Lịch sử FIFA World Cup 1958: Đỉnh cao Pele và vinh quang Brazil

World Cup 1958 tổ chức tại Thụy Điển là giải đấu mang tính bước ngoặt, định hình lại lịch sử bóng đá hiện đại. Đây không chỉ là nơi chứng kiến tuyển Brazil lần đầu tiên bước lên đỉnh thế giới, mà còn đánh dấu sự xuất hiện của huyền thoại Pele cùng kỷ lục ghi bàn vĩ đại vô tiền khoáng hậu của cựu danh thủ Just Fontaine.

Giai đoạn chuẩn bị và lựa chọn quốc gia đăng cai

Sau khi Chiến tranh thế giới thứ hai kết thúc, bóng đá quốc tế dần phục hồi và FIFA muốn tiếp tục mở rộng tầm ảnh hưởng của giải đấu. Quyết định trao quyền đăng cai kỳ World Cup lần thứ 6 cho Thụy Điển được thông qua tại đại hội của FIFA tổ chức ở Rio de Janeiro vào năm 1950. Thụy Điển không gặp phải bất kỳ sự cạnh tranh nào trong quá trình tranh cử, qua đó trở thành quốc gia Bắc Âu đầu tiên có vinh dự tổ chức ngày hội bóng đá lớn nhất hành tinh.

Quá trình vòng loại diễn ra với nhiều diễn biến bất ngờ. Khác với các giải đấu trước đó, World Cup 1958 chứng kiến sự góp mặt của nhiều đội tuyển mới. Điển hình nhất là việc Liên Xô lần đầu tiên giành quyền tham dự giải. Vương quốc Anh cũng ghi nhận cột mốc lịch sử khi cả 4 đại diện bao gồm Anh, Scotland, xứ Wales và Bắc Ireland cùng vượt qua vòng loại. Tính đến nay, đây vẫn là vòng chung kết World Cup duy nhất có sự góp mặt đầy đủ của 4 đội tuyển thuộc Liên hiệp Anh.

Ở chiều ngược lại, giải đấu vắng bóng những thế lực lớn như Italy, Tây Ban Nha hay đội từng 2 lần vô địch thế giới là Uruguay.

Thể thức thi đấu mang tính tiên phong

16 đội tuyển góp mặt tại Thụy Điển được chia thành 4 bảng, mỗi bảng 4 đội. Khác với kỳ World Cup 1954, FIFA đã áp dụng thể thức vòng tròn 1 lượt tại vòng bảng. Mỗi đội thi đấu 3 trận, đội thắng được 2 điểm, hòa 1 điểm và thua 0 điểm.

Điểm đáng chú ý nhất về mặt luật lệ là việc FIFA lần đầu tiên áp dụng chỉ số phụ "goal average" (tỷ lệ bàn thắng trung bình) để xếp hạng các đội bằng điểm. Tuy nhiên, nếu 2 đội tranh chấp vị trí thứ 2 và thứ 3 có cùng số điểm, họ sẽ phải thi đấu thêm 1 trận play-off để định đoạt tấm vé đi tiếp thay vì dựa vào hiệu số.

Kỳ World Cup này cũng đi vào lịch sử khi trở thành giải đấu đầu tiên được phát sóng truyền hình quốc tế rộng rãi thông qua Liên hiệp Phát thanh châu Âu (EBU). Nhờ đó, người hâm mộ khắp lục địa già có thể theo dõi trực tiếp các trận cầu đỉnh cao.

Diễn biến vòng bảng: Những cú sốc và sự khẳng định

Vòng bảng chứng kiến sức mạnh vượt trội của tuyển Pháp và Brazil, đồng thời ghi nhận thất bại lịch sử của tuyển Argentina.

Tại bảng 1, Tây Đức và Bắc Ireland là 2 cái tên giành quyền đi tiếp. Bắc Ireland đã tạo nên bất ngờ lớn khi vượt qua Tiệp Khắc 2-1 trong trận play-off. Ở bảng đấu này, tuyển Argentina – với tư cách ứng cử viên nặng ký sau nhiều năm vắng bóng – đã gây thất vọng tràn trề khi xếp bét bảng, đỉnh điểm là thất bại 1-6 trước Tiệp Khắc. Thất bại này sau đó được giới truyền thông gọi là "Thảm họa Thụy Điển" của bóng đá Argentina.

Tại bảng 2, tuyển Pháp phô diễn sức mạnh tấn công đáng sợ. Dưới sự dẫn dắt của tiền vệ kiến thiết Raymond Kopa và chân sút chủ lực Fontaine, Pháp ghi tới 11 bàn sau 3 trận, dễ dàng đứng đầu bảng. Đứng thứ 2 là Nam Tư sau thành tích bất bại.

Tại bảng 3, chủ nhà Thụy Điển chơi thứ bóng đá khoa học, thực dụng và đứng đầu bảng. Tấm vé còn lại thuộc về xứ Wales sau khi họ đánh bại Hungary 2-1 trong trận play-off. Đội tuyển Hungary thời điểm này đã suy yếu trầm trọng do hệ quả của những biến động chính trị, không còn giữ được sức mạnh hủy diệt như 4 năm về trước.

Tại bảng 4, Brazil khởi đầu chậm chạp và phải chờ đến trận đấu cuối cùng gặp Liên Xô mới trình làng bộ đôi tấn công kiệt xuất là Pele và Garrincha. Dù Pele chưa ghi bàn, tốc độ và kỹ thuật của Garrincha đã giúp đại diện Nam Mỹ đánh bại đối thủ 2-0 để giành ngôi nhất bảng. Liên Xô sau đó đánh bại tuyển Anh 1-0 ở trận play-off để lấy tấm vé đi tiếp còn lại.

Tuyển Anh đã trải qua một giải đấu khó khăn khi đội hình bị sứt mẻ nghiêm trọng bởi thảm họa hàng không Munich diễn ra vào đầu năm.

Vòng loại trực tiếp: Sự trỗi dậy của các thế lực

Bước vào vòng tứ kết, bóng đá tấn công tiếp tục lên ngôi. Pháp vùi dập Bắc Ireland với tỷ số 4-0 nhờ cú đúp của Fontaine. Chủ nhà Thụy Điển chấm dứt hành trình của Liên Xô bằng chiến thắng 2-0. Trong khi đó, đương kim vô địch Tây Đức khuất phục Nam Tư 1-0 nhờ bàn thắng duy nhất của Helmut Rahn.

Trận tứ kết đáng chú ý nhất diễn ra giữa Brazil và xứ Wales. Trận đấu trôi qua với thế trận chặt chẽ cho đến phút 66, Pele đã ghi 1 bàn thắng đầy ngẫu hứng để mang về chiến thắng 1-0 cho đội nhà. Đây là bàn thắng đầu tiên của Pele tại một kỳ World Cup, mở ra chặng đường huyền thoại của ông.

Hai trận bán kết diễn ra kịch tính và mang 2 sắc thái hoàn toàn khác biệt. Ở trận đấu thứ 1, Thụy Điển vượt qua Tây Đức 3-1 trong 1 thế trận căng thẳng, nơi Erich Juskowiak bên phía Tây Đức trở thành cầu thủ đầu tiên của quốc gia này nhận thẻ đỏ trong một trận đấu quốc tế, và Fritz Walter gặp chấn thương nặng làm suy yếu nghiêm trọng đội hình.

Ở trận bán kết còn lại, Brazil chạm trán Pháp trong một màn so tài đỉnh cao. Hai đội hòa nhau 1-1 trong phần lớn thời gian hiệp 1. Tuy nhiên, chấn thương nặng của trung vệ đội trưởng Robert Jonquet đã khiến tuyển Pháp chỉ còn chơi với 10 người do luật thời bấy giờ chưa cho phép thay người. Tận dụng ưu thế, Brazil hoàn toàn áp đảo trong hiệp 2. Pele rực sáng với một cú hat-trick, giúp đại diện Nam Mỹ giành chiến thắng 5-2 và tiến thẳng vào chung kết.

Trận chung kết lịch sử tại Rasunda

Ngày 29 tháng 6 năm 1958, sân vận động Rasunda tại Solna chào đón 50.000 khán giả để chứng kiến trận chung kết giữa chủ nhà Thụy Điển và tuyển Brazil.

Dù phải thi đấu trên sân khách, Brazil không hề nao núng ngay cả khi bị thủng lưới sớm. Phút 4, Nils Liedholm mở tỷ số cho Thụy Điển. Tuy nhiên, Vava đã nhanh chóng ghi liên tiếp 2 bàn ở phút 9 và 32, đưa Brazil dẫn ngược 2-1 trước giờ nghỉ giải lao.

Hiệp 2 hoàn toàn thuộc về sân khấu của Pele. Phút 55, ông khống chế bóng bằng ngực, tâng bóng loại bỏ hậu vệ Bengt Gustavsson rồi tung cú vô lê hoàn hảo nâng tỷ số lên 3-1. Mario Zagallo ghi bàn thứ 4 ở phút 68. Mặc dù Agne Simonsson gỡ lại 1 bàn cho đội chủ nhà ở phút 80, Pele vẫn kịp hoàn tất cú đúp ở phút 90, ấn định chiến thắng 5-2 cho Brazil.

Trận chung kết này thiết lập nhiều kỷ lục tồn tại đến tận ngày nay. Ở tuổi 17 và 249 ngày, Pele trở thành cầu thủ trẻ nhất ra sân, ghi bàn và giành chức vô địch trong 1 trận chung kết. Ở bên kia chiến tuyến, Liedholm lập kỷ lục là cầu thủ lớn tuổi nhất ghi bàn tại chung kết (35 tuổi). Trận đấu này cũng đánh dấu lần đầu tiên 1 đội bóng Nam Mỹ lên ngôi tại châu Âu.

Kỷ lục vô tiền khoáng hậu của Just Fontaine

Bên cạnh chức vô địch của Brazil, World Cup 1958 còn khắc ghi tên tuổi của Fontaine vĩnh viễn vào lịch sử. Tiền đạo của tuyển Pháp đã kết thúc giải đấu với 13 bàn thắng chỉ sau 6 trận thi đấu. Phong độ này bao gồm 1 hat-trick vào lưới Paraguay tại vòng bảng và cú poker (4 bàn) ở trận tranh hạng 3 khi Pháp đánh bại Tây Đức với tỷ số 6-3.

Đến nay, con số 13 bàn thắng trong 1 kỳ World Cup duy nhất của Fontaine vẫn là 1 kỷ lục vô tiền khoáng hậu chưa có bất kỳ chân sút nào san lấp được.

Nguồn tham khảo: Dữ liệu tổng hợp từ Wikipedia, kho lưu trữ lịch sử của FIFA và thống kê từ RSSSF.