Nhiều bố mẹ băn khoăn rằng, vì sao con ngày càng ít chia sẻ? hay một chuyện nhỏ cũng khiến con nổi giận, cáu gắt, hoặc ngược lại, im lặng và cố giấu cảm xúc của mình?
Thực ra, đằng sau những thay đổi đôi khi không phải là một đứa trẻ “khó bảo”, mà là nhu cầu được lắng nghe và thấu hiểu chưa được đáp ứng đúng cách.
Để giúp con trở thành đứa trẻ vững vàng về cảm xúc, rèn EQ cao và biết giao tiếp, bố mẹ không nhất thiết phải tìm đến những phương pháp giáo dục cầu kỳ. Điều quan trọng có thể bắt đầu từ 3 việc nhỏ, nhưng cần được kiên trì thực hiện trong cuộc sống hàng ngày.
Kiên nhẫn lắng nghe điều trẻ muốn nói
Khi trẻ cáu giận, khóc lớn hoặc bộc lộ cảm xúc mạnh, phản ứng quen thuộc của nhiều bố mẹ là vội ngăn lại: “Đừng khóc nữa!”, “Ngoan nào!”. Bởi đôi khi, những câu nói ấy không giúp trẻ bình tĩnh hơn, mà còn khiến trẻ cảm thấy mình không được lắng nghe.
Thay vì lập tức yêu cầu con im lặng, bố mẹ có thể ngồi xuống ngang tầm mắt, nhìn vào con và nhẹ nhàng nói: “Con cứ nói từ từ, mẹ đang nghe con đây.” Khi cảm thấy mình được tôn trọng và lắng nghe, trẻ sẽ dễ mở lòng và hợp tác hơn.
Ngay cả trong những tình huống quen thuộc như buổi sáng con không muốn rời khỏi giường, việc liên tục thúc giục đôi khi chỉ khiến trẻ thêm chống đối. Bố mẹ có thể thử trao cho con một khoảng lựa chọn nhỏ: “Con nghỉ thêm 5 phút rồi mình cùng dậy nhé!”
Lắng nghe không có nghĩa là đáp ứng mọi yêu cầu, mà là cho con cơ hội được nói hết suy nghĩ và cảm xúc trước khi bố mẹ hướng dẫn hoặc đưa ra giới hạn. Khi được lắng nghe, trẻ sẽ dần học cách diễn đạt nhu cầu bằng lời và chủ động hợp tác hơn. Ngược lại, nếu liên tục bị ngắt lời hoặc gạt bỏ cảm xúc, trẻ có thể hình thành thói quen im lặng, chống đối hoặc ngại chia sẻ với bố mẹ.
Bố mẹ đừng vội phớt lờ điều trẻ muốn bày tỏ, đôi khi kiên nhẫn lắng nghe sẽ có thời gian gắn kết hơn với con.
Hãy đón nhận cả những cảm xúc nhỏ của con
Bố mẹ hãy cố gắng hạn chế nói “Đừng khóc” khi con buồn. Với trẻ, khóc không phải là điều đáng xấu hổ hay cần phải che giấu, mà là cách để con bộc lộ cảm xúc khi chưa biết diễn đạt bằng lời.
Thay vì yêu cầu con ngừng khóc ngay lập tức, bố mẹ có thể nhẹ nhàng ôm con và nói: “Mẹ biết con đang buồn. Mẹ ở đây với con.” Khi con đã bình tĩnh hơn, hãy hỏi: “Chuyện gì đã xảy ra? Con có muốn kể cho mẹ nghe không?”
Khi cảm xúc của trẻ được đón nhận thay vì bị phủ nhận, con sẽ dần hiểu rằng buồn, tức giận hay thất vọng đều là những cảm xúc bình thường. Từ đó, trẻ học cách gọi tên, bộc lộ và điều chỉnh cảm xúc một cách lành mạnh, thay vì âm thầm giữ mọi chuyện trong lòng.
Khi cảm xúc của trẻ được đón nhận, con sẽ dần hiểu rằng buồn, tức giận hay thất vọng đều là những cảm xúc bình thường.
Hãy tôn trọng lời từ chối “không” của trẻ
Trong cuộc sống hàng ngày, bố mẹ không nhất thiết phải quyết định thay con mọi việc. Khi có thể, hãy cho trẻ những lựa chọn nhỏ phù hợp với độ tuổi. Chẳng hạn, trước khi mặc quần áo, có thể hỏi: “Hôm nay con muốn mặc áo xanh hay áo trắng?”; khi ăn trái cây, hãy để con chọn: “Con muốn ăn táo hay chuối?”
Những lựa chọn tưởng chừng rất nhỏ lại giúp trẻ cảm nhận rằng ý kiến của mình được lắng nghe và tôn trọng. Trẻ cũng dần học cách suy nghĩ, lựa chọn và chịu trách nhiệm với quyết định của mình.
Tôn trọng trẻ không có nghĩa là đồng ý với mọi yêu cầu của con. Bố mẹ vẫn cần đặt ra những giới hạn cần thiết, nhưng đồng thời cho trẻ cơ hội được nói “có” hoặc “không” trong những việc phù hợp. Khi được tôn trọng, trẻ sẽ tự tin hơn trong việc bày tỏ mong muốn, biết bảo vệ ranh giới của mình và có chính kiến khi lớn lên.
Thực tế, chính những việc nhỏ diễn ra mỗi ngày, cách bố mẹ lắng nghe, tôn trọng lựa chọn, gọi tên cảm xúc và cùng con xử lý những chuyện không vui là cơ hội để trẻ từng bước nâng cao EQ.
Khi được đồng hành đúng cách, những cảm xúc như tức giận, thất vọng hay buồn bã sẽ không còn chỉ là điều tiêu cực, mà trở thành dịp để con học cách hiểu mình, điều chỉnh cảm xúc và ứng xử tích cực hơn.
Những lựa chọn tưởng chừng rất nhỏ lại giúp trẻ cảm nhận rằng ý kiến của mình được lắng nghe và tôn trọng.
