Từ món quà của rừng đến đặc sản phố thị
Với người dân Bảy Núi, trái trâm không xa lạ. Cây trâm mọc tự nhiên ven triền núi, bờ ruộng, trong những mảnh vườn rẫy lâu năm. Không cần trồng trọt hay chăm sóc cầu kỳ, cây vẫn lớn lên bền bỉ, đến khoảng bảy năm tuổi bắt đầu cho trái và có thể ra quả đều đặn suốt hàng chục năm. Bởi vậy, trâm từng được xem là thứ quả “trời cho”, có thì ăn chơi, không có cũng chẳng ai tiếc.
Mùa trâm thường bắt đầu từ giữa tháng 3, kéo dài đến khoảng tháng 6 âm lịch. Khi những cơn mưa đầu mùa ghé qua cũng là lúc các chùm trâm chuyển dần từ xanh sang đỏ, rồi tím sẫm. Hoa trâm nhỏ li ti, trắng ngà, nở thành chùm dày đặc, thoang thoảng mùi hương. Qua vài tháng, hoa rụng, nhường chỗ cho những chùm trái lủng lẳng trên cành.
Quả trâm có hình bầu dục, chỉ cỡ đầu ngón tay. Khi còn non, trái xanh, cứng và rất chát. Lúc già, vỏ chuyển sang đỏ tím, đến khi chín hoàn toàn thì đen bóng như than. Bên trong là lớp ruột tím sẫm, mọng nước, vị ngọt xen chua, kèm chút chát nhẹ. Chính sự hòa trộn này tạo nên cảm giác lạ miệng, càng ăn càng cuốn, nhất là khi chấm cùng muối ớt hoặc muối tôm.
Trước kia, trâm chín nhiều đến mức rụng đầy gốc. Trẻ con hái ăn cho vui, người lớn thỉnh thoảng nhặt về làm quà vặt. Nhưng vài năm gần đây, khi những sản vật “lạ mà quen” được chú ý nhiều hơn, trái trâm bỗng được săn tìm. Từ An Giang, trâm theo chân thương lái lên thành phố, xuất hiện trên các sạp trái cây đặc sản với mức giá có thể chạm ngưỡng 100.000 đồng/kg.
Vị chua – ngọt – chát gây tò mò và cách thu hoạch không dễ
Không phải ngẫu nhiên mà trái trâm lại được người thành phố tò mò tìm mua. Trong vô vàn loại trái cây quen thuộc, vị chua – ngọt – chát của trâm mang đến trải nghiệm khác hẳn. Nó không ngọt gắt như trái cây nhập khẩu, cũng không chỉ đơn thuần chua mát, mà có chiều sâu vị giác khiến người ăn nhớ lâu.
Tuy nhiên, để có được những ký trâm tươi ngon đưa ra thị trường, công đoạn thu hoạch không hề đơn giản. Cây trâm thường cao, cành vươn rộng. Người hái phải dùng thang tre dài, có khi nối thêm sào, leo lên từng nhánh để hái nhẹ tay, tránh làm trái giập. Cuối vụ, khi trâm chín rộ, vài người khỏe mạnh sẽ rung cành cho trái rơi xuống tấm lưới hoặc vải mùng giăng sẵn bên dưới, rồi nhặt lựa cẩn thận.
Trâm rất nhanh héo và dễ dập, nên việc bảo quản, vận chuyển khá khó. Phần lớn trái trâm bán ra đều theo đơn đặt trước, chỉ đi trong ngày. Chính vì vậy, dù giá cao hơn nhiều so với trước, loại quả này vẫn thường xuyên “cháy hàng” mỗi mùa.
Ngoài ăn tươi, trâm còn được chế biến thành nhiều món khác nhau như mứt trâm, trâm ngâm rượu, trâm trộn muối tôm. Mỗi cách chế biến lại làm nổi bật một khía cạnh khác của hương vị, nhưng ăn tươi chấm muối ớt vẫn là cách được ưa chuộng nhất.
Không chỉ ngon lạ mà còn tốt cho sức khỏe
Bên cạnh hương vị độc đáo, trái trâm còn được nhiều người lựa chọn vì những lợi ích đối với sức khỏe. Loại quả này có lượng calo thấp nhưng chứa nhiều hợp chất chống oxy hóa, giúp cơ thể hạn chế tác động của các gốc tự do. Nhờ đó, việc tiêu thụ trâm ở mức hợp lý có thể hỗ trợ ổn định đường huyết, giảm nguy cơ tăng đường máu đột ngột sau bữa ăn.
Hàm lượng vitamin và khoáng chất trong trâm cũng góp phần cải thiện sức khỏe làn da. Đặc tính làm se tự nhiên của loại quả này giúp hỗ trợ se khít lỗ chân lông, giảm mụn và làm chậm quá trình lão hóa. Khi được bổ sung đều đặn với lượng vừa phải, làn da có xu hướng sáng và khỏe hơn từ bên trong.
Với tim mạch, các chất chống oxy hóa cùng khoáng chất như kali trong trái trâm giúp bảo vệ thành mạch, hỗ trợ tuần hoàn máu ổn định. Đây cũng là lý do nhiều người trung niên chọn trâm như một món ăn vặt theo mùa, thay cho các loại đồ ngọt nhiều đường.
Nhờ giàu chất xơ nhưng ít năng lượng, trâm tạo cảm giác no lâu, hỗ trợ tiêu hóa và hạn chế ăn vặt quá mức. Điều này khiến loại quả rừng xưa kia trở thành lựa chọn phù hợp cho người đang kiểm soát cân nặng. Bên cạnh đó, các hợp chất tự nhiên trong trâm còn góp phần tăng cường sức đề kháng, giúp cơ thể thích nghi tốt hơn với sự thay đổi của thời tiết.
Dù vậy, trâm không phải loại quả có thể ăn tùy thích. Hàm lượng tannin khá cao có thể gây táo bón nếu dùng nhiều. Một số người nhạy cảm còn có thể gặp cảm giác khó tiêu hoặc ợ nóng. Phụ nữ mang thai, người có vấn đề về thận hoặc hệ tiêu hóa nên ăn với lượng vừa phải.
Kết bài
Từ thứ quả rừng từng chín rụng chẳng mấy ai để tâm, trái trâm nay đã bước ra khỏi núi rừng Bảy Núi để trở thành đặc sản lạ giữa phố thị. Vị chua – ngọt – chát độc đáo, cùng những lợi ích sức khỏe đáng chú ý, khiến trâm không chỉ gợi nhớ ký ức tuổi thơ miền Tây mà còn mở ra câu chuyện mới về giá trị của những sản vật bản địa. Giữa nhịp sống hiện đại, đôi khi chính những thứ giản dị, hoang dã ngày nào lại mang đến trải nghiệm khác biệt và đáng nhớ nhất.
