Lịch sử CLB Ajax Amsterdam: Biểu tượng vĩ đại của bóng đá Hà Lan

AFC Ajax (Amsterdamsche Football Club Ajax) không chỉ là câu lạc bộ giàu thành tích nhất Hà Lan mà còn là một trong những đội bóng có tầm ảnh hưởng lớn nhất thế giới trong thế kỷ 20. Với triết lý bóng đá tấn công cống hiến và hệ thống đào tạo trẻ trứ danh, Ajax đã định hình nên diện mạo của bóng đá hiện đại.

Bài viết dưới đây cung cấp hồ sơ lịch sử toàn diện về đội bóng thành Amsterdam, từ giai đoạn khởi thủy, kỷ nguyên "Bóng đá tổng lực" huy hoàng cho đến những biến động trong thời kỳ hiện đại.

1. Dòng thời gian: Các cột mốc lịch sử quan trọng

Dưới đây là tóm tắt các sự kiện mang tính bước ngoặt trong quá trình hình thành và phát triển của Ajax:

2. Giai đoạn thành lập và những thành công ban đầu (1900–1950)

Ajax được thành lập vào ngày 18 tháng 3 năm 1900 tại Amsterdam. Tên của câu lạc bộ được lấy cảm hứng từ người anh hùng Ajax trong thần thoại Hy Lạp. Đội bóng thăng hạng lên cấp độ cao nhất của bóng đá Hà Lan vào năm 1911.

Dưới sự dẫn dắt của huấn luyện viên người Anh Jack Reynolds – người đã quản lý CLB trong ba giai đoạn khác nhau (1915–1925, 1928–1940, 1945–1947) – Ajax đã đặt nền móng cho hệ thống chiến thuật và đào tạo trẻ quy củ. Jack Reynolds chính là người giám sát danh hiệu Cúp Quốc gia đầu tiên (1917) và nhiều chức vô địch quốc gia trong thập niên 30.

Đặc biệt, mùa giải 1918–1919 ghi nhận kỷ lục vô tiền khoáng hậu khi Ajax bảo vệ thành công chức vô địch Eredivisie với thành tích bất bại – điều chưa từng có đội bóng nào khác tại Hà Lan lặp lại được. Trong thập niên 1930, Ajax thống trị bóng đá nội địa với 5 chức vô địch (1931, 1932, 1934, 1937, 1939), khẳng định vị thế là đội bóng thành công nhất thập kỷ.

3. Kỷ nguyên Rinus Michels và "Bóng đá tổng lực" (1965–1973)

Đây được xem là giai đoạn rực rỡ nhất trong lịch sử CLB, đưa tên tuổi Ajax vang danh toàn cầu. Năm 1965, Rinus Michels – một cựu cầu thủ của Ajax – được bổ nhiệm làm huấn luyện viên trưởng. Ông đã áp dụng triết lý "Bóng đá tổng lực" (Total Football), nơi mọi cầu thủ trên sân đều có thể linh hoạt hoán đổi vị trí cho nhau.

Cùng với thiên tài Johan Cruyff (ra mắt năm 1964), Ajax đã thống trị châu Âu. Sau khi thua AC Milan trong trận chung kết Cúp C1 năm 1969, Ajax đã trở lại mạnh mẽ:

• 1971: Đánh bại Panathinaikos 2-0 để lần đầu tiên vô địch châu Âu.
• 1972: Đánh bại Inter Milan, hoàn tất "Cú ăn ba" vĩ đại (VĐQG, Cúp QG, Cúp C1) và giành luôn Cúp Liên lục địa.
• 1973: Đánh bại Juventus, hoàn tất cú hat-trick vô địch châu Âu 3 năm liên tiếp.

Thành công này giúp Ajax trở thành một trong năm CLB vinh dự được giữ vĩnh viễn chiếc Cúp C1 và đeo huy hiệu "multiple-winner". Tuy nhiên, kỷ nguyên này khép lại vào năm 1973 khi Johan Cruyff chuyển sang Barcelona.

4. Tái thiết và Thế hệ vàng 1995 (1980–1996)

Sau giai đoạn thoái trào hậu kỷ nguyên Michels-Cruyff, Ajax bắt đầu tái thiết vào đầu thập niên 80 với sự trở lại của Cruyff trên cương vị cầu thủ và sau đó là huấn luyện viên (1985–1988). Đây là thời điểm xuất hiện của những ngôi sao mới như Marco van Basten và Frank Rijkaard. Dưới thời Cruyff, Ajax giành Cúp C2 châu Âu (Cup Winners' Cup) năm 1987.

Bước ngoặt tiếp theo đến dưới thời HLV Louis van Gaal (1991–1997). Ông đã xây dựng một đội hình kết hợp giữa những cựu binh dày dạn kinh nghiệm (Frank Rijkaard, Danny Blind) và lứa cầu thủ trẻ "cây nhà lá vườn" xuất sắc (anh em nhà de Boer, Edwin van der Sar, Clarence Seedorf, Edgar Davids, Patrick Kluivert).

• 1992: Ajax vô địch UEFA Cup, trở thành CLB thứ hai sau Juventus sưu tập đủ 3 cúp châu Âu.
• 1994–1995: Ajax trải qua mùa giải bất bại tại Eredivisie và giành chức vô địch UEFA Champions League sau khi đánh bại AC Milan 1-0 trong trận chung kết.
• 1995: Được tạp chí World Soccer bình chọn là Đội bóng của năm trên toàn thế giới.

5. Những biến động trong kỷ nguyên hiện đại (2000–Nay)

Sau thành công năm 1995, Ajax chịu ảnh hưởng nặng nề bởi luật Bosman, khiến hàng loạt ngôi sao ra đi. Thập niên 2000 là giai đoạn khó khăn khi CLB chỉ giành được 2 chức vô địch Eredivisie.

Giai đoạn Frank de Boer (2010–2016):

Cựu danh thủ Frank de Boer trở lại làm HLV và giúp Ajax giành 4 chức vô địch quốc gia liên tiếp từ mùa giải 2010–11 đến 2013–14, một kỷ lục trong lịch sử CLB.

Kỳ tích 2018–2019:

Dưới sự dẫn dắt của Erik ten Hag, Ajax với nòng cốt là những tài năng trẻ như Frenkie de Jong, Matthijs de Ligt đã tạo nên cơn địa chấn tại Champions League. Họ loại cả Real Madrid và Juventus để vào đến bán kết, chỉ chịu thua Tottenham Hotspur bởi luật bàn thắng sân khách ở những giây cuối cùng.

Khủng hoảng và Tái thiết (2023–2025):

Mùa giải 2023–2024 chứng kiến nốt trầm lịch sử khi Ajax rơi xuống vị trí thứ 18 trên bảng xếp hạng vào tháng 10/2023 sau chuỗi trận bết bát. Giám đốc thể thao Sven Mislintat bị sa thải do những bê bối chuyển nhượng. Tuy nhiên, đội bóng đã nỗ lực leo lên vị trí thứ 5 vào cuối mùa. Từ mùa hè 2024, Ajax bắt đầu quá trình tái thiết mạnh mẽ với ban lãnh đạo mới và HLV Francesco Farioli.

6. Sân vận động và Cơ sở vật chất

• Het Houten Stadion (Sân vận động gỗ): Sân nhà đầu tiên của Ajax từ năm 1911.
• De Meer Stadion (1934–1996): Đây là sân nhà gắn liền với những ký ức đẹp nhất của Ajax trong thế kỷ 20, nơi chứng kiến sự trưởng thành của Johan Cruyff và Piet Keizer. Sức chứa khoảng 29.500 chỗ ngồi.
• Olympisch Stadion (Sân vận động Olympic): Được sử dụng song song với De Meer cho các trận đấu quốc tế quan trọng cần sức chứa lớn.
• Johan Cruyff Arena (1996–nay): Khai trương năm 1996 với tên gọi Amsterdam ArenA, đây là sân vận động hiện đại có mái che di động đầu tiên tại châu Âu. Năm 2018, sân được đổi tên để tri ân huyền thoại Johan Cruyff. Sức chứa của Johan Cruyff Arena hiện tại là khoảng 55.865 chỗ ngồi.

7. Học viện đào tạo trẻ (De Toekomst)

Học viện Ajax (Ajax Youth Academy) được xem là "trái tim" của CLB. Nổi tiếng toàn cầu với khả năng phát hiện và phát triển tài năng, học viện đã sản sinh ra vô số danh thủ cho bóng đá Hà Lan và thế giới như: Johan Cruyff, Marco van Basten, Dennis Bergkamp, Frank Rijkaard, Patrick Kluivert, Wesley Sneijder, Christian Eriksen, Matthijs de Ligt, và Frenkie de Jong.

Triết lý của học viện tập trung vào kỹ thuật cá nhân, tư duy chiến thuật và sự linh hoạt vị trí, đảm bảo dòng chảy tài năng liên tục cho đội một.

8. Đối thủ kình địch

• Feyenoord (De Klassieker): Đây là trận đấu lớn nhất Hà Lan, đại diện cho sự đối đầu giữa hai thành phố lớn nhất: Amsterdam (nghệ thuật, hào hoa) và Rotterdam (công nghiệp, lao động). Các trận "Kinh điển" luôn diễn ra căng thẳng và từng xảy ra nhiều vụ bạo lực giữa cổ động viên.
• PSV Eindhoven (De Topper): Cuộc đối đầu mang tính chất cạnh tranh danh hiệu và ý thức hệ bóng đá.
• AZ Alkmaar: Trận derby vùng Bắc Holland, trở nên căng thẳng hơn trong những năm gần đây.

HỒ SƠ CÂU LẠC BỘ

• Tên đầy đủ: Amsterdamsche Football Club Ajax
• Biệt danh: de Godenzonen (Những đứa con của Chúa), de Joden (người Do Thái - biệt danh do CĐV tự nhận).
• Thành lập: 18 tháng 3 năm 1900.
• Sân nhà: Johan Cruyff Arena (Sức chứa: ~55.800).
• Chủ tịch: Ernst Boekhorst (từ 2023).
• Số áo treo vĩnh viễn: 14 (Johan Cruyff).

BẢNG VÀNG THÀNH TÍCH

• Vô địch Quốc gia (Eredivisie): 36 lần (Kỷ lục).
• Cúp Quốc gia (KNVB Cup): 20 lần (Kỷ lục).
• Siêu cúp Hà Lan (Johan Cruyff Shield): 9 lần.
• UEFA Champions League / European Cup: 4 lần (1971, 1972, 1973, 1995).
• UEFA Cup Winners' Cup (Cúp C2): 1 lần (1987).
• UEFA Cup (Cúp C3/Europa League): 1 lần (1992).
• UEFA Super Cup: 2 lần (1973, 1995).
• Intercontinental Cup: 2 lần (1972, 1995).