PGS.TS.BS Ngô Anh Vinh, trưởng khoa Vị thành niên (Trung tâm Y học phát triển và sức khỏe tâm thần, Bệnh viện Nhi Trung ương) cho biết, hiện nay rất nhiều trẻ chịu áp lực học tập, nhất là giai đoạn cuối năm học, với nhiều kỳ thi dồn dập cùng một thời điểm. Theo PGS Anh Vinh, áp lực học tập với học sinh không chỉ đến từ kiến thức sách vở hay thi cử mà còn xuất phát từ tâm lý phải thành công của cả học sinh và phụ huynh.
Theo đó, trong môi trường cạnh tranh, nhiều em luôn đặt mục tiêu phải đạt điểm cao, đứng đầu lớp hoặc đỗ trường chuyên, từ đó dễ rơi vào trạng thái lo lắng, căng thẳng khi kết quả không như mong muốn. Bên cạnh đó, sự kỳ vọng từ gia đình đôi khi vô tình tạo thêm gánh nặng tâm lý cho trẻ.
Bác sĩ Ngô Anh Vinh lấy ví dụ về trường hợp bé gái 13 tuổi, ở Hà Nội, vừa phải nhập viện điều trị vì uống thuốc giảm đau quá liều sau những áp lực thi cử. Theo gia đình, trẻ vốn là học sinh chăm ngoan, có học lực khá tốt. Tuy nhiên, thời gian gần đây, trẻ thường xuyên thức khuya để học, có xu hướng thu mình trong phòng riêng. Trẻ thường lo lắng vì sợ không đạt được kết quả học tập như mong muốn của bản thân và gia đình.
PGS.TS Ngô Anh Vinh đang khám, tư vấn cho một nữ sinh bị rối loạn tâm lý. Ảnh: BVCC.
Sau khi kết quả một bài thi không như kỳ vọng, trẻ rơi vào trạng thái buồn chán và căng thẳng. Trong lúc tâm lý khủng hoảng, trẻ đã sử dụng thuốc giảm đau quá liều với mong muốn chấm dứt những đau khổ của bản thân. Khi phát hiện sự việc, gia đình lập tức đưa trẻ đến Bệnh viện Nhi Trung ương để cấp cứu và thăm khám. Nhờ được can thiệp y tế kịp thời, sức khỏe của trẻ hiện đã ổn định. Tuy nhiên, các bác sĩ cho biết những tổn thương về tâm lý có thể còn ảnh hưởng lâu dài nếu không được quan tâm, hỗ trợ đúng cách.
Hay một trường hợp khác là bé gái 14 tuổi, cũng đang được điều trị do tình trạng lo âu kéo dài, kèm theo các cơn hoảng sợ tái diễn. Hiện trẻ đang học trường chuyên, ngoan ngoãn và học lực tốt. Gần một năm nay trẻ bắt đầu lo lắng về áp lực học tập, thi cử và xuất hiện tình trạng hồi hộp, tim đập nhanh, run tay chân, đau bụng, mất ngủ và sợ hãi vô cớ.
Các biểu hiện lo âu xuất hiện dày hơn khi kỳ thi đến gần. Gần đây, trẻ có xu hướng thu mình, không muốn giao tiếp với mọi người và có hành vi tự gây tổn thương, làm đau bản thân bằng cách dùng vật sắc nhọn cắt vào tay của mình.
PGS Ngô Anh Vinh cho biết, hai trường hợp trên chỉ là số ít trong các bệnh nhi đang được thăm khám, điều trị tại khoa. Mỗi ngày, khoa tiếp nhận hơn 50 trẻ đến khám, chủ yếu ở độ tuổi từ 10 đến 15 tuổi. Đây là giai đoạn vị thành niên với những sự thay đổi mạnh mẽ về tâm lý và sinh lý nên rất dễ mắc các rối loạn về cảm xúc. Trong đó rối loạn lo âu và trầm cảm là thường gặp nhất ở trẻ em và vị thành niên.
Từ các nghiên cứu và thực tế các ca bệnh nhập viện cho thấy, rối loạn lo âu và trầm cảm ở trẻ thường hình thành do sự kết hợp của nhiều yếu tố như di truyền, đặc điểm tâm lý cá nhân và môi trường sống. Trong đó, áp lực học tập, kỳ vọng “con ngoan, trò giỏi” từ gia đình và nhà trường, cùng với thiếu sự chia sẻ và hỗ trợ tâm lý phù hợp, có thể vô tình tạo nên gánh nặng tinh thần kéo dài cho trẻ.
Nhiều học sinh chịu áp lực thành tích từ sự kỳ vọng của chính phụ huynh dẫn tới rối loạn tâm thần. Ảnh minh họa.
Vì vậy, việc phát hiện sớm, hỗ trợ tâm lý kịp thời và xây dựng môi trường học tập, gia đình tích cực đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ sức khỏe tâm thần cho trẻ em và thanh thiếu niên. “Thực tế cho thấy, nhiều trẻ đến khám có xu hướng cố gắng duy trì hình ảnh “học sinh giỏi”. Khi không đạt kỳ vọng, các em dễ rơi vào căng thẳng kéo dài, lo âu hoặc trầm cảm”, bác sĩ Vinh chia sẻ.
Do vậy, khi trẻ có biểu hiện sống thu mình, ngại giao tiếp, né tránh hoạt động xã hội. Ngược lại, một số em lại có hành vi bốc đồng, tìm cảm giác mạnh như một cách đối phó với căng thẳng. Kèm với đó là các triệu chứng cơ thể như hồi hộp, tim đập nhanh, run tay chân… phụ huynh hãy đưa trẻ đến cơ sở y tế để được thăm khám.
Bác sĩ Ngô Anh Vinh đưa ra lời khuyên rằng, cha mẹ cần hiểu rõ năng lực, sở trường của con để định hướng mục tiêu, lựa chọn trường lớp phù hợp, đồng thời lắng nghe tâm tư, nguyện vọng của con để hỗ trợ, động viên và giúp trẻ giải tỏa căng thẳng trong quá trình học tập. Bên cạnh đó, phụ huynh cần đảm bảo cho trẻ chế độ dinh dưỡng hợp lý, ngủ đủ giấc và duy trì tập luyện thể dục, thể thao để nâng cao sức khỏe tinh thần, giúp trẻ tự tin vượt qua kỳ thi.
