Một người mẹ tâm trạng lo lắng đứng trước cửa phòng khám, tay cầm tờ kết quả kiểm tra của con. Bé mới 7 tuổi nhưng tuổi xương đã tương đương 9,5 tuổi. Người mẹ không khỏi bối rối vì gia đình vốn cẩn thận trong chuyện ăn uống, vậy tại sao con vẫn có dấu hiệu phát triển sớm?
Thống kê tại một số bệnh viện ở Trung Quốc cho thấy, tại các thành phố lớn, khoảng 1-6 trẻ trong mỗi 200 trẻ gặp những mức độ phát triển bất thường khác nhau. Tuy nhiên, khi xem xét thói quen ăn uống của trẻ đến khám, các bác sĩ nhận thấy tỷ lệ thường xuyên ăn thịt gà và uống sữa đậu nành không khác biệt đáng kể so với nhóm trẻ phát triển bình thường.
Vì vậy, không nên vội đổ lỗi cho một vài món ăn khi lo ngại con dậy thì sớm. Những yếu tố đáng chú ý đôi khi lại nằm trong các thói quen sử dụng thiết bị điện tử, tốc độ tăng cân, những hình ảnh trẻ tiếp xúc mỗi ngày và cả nội dung trẻ thường nghe.
Hai tiếng trước khi trẻ đi ngủ
Khi đèn phòng khách đã tắt, nhiều trẻ vẫn ôm máy tính bảng ngồi ở góc sofa, ánh sáng màn hình hắt lên khuôn mặt. Nhiều bố mẹ nghĩ rằng con xem video yên lặng còn hơn chạy nhảy, nghịch ngợm. Tuy nhiên, thói quen này có thể ảnh hưởng đến chất lượng giấc ngủ của trẻ.
Ánh sáng từ màn hình, đặc biệt khi sử dụng vào buổi tối, có thể làm giảm quá trình tiết melatonin – hormone tham gia điều hòa chu kỳ thức và ngủ. Việc tiếp xúc với ánh sáng vào thời điểm này dễ khiến trẻ khó đi vào giấc ngủ hoặc ngủ muộn hơn.
Bên cạnh đó, nội dung trẻ xem cũng cần được chú ý. Những video có lời thoại người lớn, tình tiết tình cảm hoặc hình ảnh không phù hợp với lứa tuổi dễ khiến trẻ tiếp xúc sớm với các chủ đề vượt quá khả năng nhận thức của mình.
Bố mẹ nên hình thành thói quen để điện thoại và máy tính bảng ở phòng khách trước giờ đi ngủ, không mang vào phòng ngủ. Phòng ngủ nên có ánh sáng dịu, ấm áp và hạn chế các thiết bị phát sáng để trẻ dễ thư giãn.
Tốc độ tăng cân của trẻ
Nhiều người cho rằng trẻ mũm mĩm, trắng trẻo là biểu hiện của việc được chăm sóc tốt và ăn uống đầy đủ. Tuy nhiên, tình trạng thừa cân, béo phì cũng là yếu tố cần lưu ý khi theo dõi sự phát triển của trẻ.
Mô mỡ tham gia vào quá trình chuyển hóa hormone trong cơ thể, trong đó có quá trình chuyển đổi một số hormone thành estrogen. Điều này xảy ra ở cả bé trai và bé gái. Do cơ thể bé gái vốn có lượng estrogen cao hơn, ảnh hưởng của tình trạng béo phì đến thời điểm phát triển ở nhóm này thường rõ rệt hơn.
Điều bố mẹ cần quan tâm không đơn thuần là cân nặng hiện tại, mà còn là tốc độ tăng cân. Trẻ tăng cân nhanh trong một thời gian ngắn cần được theo dõi kỹ hơn so với trường hợp tăng cân từ từ, phù hợp với quá trình lớn lên.
Vì vậy, kiểm soát cân nặng không đồng nghĩa với ép trẻ giảm cân. Mục tiêu là giúp con duy trì tốc độ tăng cân phù hợp với độ tuổi thông qua chế độ ăn cân đối và vận động thường xuyên.
Sau bữa tối, bố mẹ có thể khuyến khích trẻ vận động nhẹ, chẳng hạn đi bộ, chơi trò chơi vận động hoặc tập những động tác phù hợp với thể trạng. Cân nặng nên được theo dõi định kỳ trong cùng điều kiện, kết hợp với chiều cao và biểu đồ tăng trưởng để đánh giá xu hướng.
Những hình ảnh trẻ tiếp xúc hàng ngày
Ví dụ, trên TV là cảnh các nhân vật nam nữ thân mật, tại trung tâm thương mại, quảng cáo giới thiệu hình thể người trưởng thành, trong thang máy là những áp phích về thẩm mỹ.
Người lớn vốn quen với những hình ảnh này nên đôi khi không nhận ra trẻ nhỏ cũng thường xuyên quan sát. Trẻ 3-4 tuổi chưa hiểu đầy đủ ý nghĩa của những nội dung liên quan đến tình cảm, cơ thể và giới tính, nhưng vẫn có thể ghi nhận những gì nhìn thấy.
Việc tiếp xúc sớm với quá nhiều hình ảnh hoặc nội dung không phù hợp dễ khiến trẻ tò mò, đặt câu hỏi và hình thành những nhận thức chưa đúng với độ tuổi. Vì vậy, bố mẹ cần chú ý đến môi trường hình ảnh xung quanh con.
Những tạp chí dành cho người lớn, áp phích quảng cáo hoặc ấn phẩm có nội dung không phù hợp nên được đặt ở vị trí ngoài tầm nhìn của trẻ. Thay vào đó, giá sách của con nên có truyện tranh, sách khám phá thiên nhiên, động vật và những nội dung phù hợp với lứa tuổi.
Ngoài hình ảnh, âm thanh trẻ nghe mỗi ngày cũng cần được chú ý
Sau bữa tối, nếu TV liên tục phát các chương trình giải trí có nội dung tình cảm hoặc những bài hát với ca từ người lớn, trẻ vẫn có thể tiếp nhận âm thanh và cảm xúc dù chưa hiểu hết ý nghĩa.
Tương tự việc tiếp xúc với hình ảnh không phù hợp, những nội dung này cũng khiến trẻ làm quen sớm với các chủ đề vượt quá độ tuổi. Bố mẹ nên lựa chọn chương trình, âm nhạc phù hợp hơn, chẳng hạn nhạc nhẹ, nhạc piano hoặc truyện kể. Một khoảng thời gian yên tĩnh để trẻ đọc sách tranh cũng là thói quen tốt.
Dù bố mẹ điều chỉnh những thói quen trên, trẻ vẫn không được bảo đảm sẽ không dậy thì sớm. Thời điểm phát triển của trẻ còn liên quan đến di truyền, các yếu tố môi trường và một số bệnh lý. Tuy nhiên, giấc ngủ, cân nặng và nội dung trẻ tiếp xúc mỗi ngày đều là những vấn đề gia đình nên quan tâm.
Do đó, bố mẹ nên nhìn lại nếp sinh hoạt của con, ví dụ trẻ có ngủ đủ không, cân nặng tăng nhanh hay không, những hình ảnh và âm thanh trẻ tiếp xúc có phù hợp với lứa tuổi không.
Một số việc bố mẹ có thể bắt đầu thực hiện ngay:
- Sau 20h30, để điện thoại và máy tính bảng ở phòng khách, không mang vào phòng ngủ.
- Theo dõi cân nặng và chiều cao định kỳ, chú ý xu hướng tăng trưởng thay vì chỉ nhìn vào từng con số.
- Sắp xếp lại tạp chí, áp phích và những ấn phẩm dành cho người lớn để trẻ không dễ tiếp xúc.
- Sau bữa tối, lựa chọn chương trình, âm nhạc phù hợp hoặc dành thời gian yên tĩnh để trẻ đọc sách.
Những thay đổi nhỏ trong sinh hoạt có thể giúp bố mẹ xây dựng môi trường sống lành mạnh hơn cho con. Nếu trẻ xuất hiện dấu hiệu dậy thì sớm, gia đình nên đưa con đến cơ sở y tế chuyên khoa để được đánh giá và tư vấn phù hợp.
