụ chuyên dụng hoặc thao tác khéo léo để tách mà không làm vỡ phần nhân bên trong. Người có kinh nghiệm dù ngồi làm cả ngày cũng chỉ thu được khoảng 1kg nhân hạt. Bởi vậy, để có đủ nguyên liệu chế biến một mẻ lớn, các cơ sở sản xuất cần thu mua và sơ chế số lượng quả đáng kể.

Sau khi lấy được nhân, hạt được làm sạch rồi đưa lên bếp rang. Với loại rang muối, người chế biến điều chỉnh lượng muối vừa phải, đảo đều tay để hạt chín vàng và dậy mùi thơm. Còn với loại ngào đường, hạt được kết hợp cùng đường và một chút gia vị, đun trên lửa nhỏ cho đến khi lớp đường bám đều, khô lại. Người làm phải liên tục đảo để hạt không bị cháy, đồng thời giữ được độ giòn và vị béo tự nhiên.

Vào chính vụ, một lọ khoảng 200g loại ngọt có giá khoảng 45.000 đồng, loại rang muối khoảng 55.000 đồng. Khi hết mùa, nguồn nguyên liệu trở nên khan hiếm, giá hạt bàng thành phẩm có thể tăng lên 400.000-500.000 đồng/kg.