N.T.H (16 tuổi) là một học sinh ngoan ngoãn, học giỏi và mới thi đỗ vào lớp 10 tại một trường chuyên có tiếng. Đây cũng là ngôi trường mà em mơ ước trước đó. Thế nhưng, khi bước vào năm học, H lại có những biểu hiện bất thường khi lo lắng, luôn có cảm giác bất an. H tâm sự rằng, em lo bạn bè không thích mình, rồi sợ trở thành gánh nặng kinh tế với bố mẹ, dù gia đình chẳng hề khó khăn về tài chính.
Chính lo lắng đó khiến H nhiều đêm mất ngủ, nhưng không chia sẻ với gia đình. Điều này khiến lực học bắt đầu giảm sút nên càng khiến nữ sinh lo lắng hơn.
Rất nhiều trẻ ở tuổi vị thành niên bị rối loạn tâm thần nhưng không nhận ra hoặc chịu đựng không chia sẻ với gia đình. Ảnh minh họa.
ThS.BS Nguyễn Kim Anh, Viện Sức khỏe Tâm thần, Bệnh viện Bạch Mai nhận định, các biểu hiện của nữ sinh phù hợp với rối loạn lo âu tuổi học đường. Theo bác sĩ Kim Anh, đây là lứa tuổi dễ bị tác động và mắc các rối loạn tâm thần, nhưng không phải lúc nào cũng nhận ra, cũng như khó diễn đạt, tâm sự với gia đình mà thường âm thầm chịu đựng. Điển hình như nữ sinh trên, áp lực thi cử có thể là yếu tố khởi phát, nhưng những lo lắng của em sau đó không chỉ xoay quanh chuyện học. Sau khi được các bác sĩ tư vấn, điều trị tình trạng của H dần ổn định, nhưng điều quan trọng hơn cả là cần có sự thấu hiểu, sẻ chia và quan tâm kịp thời từ gia đình.
Bác sĩ cho biết, lo âu vốn là phản ứng bình thường khi con người đứng trước một thử thách. Trước kỳ thi, một học sinh hồi hộp, mất tập trung hoặc khó ngủ trong thời gian ngắn chưa hẳn là bất thường. Cảm giác này thậm chí có thể giúp trẻ tập trung và chuẩn bị tốt hơn.
Vấn đề xuất hiện khi sự lo lắng trở nên quá mức so với hoàn cảnh, kéo dài nhiều tuần hoặc nhiều tháng và bắt đầu ảnh hưởng đến việc học, giấc ngủ, sinh hoạt hay các mối quan hệ khi đó nếu được phát hiện sớm, việc can thiệp sẽ dễ dàng hơn. Ngược lại, nếu để trẻ chịu đựng trong thời gian dài sẽ kéo theo nhiều vấn đề sức khỏe khác, ảnh hưởng đến cuộc sống, sinh hoạt và học tập.
Bác sĩ Vũ Sơn Tùng, Trưởng phòng Sức khỏe Tâm thần trẻ em & vị thành niên, Viện Sức khỏe Tâm thần (Bệnh viện Bạch Mai) cho biết, thực tế cho thấy, áp lực học tập không phải nguyên nhân duy nhất. Tính cách, lòng tự trọng, kỳ vọng của gia đình, môi trường cạnh tranh ở trường học hay việc liên tục so sánh bản thân với người khác trên mạng xã hội đều có thể khiến trẻ thêm căng thẳng.
Bác sĩ Vũ Sơn Tùng đang thăm khám cho một nữ sinh bị rối loạn tâm thần.
Đáng chú ý, nhiều trẻ không nói với cha mẹ rằng mình đang gặp khó khăn. Sự thay đổi có thể chỉ được nhận ra khi trẻ ngủ kém, ăn uống thất thường, sa sút học tập, trở nên cáu gắt, thu mình hoặc liên tục xuất hiện các triệu chứng cơ thể.
Theo bác sĩ Tùng, tuổi vị thành niên là giai đoạn trẻ có nhiều biến động tâm lý. Trẻ bắt đầu hình thành quan điểm riêng, đề cao quyền riêng tư, trong khi cha mẹ vẫn có xu hướng định hướng và dạy bảo. Khoảng cách này nếu không được thu hẹp có thể khiến trẻ ít chia sẻ. Nhiều em giữ kín khó khăn vì sợ bố mẹ lo lắng hoặc cho rằng cha mẹ không hiểu mình.
Do vậy, bác sĩ Tùng cho rằng, cha mẹ nên trở thành người đồng hành, chủ động lắng nghe và quan tâm đến những thay đổi về giấc ngủ, cảm xúc, hành vi và kết quả học tập của con. Ngoài ra, trẻ ở tuổi vị thành niên cần có giấc ngủ đầy đủ, ăn uống cân bằng, vận động thường xuyên và hạn chế sử dụng điện thoại vào ban đêm cũng là những yếu tố giúp trẻ duy trì sức khỏe tâm thần. Khi lo âu kéo dài hoặc bắt đầu ảnh hưởng rõ rệt đến học tập, sinh hoạt và các mối quan hệ, trẻ nên được đánh giá tại cơ sở y tế có chuyên khoa tâm thần hoặc tâm lý.
