Thạc sĩ tâm lý lâm sàng Hoàng Quốc Lân, thành viên Hội Tâm lý trị liệu Việt Nam cho biết, dù Rối loạn phổ tự kỷ không phải là bệnh và cũng không điều trị khỏi hoàn toàn, nhưng nếu được can thiệp sớm trẻ có thể phát triển và hòa nhập tốt cả về học tập, giao tiếp, hành vi. Trong đó, việc đồng hành, chia sẻ của gia đình đóng vai trò vô cùng quan trọng trong hành trình phát triển của trẻ tự kỷ.
Thạc sĩ Quốc Lân lấy ví dụ về trường hợp cụ thể, đó là một bé trai được chẩn đoán mắc tự kỷ khi 3 tuổi và được can thiệp trong 2 năm qua. Trong suốt hai năm qua, sự quyết đoán, đồng hành và hy sinh của người mẹ đã giúp con phát triển tốt hơn.
Theo đó, bé trai khi được mẹ đưa đi khám, dù đã 3 tuổi nhưng gần như chưa biết nói, ít giao tiếp mắt, không phản ứng khi gọi tên, đồng thời có nhiều hành vi điển hình của tự kỷ. Dù con có những biểu hiện đó, nhưng gia đình băn khoăn không đi khám sớm vì nhiều người xung quanh cho rằng, đó chỉ là con bị chậm nói.
Quyết định đưa con đi can thiệp sớm, tách ra khỏi môi trường kỳ thị đã giúp trẻ phát triển tốt hơn cả về ngôn ngữ, hành vi. Ảnh: BSCC.
Cuối cùng, mẹ cháu bé đã quyết định đưa con đi khám, dù gia đình không có sự đồng thuận. Qua đánh giá, trẻ được chẩn đoán mắc Rối loạn phổ tự kỷ và cần can thiệp ngay, nếu không sẽ bỏ lỡ “giai đoạn vàng”. Tuy nhiên, gia đình bên nội không chấp nhận điều đó, họ sợ bị ảnh hưởng và điều tiếng.
“Trước sự quyết liệt từ phía gia đình, tôi cũng suy nghĩ rất nhiều. Cuối cùng tôi quyết định sẽ ra ở riêng, tách con ra để tập trung đồng hành cùng con”, người mẹ chia sẻ với chuyên gia.
Thạc sĩ Hoàng Quốc Lân đánh giá, chính sự quyết đoán, hy sinh của người mẹ đã giúp con được can thiệp sớm và thành quả cuối cùng là những nụ cười của con. Sau 2 năm can thiệp liên tục, từ chỗ trẻ không có giao tiếp, không thể ngồi yên, có nhiều hành vi bất thường… hiện tại trẻ đã có thể nói, tương tác tốt và chuẩn bị vào lớp 1. Với trường hợp này, nếu người mẹ không đủ cương quyết để nhìn nhận đúng khó khăn của con, không tách ra khỏi môi trường phủ nhận vấn đề, khả năng rất cao trẻ sẽ bị trì hoãn can thiệp trong “giai đoạn vàng”. Khi đó, tiến triển tích cực như hiện tại là điều rất khó đạt được.
Việc không chấp nhận hoặc kỳ thị trẻ tự kỷ càng khiến trẻ khó tiếp cận can thiệp sớm và can thiệp đúng. Ảnh minh họa.
Từ thực tế lâm sàng, vị chuyên gia này cho biết, nhiều trẻ không phải không có khả năng tiến bộ, mà là bị chậm lại vì người lớn chưa sẵn sàng chấp nhận và hành động đủ sớm.
“Trong trường hợp này, chính sự kiên trì, nhất quán và hiểu đúng vấn đề của người mẹ đã trở thành yếu tố quyết định cho phát triển của trẻ. Không phải một phương pháp nào đơn lẻ, mà là sự đồng hành bền bỉ mỗi ngày từ việc đưa con đi can thiệp, luyện tập tại nhà, đến việc bảo vệ con trước những định kiến đã tạo nên sự thay đổi tích cực cho con”, thạc sĩ Quốc Lân nói.
Với trẻ tự kỷ, chuyên gia tâm lý Hoàng Quốc Lân cho rằng, có nhiều cách can thiệp dựa trên độ tuổi, mức độ và cá nhân cụ thể. Tuy nhiên, để đạt được hiệu quả tốt nhất thì vẫn phải dựa vào “kiềng 3 chân” đó là: Can thiệp sớm – Can thiệp đúng – Sự đồng hành từ gia đình.
- Can thiệp sớm sẽ giúp trẻ đạt hiệu quả tốt nhất, “giai đoạn vàng” để can thiệp cho trẻ là dưới 3 tuổi. Khi được can thiệp sớm, trẻ sẽ phát triển toàn diện về vận động, ngôn ngữ, hành vi. Từ đó có thể hòa nhập và phát triển tốt, đi học đúng độ tuổi như các bè cùng trang lứa.
- Can thiệp đúng là chọn đúng phương pháp, phù hợp lứa tuổi, tình trạng thực tế của trẻ. Đó là việc áp dụng các phương pháp giáo dục đặc biệt cho trẻ đã được khoa học chứng minh, nhằm cải thiện giao tiếp, hành vi và tương tác xã hội, giúp trẻ tăng khả năng độc lập. Ví dụ như chương trình ESDM (Early Start Denver Model) được chứng minh là chương trình tốt để can thiệp rối loạn phổ tự kỷ.
Để trẻ tự kỷ phát triển tốt, thạc sĩ Hoàng Quốc Lân cho rằng, cần phải kết hợp can thiệp "đúng-đủ-đồng hành từ gia đình".
- Gia đình cùng đồng hành, đây là điều rất quan trọng trong tiến trình can thiệp cho trẻ tự kỷ. Bởi việc phát hiện sớm, can thiệp đúng bởi các chuyên gia, nhà giáo dục nhưng gia đình thiếu quan tâm, còn định kiến sẽ không giúp trẻ cải thiện được tình trạng.
Vì thế, ngay từ các gia đình, đến toàn xã hội phải có nhận thức đúng về tự kỷ, đó là: Tự kỷ không phải là bệnh, nếu được can thiệp sớm, đúng và có sự quan tâm từ gia đình trẻ hoàn toàn phát triển và hòa nhập bình thường. Ngược lại, nếu không được can thiệp, trẻ mắc tự kỷ sẽ là gánh nặng với gia đình và xã hội.
