PGS.TS.BS Nguyễn Văn Tuấn – Viện trưởng Viện Sức khỏe Tâm thần (Bệnh viện Bạch Mai) cho biết, hiện nay dân số đang ngày càng già hóa, vì thế việc chăm sóc sức khỏe thể chất và tinh thần cho người cao tuổi là rất quan trọng. Dù đây là nhóm tuổi đã từng trải, tiếp xúc với xã hội nhiều, nhưng ở tuổi già họ cũng dễ bị tổn thương, hụt hẫng nhất là các yếu tố tinh thần.
Bác sĩ Tuấn lấy ví dụ, những người sau khi về hưu phải thay đổi môi trường sống cũng khiến họ phải làm quen lại và có phần hụt hẫng. Hay vòng xoáy bệnh tật, nỗi đau mất người thân ở tuổi già cũng ảnh hưởng rất lớn đến tâm lý của nhiều người. Thậm chí, dù sống cùng các con cháu nhưng họ vẫn cảm thấy cô đơn trong chính ngôi nhà của mình, nếu không phát hiện kịp thời thì sự cô đơn không đơn thuần là vấn đề cảm xúc, mà là vấn đề sức khỏe cần nhận diện và can thiệp sớm.
PGS Nguyễn Văn Tuấn cho biết, việc chăm sóc sức khỏe thể chất, tinh thần cho người cao tuổi là rất quan trọng, nhất là khi dân số ngày càng già hóa.
Khi người già có cảm giác bị “bỏ rơi” ở chính nơi gọi là nhà
Ông N.V.H (67 tuổi) mới đây phải đi trị liệu tâm lý vì luôn có cảm giác bồn chồn, lo lắng, mất ngủ và luôn nghĩ mình bị bỏ rơi trong chính nơi gọi là gia đình, trong căn nhà đứng tên ông. Ông H về hưu được 6 năm nay, hiện đang sống cùng vợ chồng con trai đầu và 2 đứa cháu.
Ông cho biết, 4 năm đầu tiên cuộc sống hưu trí của ông khá thảnh thơi, vui vẻ. Khi đó hai vợ chồng ông vẫn sống cùng nhau, ngày con đi làm, cháu đi học ông vẫn có người bầu bạn, sẻ chia. 2 năm nay, vợ ông vào miền Nam sống và trông con cho con trai thứ 2, còn ông vẫn ở ngoài Bắc với người con trai cả.
Có lương hưu, con ông cũng có điều kiện nên về vật chất ông chẳng thiếu thốn gì. Thế nhưng, các con ông bận việc, các cháu ngày đi học, ngay cả buổi tối cũng đi học thêm đến gần 22h mới về nhà. Cả ngày và tối, ông chỉ lủi thủi một mình, làm bạn với chiếc tivi.
Khi ông chia sẻ sự cô đơn với vợ con, ai cũng bảo rồi sẽ quen. Thậm chí, con trai ông còn có ý định đưa ông vào viện dưỡng lão để ngày ngày bầu bạn cùng những người cao tuổi. Điều đó càng làm ông buồn và suy nghĩ nhiều. “Tôi thật sự thấy cô đơn trong chính ngôi nhà của mình, ở nơi được gọi là gia đình. Nơi tưởng chừng gắn bó nhất, nhưng đến bữa cơm đầy đủ thành viên cũng ít khi thành hiện thực”, ông H nói.
Rất nhiều người cao tuổi bị rối loạn tâm thần khi sống trong chính ngôi nhà của mình, bên cạnh những người thân yêu. Ảnh minh họa.
Chính suy nghĩ nhiều khiến ông H mất ngủ, trầm tư, ít nói hơn trước. Thậm chí còn cáu gắt, có hôm đi thể dục ông ngồi ngoài công viên chẳng muốn về nhà. Thấy vậy, gia đình quyết định gọi vợ ông H về, động viên ông đi khám và được chẩn đoán bị trầm cảm, cần phải can thiệp kết hợp trị liệu tâm lý.
Một trường hợp khác là bà N.T.T, 66 tuổi, cũng mới phải nhập viện trong tình trạng muốn tự tử. Bác sĩ Nguyễn Văn Hải (Viện Sức khỏe Tâm thần) cho biết, 3 năm trước chồng bà T bị đột quỵ và bà là người trực tiếp chăm sóc chồng. 6 tháng trước khi vào viện, chồng bà qua đời, bà sống một mình ở quê, các con bà đều làm việc ở Hà Nội, ít sống cùng.
Sự mất mát người thân cùng cuộc sống cô đơn khiến bà ngày càng trống trải, thiếu người trò chuyện. Điều này khiến bà buồn chán, không còn hứng thú với những sở thích trước đây, bà sụt 5kg chỉ trong hai tháng. Dù đã điều trị tại bệnh viện địa phương, tình trạng vẫn không cải thiện.
Trong đầu bà luôn nghĩ mình là gánh nặng gia đình và xuất hiện ý nghĩ tự sát để "giải thoát". Gia đình đưa bà đến Viện Sức khỏe Tâm thần điều trị và được chẩn đoán mắc trầm cảm nặng kèm triệu chứng loạn thần và ý tưởng tự sát. Sau 17 ngày điều trị bằng thuốc kết hợp trị liệu tâm lý, thư giãn và kích thích từ xuyên sọ, sức khỏe bà cải thiện và được xuất viện, theo dõi ngoại trú.
Thiếu sự quan tâm khiến người cao tuổi dễ trở thành nạn nhân lừa đảo
TS.BS Nguyễn Thị Phương Mai - Trưởng phòng Sức khỏe tâm thần người cao tuổi, Viện Sức khỏe Tâm thần cảnh báo, chính sự thiếu quan tâm, chia sẻ của các thành viên trong gia đình, khiến người cao tuổi dễ trở thành nạn nhân của các vụ lừa đảo cả trên mạng xã hội và trực tiếp ngoài đời thực.
Mặc dù các phương tiện truyền thông cảnh báo rất nhiều, tuy nhiên nhiều người cao tuổi vẫn “sập bẫy” vì hình thức lừa đảo rất tinh vi. Đáng nói, sau khi bị lừa đảo, nhiều người không chia sẻ với người thân, hoặc người thân thiếu sự quan tâm không phát hiện kịp thời khiến người cao tuổi rơi vào các rối loạn tâm thần, kiệt quệ sức khỏe, gia tăng các bệnh cơ thể,…
“Thực tế chúng tôi đã tiếp nhận nhiều người cao tuổi bị lừa đảo với nhiều hình thức khác nhau, tài sản mất có thể là vài chục, vài trăm triệu. Cá biệt có trường hợp lên đến cả tỉ đồng”, bác sĩ Phương Mai chia sẻ.
Theo bác sĩ Mai, đối tượng dễ bị lừa đảo tài chính nhất đó là những người có điều kiện kinh tế hoặc đang sở hữu khoản tiền tích lũy đáng kể. Các chiêu trò rất đa dạng, từ mua hàng khuyến mại, thực phẩm chức năng cho đến các hình thức đầu tư tài chính.
Bác sĩ Phương Mai cho biết, người cao tuổi là đối tượng dễ bị lừa đảo, nhất là những người thiếu đi sự quan tâm của người thân. Ảnh: BSCC.
Tại một số địa phương từng xuất hiện các chương trình bán hàng với những lời quảng cáo hấp dẫn như mua một tặng một, ưu đãi đặc biệt cho người cao tuổi hoặc tặng quà có giá trị lớn. Sau khi nhiều người cao tuổi bị lừa, nhiều người rơi vào trạng thái day dứt, hối hận, lo lắng kéo dài, mất ngủ và sợ bị con cháu trách móc. Những cảm xúc tiêu cực này có thể gây ra căng thẳng tâm lý nghiêm trọng.
Vì sao người cao tuổi dễ bị lừa đảo? Đây là câu hỏi được không ít người đặt ra, dưới góc độ tâm lý, bác sĩ Mai phân tích, người cao tuổi thường mong muốn được nghỉ ngơi, thư giãn, đồng thời duy trì sự kết nối với gia đình và xã hội. Họ muốn cảm nhận mình vẫn có vai trò, vẫn được tôn trọng và có khả năng tự đưa ra những quyết định quan trọng trong cuộc sống.
Tuy nhiên, trong bối cảnh công nghệ phát triển nhanh chóng, nhiều người cao tuổi gặp khó khăn trong việc tiếp cận và cập nhật thông tin trên môi trường số. Họ cũng ít có cơ hội tiếp nhận các cảnh báo về những thủ đoạn lừa đảo mới xuất hiện trên mạng xã hội.
Bên cạnh đó, không ít người muốn chứng tỏ bản thân vẫn minh mẫn, vẫn đủ kinh nghiệm sống để tự giải quyết mọi việc nên ngại tham khảo ý kiến con cháu. Chính tâm lý này khiến họ dễ bỏ qua những lời khuyên từ người thân và trở thành mục tiêu của các đối tượng lừa đảo.
Bác sĩ Mai chỉ rõ, không ít trường hợp người cao tuổi vì xấu hổ hoặc sợ bị gia đình phản đối nên âm thầm che giấu sự việc. Hậu quả là số tiền thất thoát ngày càng nhiều. Khi đó, áp lực tâm lý trở nên vô cùng nặng nề. Người bệnh có thể cảm thấy bản thân vô dụng, mất giá trị, mất niềm tin vào chính mình.
Gia đình phải thật sự là nơi để gửi niềm tin trọn vẹn
Các chuyên gia cho rằng, sở dĩ người cao tuổi bị cô đơn, rồi chuyển sang các rối loạn tâm thần, thậm chí là bị lừa đảo một phần là do trách nhiệm của những người trẻ, người thân trong gia đình. Chính sự thiếu quan tâm, sẻ chia về mặt tình cảm khiến người cao tuổi cảm thấy cô đơn, vô dụng và cảm thấy gia đình không phải là nơi để gửi gắm niềm tin, không phải nơi hạnh phúc nhất với họ.
Sự gắn kết ngay từ bữa cơm gia đình là cách đơn giản nhất để người cao tuổi không cảm thấy cô đơn. Ảnh minh họa.
Thống kê cho thấy, những người sống một mình, mới mất người thân, mắc bệnh mạn tính dễ gặp vấn đề sức khỏe tâm thần nhất so với các đối tượng khác. Thực tế trong xã hội hiện đại, khi người trẻ bận công việc, lo thăng tiến đường công danh, trẻ nhỏ thì học ngày, học đêm khi đó một gia đình dù 3 thế hệ sống cùng nhau, nhưng người cao tuổi giống như “người thừa”, sống vô giá trị. Điều này khiến họ càng suy nghĩ, lo âu khiến cho các rối loạn tâm thần càng đến nhanh hơn.
Bác sĩ Phương Mai chỉ dẫn, sự cô đơn ở người cao tuổi biểu hiện qua việc ít ra khỏi nhà, giảm gặp gỡ bạn bè, từ bỏ sở thích, không muốn tham gia sinh hoạt gia đình hoặc thường xuyên ngồi một mình. Người cao tuổi cô đơn cũng có thể buồn bã kéo dài, dễ tủi thân, cảm thấy bị bỏ rơi hoặc không còn quan trọng với người thân.
Bác sĩ Mai cho rằng, các gia đình không nên xem nhẹ cảm xúc của người cao tuổi, không trách móc hay áp đặt mà cần lắng nghe trước. Gia đình có thể duy trì những việc đơn giản như gọi điện hằng ngày, cùng ăn cơm, đi khám bệnh hoặc đi dạo cùng. Dù bận rộn đến đâu cũng cần có không gian sinh hoạt chung, mỗi ngày cùng nhau quây quần bên mâm cơm vào bữa tối hoặc sáng, từ đó sự gắn kết tình cảm gia đình sẽ tăng lên và là nơi để người cao tuổi gửi trọn niềm tin, sẵn sàng chia sẻ mọi vấn đề.
Ngoài ra, người cao tuổi nên duy trì các hoạt động như đọc báo, nghe nhạc, chăm sóc cây cối, vận động nhẹ và tham gia câu lạc bộ, nhóm sinh hoạt cộng đồng để tăng kết nối… Các chuyên gia tâm lý cũng tư vấn, với những người cao tuổi đã mất bạn đời, nếu phù hợp hoàn toàn có thể tìm bạn đời mới để từ đó nâng cao chất lượng sống, giảm gánh nặng bệnh tật cho người cao tuổi.
