Rằm tháng Giêng (Tết Nguyên Tiêu) từ lâu được xem là dịp lễ lớn trong đời sống văn hóa người Việt, gắn với mong ước về một năm mới bình an, hanh thông và đủ đầy. Vào ngày này, nhiều gia đình sửa soạn mâm cỗ cúng trang nghiêm để dâng lên tổ tiên và thần linh, bày tỏ tấm lòng thành kính. Mâm cỗ cúng Rằm tháng Giêng vì thế không chỉ thể hiện sự sung túc mà còn chất chứa những kỳ vọng tốt lành cho cả năm. Tùy phong tục từng vùng, cách bày biện có thể khác nhau, song vẫn thường xuất hiện các món ăn truyền thống như bánh chưng, xôi gấc, gà luộc, canh măng...
Chị Vũ Thu Hương (Hà Nội) vốn rất coi trọng các ngày lễ Tết truyền thống, xem đó là dịp để hướng về nguồn cội và giữ gìn nếp nhà. Bởi vậy, cứ đến dịp này, chị lại chuẩn bị mâm cỗ cúng Rằm tháng Giêng đầy đặn, chỉn chu dâng lên tổ tiên, gửi gắm lòng biết ơn và mong cầu một năm mới bình yên, ấm no, thuận lợi cho gia đình.
Dưới đây là mâm cỗ cúng của chị, các bạn có thể tham khảo nhé:
- Gà luộc cánh tiên.
- Tôm, cua hấp.
- Xôi đào tiên.
- Bánh chưng và dưa hành.
- Bánh tôm hồ tây.
- Nem rán truyền thống.
- Chả quế.
- Giò xào.
- Bóng xào ngũ sắc.
- Nộm đu đủ bò khô.
- Canh măng mọc.
Tham khảo cách làm một số món ăn trong mâm cỗ cúng Rằm tháng Giêng:
1. GÀ LUỘC
Chuẩn bị:
- 1 con gà trống ta tơ nặng khoảng 1,8 - 2,2kg.
- Dây buộc chắc (dây dù).
Cách thực hiện:
- Gà làm sạch, để ráo nước.
- Dựng cổ gà thẳng đứng, ép nhẹ về phía lưng.
- Đan chéo hai cánh gà ra phía trước cho cân đối, sau đó dùng dây buộc cố định.
- Khứa nhẹ phần khớp chân, bẻ chân quặp vào bụng hoặc đặt gọn lên lưng để tạo dáng tự nhiên.
Cách luộc gà cúng không nứt da, gãy mào
Chuẩn bị nước luộc gà
Đặt gà vào nồi ngay từ đầu, đổ nước lạnh ngập thân gà. Không sử dụng nước nóng vì sẽ khiến da gà bị nứt, ảnh hưởng đến hình thức.
Cách luộc gà đúng kỹ thuật:
- Đặt nồi lên bếp, để bụng gà úp xuống, đun lửa vừa.
- Khi nước sôi, hạ nhỏ lửa để nước chỉ sôi lăn tăn, tránh sôi mạnh.
- Thêm hành khô đập dập và gừng nướng để gà thơm hơn.
- Thời gian luộc khoảng 12-15 phút, tùy theo kích thước gà.
- Dùng tăm chọc vào phần đùi, nếu không thấy nước hồng chảy ra là gà đã chín.
- Tắt bếp, ngâm gà trong nước luộc thêm khoảng 5 phút để thịt mềm và không bị khô.
Cách tạo màu vàng óng cho gà luộc cúng
Để gà luộc cúng có màu vàng đẹp, bắt mắt khi bày lễ, bạn có thể thực hiện như sau:
- Giã nghệ tươi, lọc lấy nước cốt.
- Trộn nước nghệ với mỡ gà đã thắng.
- Khi gà ráo nước, dùng cọ quét đều hỗn hợp này lên toàn bộ phần da.
- Chỉ nên quét một lớp mỏng để không làm ảnh hưởng đến hương vị tự nhiên của gà.
Một số lưu ý khi luộc gà cúng
- Chọn nồi có kích thước phù hợp để gà chín đều và giữ dáng đẹp.
- Thời gian luộc gà có thể điều chỉnh tùy theo trọng lượng gà.
- Không luộc gà quá lâu để tránh thịt khô, da nhăn và kém thẩm mỹ.
2. BÓNG BÌ XÀO
Nguyên liệu
- Bóng bì lợn: 50gr.
- Thịt thăn lợn: 100gr.
- Súp lơ xanh: 01 cây cỡ vừa.
- Súp lơ trắng: 01 cây cỡ vừa.
- Đậu hà lan, cà rốt, ngô bao tử: 50g mỗi loại.
- Nấm hương: 15 cái.
- Tôm nõn khô: 20g.
- Nước luộc gà: 200ml (1 bát cơm).
- Gừng, rượu trắng, bột canh, hạt tiêu, rau mùi ta, nước mắm.
Cách nấu bóng bì xào thập cẩm:
Sơ chế bóng:
Ngâm bóng bì trong nước vo gạo hoặc nước lã đến khi hơi mềm rồi rửa sạch, cắt thành các miếng hình quả trám cỡ 4 cm. Sau đó bóp lại bóng bì với rượu trắng và gừng đập dập để tẩy hết mùi hôi, giúp bóng bì thơm và có màu trắng đẹp. Xả lại với nước sạch, vắt khô bóng.
Sơ chế rau củ:
- Súp lơ xanh và trắng rửa sạch, chẻ dọc thân rồi chia thành từng miếng nhỏ.
- Cà rốt gọt vỏ, rửa sạch, thái miếng vừa ăn (tỉa hình hoa cho đẹp).
- Đậu Hà Lan tước vỏ, ngô bao tử nhặt bỏ râu cắt đôi theo chiều dọc, rau mùi ta nhặt rễ; tất cả đem rửa sạch để ráo.
- Nấm hương khô ngâm nước ấm cho nở .
- Tôm khô ngâm nước nóng cho nở
- Thịt thăn lợn thái mỏng, ướp với 1 thìa cafe nước mắm, ½ thìa cafe hạt tiêu, để 15 phút cho ngấm.
Chế biến bóng bì xào thập cẩm:
- Đun sôi 1 nồi nước, lần lượt trụng sơ cà rốt, su hào, súp lơ, rồi vớt ra thả ngay vào bát nước lạnh để rau giữ được màu tươi và giòn.
- Bắc 1 chảo to, sâu lòng lên bếp chế độ lửa to nhất, đun dầu đến khi nóng, cho hành khô vào phi thơm. Để lửa to, cho thịt thăn vào xào đến khi thịt chín.
- Cho tôm nõn vào xào cùng khoảng 30 giây. Tiếp theo cho bóng bì vào xào cùng, thêm 1 muôi canh nước luộc gà vào. Xào to lửa.
- Tiếp tục cho tất cả chỗ rau củ và nấm hương đã trần sơ vào chảo, đảo đều trên lửa lớn khoảng 1-2 phút nữa. Nhanh tay cho thêm 1 muôi canh nước luộc gà và vẫn xào trên lửa lớn. Nêm nếm gia vị vừa ăn.
- Cho hành, mùi cắt khúc vào, đảo đều rồi tắt bếp.
- Trút ra đĩa, rắc thêm hạt tiêu lên trên, ăn nóng.
Yêu cầu thành phẩm:
Bóng bì thơm, chín giòn, đượm vị. Rau chín vừa tới, giữ được màu sắc tươi tắn.
3. CANH MĂNG KHÔ MỌC
Chuẩn bị: 1 bát to măng khô đã sơ chế (ngâm và luộc sạch, mềm), thái miếng hoặc tước sợi tùy ý; hành lá, muối, hành khô, dầu ăn; 50g giò sống, 7 cái nấm hương đã ngâm nở mềm.
Cách làm:
Phi thơm hành khô, cho măng vào xào một lúc. Nêm muối, đảo cho măng ngấm gia vị thì cho nước nóng vào. Nấu sôi. Cho ít mọc vào mũ nấm hương rồi thả vào nồi canh đang sôi. Nấu đến khi mọc nổi lên, nấu thêm vài phút, nêm nếm lại gia vị cho vừa miệng, sau đó rắc hành lá, gốc hành chẻ lên là xong. Vì măng đã được luộc chín mềm trước đó nên không cần nấu canh lâu.
Xem thêm một vài hình ảnh đẹp trong mâm cỗ cúng Rằm tháng Giêng:
Món nem rán truyền thống.
Món xôi trái đào được tạo hình đẹp mắt.
Tôm, cua hấp.
Bánh tôm Hồ Tây.
Chả quế thơm lừng.
Dưới đây là văn khấn Rằm tháng Giêng theo Văn khấn cổ truyền Việt Nam - NXB Văn hoá Thông tin, các bạn có thể tham khảo:
Con lạy chín phương Trời, mười phương chư Phật, chư Phật mười phương.
Con kính lạy Hoàng thiên, Hậu thổ chư vị tôn thần.
Con kính lạy ngài Bản cảnh Thành hoàng, ngài Bản xứ Thổ địa, ngài Bản gia Táo quân cùng chư vị tôn thần.
Con kính lạy Cao tằng Tổ khảo, Cao tằng Tổ tỷ, thúc bá đệ huynh, cô di tỷ muội họ nội họ ngoại.
Tín chủ (chúng) con là:…
Ngụ tại:…
Hôm nay là ngày Rằm tháng Giêng năm Bính Ngọ 2026, gặp tiết Nguyên tiêu, tín chủ con lòng thành, sửa sang hương đăng, sắm sanh lễ vật, dâng lên trước án.
Chúng con kính mời ngài Bản cảnh Thành hoàng chư vị đại vương, ngài Bản xứ Thần linh Thổ địa, ngài Bản gia Táo quân, Ngũ phương, Long mạch, Tài thần. Cúi xin các ngài linh thiêng nghe thấu lời mời, giáng lâm trước án, chứng giám lòng thành, thụ hưởng lễ vật.
Chúng con kính mời các cụ Tổ khảo, Tổ tỷ, chư vị hương linh gia tiên nội ngoại họ… nghe lời khẩn cầu, kính mời của con cháu, giáng về chứng giám tâm thành, thụ hưởng lễ vật.
Tín chủ con lại kính mời ông bà tiền chủ, hậu chủ tại gia về hưởng lễ vật, chứng giám lòng thành, phù hộ độ trì cho gia chung chúng con được vạn sự tốt lành. Bốn mùa không hạn ách, tám tiết hưởng an bình.
(Khấn xong, vái 3 vái).
*Bài viết mang tính tham khảo.
