Giữa những thức quà dân dã của vùng đất Hải Phòng, quả bứa là loại trái cây không quá phổ biến nhưng lại gây tò mò bởi hình dáng lạ mắt và hương vị đặc trưng. Quả có phần thịt mọng nước, vị ngọt pha chua dịu, thơm nhẹ, vừa có thể ăn trực tiếp vừa được người dân tận dụng làm gia vị cho nhiều món ăn quen thuộc.
Bứa thường xuất hiện ở những khu vực đồi, ven rừng hoặc trong các khu vườn của người dân địa phương. Cây có sức sống tốt, phù hợp với điều kiện khí hậu nóng ẩm nên không đòi hỏi quá nhiều công chăm sóc. Quả bứa khi còn non có màu xanh, đến lúc chín chuyển vàng, hình dáng tròn hơi dẹt và trên vỏ có những đường khía đặc trưng. Nhìn bên ngoài, quả có phần giống ổi găng, nhưng khi bổ ra lại mang dáng dấp khá khác biệt.
Phần ruột bên trong chia thành nhiều múi, thịt mềm và mọng nước, khiến nhiều người liên tưởng đến măng cụt. Cũng từ đặc điểm này, bứa được ví von là “măng cụt rừng”. Tuy nhiên, hương vị của bứa lại mang nét riêng. Quả chín có vị ngọt đan xen vị chua thanh, không quá gắt, kèm mùi thơm đặc trưng. Khi ăn trực tiếp, phần thịt mềm tan, nhiều nước, tạo cảm giác khá dễ chịu, nhất là trong những ngày hè.
Điểm thú vị là bứa không chỉ được xem như một loại trái cây ăn chơi. Từ lâu, người dân địa phương đã sử dụng quả bứa như một nguyên liệu tạo vị chua tự nhiên cho món ăn. Bứa tươi có thể bổ ra ăn ngay, phần ruột cũng được dầm với đường để làm nước giải khát. Vị chua ngọt tự nhiên kết hợp với đường tạo thành thức uống đơn giản nhưng khá hấp dẫn, phù hợp với thời tiết nóng.
Trong gian bếp, phần vỏ bứa lại được tận dụng theo một cách khác. Sau khi tách khỏi phần ruột, vỏ được thái lát hoặc để nguyên rồi đem phơi nắng, sấy khô. Khi khô, vỏ chuyển sang màu sẫm, được bảo quản trong túi hoặc hũ kín để dùng dần. Mỗi lần nấu canh chua, chỉ cần vài lát bứa khô là đã có thể tạo vị chua thanh cho món ăn. Với cá kho, bứa cũng được sử dụng để làm dậy hương vị, đồng thời giúp món ăn bớt cảm giác tanh.
Bứa thường chỉ có một mùa trong năm, tập trung từ khoảng tháng 6 đến tháng 9 dương lịch. Đây là thời điểm những cây bứa bắt đầu chín rộ, người dân tranh thủ thu hái từ vườn, đồi hoặc những khu vực cây mọc tự nhiên. Quả sau khi hái có thể được bán tươi hoặc sơ chế thành bứa khô để kéo dài thời gian sử dụng. Chính tính mùa vụ khiến bứa tươi không phải lúc nào cũng dễ tìm, càng làm những người từng thưởng thức thêm mong chờ mỗi khi mùa quả trở lại.
Vào chính vụ, giá bứa khá mềm, thường dao động khoảng 35.000-40.000 đồng/kg tùy thời điểm và nơi bán. Không ít du khách lần đầu bắt gặp quả bứa tỏ ra thích thú vì vẻ ngoài mộc mạc, thậm chí có phần xa lạ. Thế nhưng sau khi bổ quả và nếm thử phần thịt mọng nước bên trong, nhiều người lại bất ngờ bởi vị chua ngọt hài hòa. Ngoài ra, người dân địa phương còn bán cả bứa khô để sử dụng quanh năm với giá khoảng 150.000 đồng/kg.
Một điểm cần lưu ý là nhựa trong quả bứa có thể khiến bề mặt răng bị vàng sau khi ăn. Đây là lý do người dân thường không ăn quá nhiều trong một lần. Phần nhựa này có thể được làm sạch sau khi thưởng thức bằng cách vệ sinh răng miệng bình thường.
