Người mẹ đưa con gái Xiaoxiao đến lớp học vẽ. Trên đường đi, hai mẹ con ngang qua một siêu thị. Nhìn thấy tấm biển quảng cáo giảm giá kem, cô bé thích thú kéo tay mẹ và nài nỉ: "Mẹ ơi, con chưa từng ăn loại kem này. Mẹ mua cho con một cây nhé!"
Thế nhưng, người mẹ lập tức từ chối: "Kem rẻ như vậy chắc toàn chất phụ gia, có gì ngon đâu. Con còn nhỏ, đừng ăn linh tinh. Những gì mẹ không cho ăn đều là không tốt."
Nghe mẹ nói, Xiaoxiao lặng lẽ bĩu môi rồi bước tiếp. Thế nhưng, cứ đi được vài bước, cô bé lại ngoái đầu nhìn về phía quầy kem với ánh mắt đầy tiếc nuối.
Ngày hôm sau, Xiaoxiao lặng lẽ đến siêu thị và tự mua cho mình cây kem mà cô bé hằng mong muốn. Xiaoxiao đã mang chiếc bút đổi với bạn để lấy tiền, rồi về nhà nói dối rằng mình làm mất bút để xin mẹ mua chiếc mới. Người mẹ hoàn toàn không nghi ngờ. Bà luôn tin con gái mình ngoan ngoãn, thật thà và sẽ không bao giờ biết nói dối.
Đôi khi, chính cách người lớn phản ứng trước những mong muốn tưởng chừng rất nhỏ của trẻ lại vô tình đẩy con đến việc che giấu sự thật. Vì vậy, có một số yêu cầu của trẻ mà bố mẹ không nên vội vàng từ chối, nếu muốn nuôi dưỡng ở con sự tin tưởng, trung thực và cởi mở trong giao tiếp.
Yêu cầu hợp lý của trẻ cần được lắng nghe
Trong những ngày hè oi bức, việc một đứa trẻ muốn ăn một cây kem là mong muốn rất bình thường. Với trẻ, đó đơn giản chỉ là một niềm vui nhỏ.
Nhiều bố mẹ lo ngại kem không tốt cho sức khỏe nên thường từ chối ngay lập tức. Tuy nhiên, điều khiến trẻ buồn không hẳn không được ăn kem, mà là cảm giác mong muốn bị gạt đi mà không được lắng nghe hay giải thích.
Từ câu chuyện trên, nếu người mẹ chưa muốn cho con ăn, thay vì nói: "Không được, kem toàn chất phụ gia, con không được ăn!", bố mẹ có thể nhẹ nhàng trao đổi: "Hôm nay con vừa mới bệnh (ho, cảm, sốt...) nên mẹ chưa yên tâm cho con ăn kem. Mẹ mua cho con một ly nước chanh hoặc sữa chua mát nhé, cuối tuần khỏe hơn mình cùng ăn kem."
Khi được tôn trọng và có quyền lựa chọn, trẻ sẽ dễ chấp nhận hơn, đồng thời học được cách thỏa hiệp và kiểm soát mong muốn của mình.
Ngược lại, nếu những nhu cầu hợp lý bị từ chối một cách cứng nhắc, trẻ có thể cảm thấy bố mẹ không thấu hiểu mình. Một số trẻ sẽ chọn cách im lặng, thậm chí nói dối hoặc giấu giếm vì sợ bị từ chối.
Yêu cầu vui chơi cũng cần được cân nhắc
Có những mong muốn tưởng chừng nhỏ, nhưng là lần đầu tiên trẻ lấy hết can đảm để nói với bố mẹ.
Chẳng hạn như:
"Mẹ ơi, mẹ chơi cầu trượt nước với con nhé?"
"Mẹ ơi, mẹ ở chơi với con thêm một chút được không? Con không muốn ở một mình."
Đối với người lớn, đó có thể là một lời đề nghị đơn giản. Nhưng với nhiều đứa trẻ, đặc biệt là những bé nhút nhát hoặc ít bộc lộ cảm xúc, việc chủ động nói ra mong muốn cần nhiều dũng khí.
Nếu ngay lần đầu thể hiện mong muốn, trẻ nhận lại sự từ chối lạnh lùng: "Mẹ bận lắm!", "Đừng làm phiền mẹ!", con dễ nghĩ rằng cảm xúc của mình không được coi trọng. Sau vài lần như vậy, trẻ dần thu mình lại, không còn muốn chia sẻ nữa.
Vì vậy, ngay cả khi chưa thể đáp ứng mong muốn của con, bố mẹ vẫn nên dành thời gian lắng nghe và phản hồi nhẹ nhàng. Ví dụ: "Mẹ rất muốn chơi với con. Mẹ cần làm xong việc này khoảng 10 phút nữa rồi hai mẹ con mình cùng chơi nhé!" cũng đủ để trẻ cảm nhận rằng mình được yêu thương, tôn trọng và có vị trí quan trọng trong lòng bố mẹ.
Nhu cầu được bầu bạn, ở bên bố mẹ
"Mẹ ơi, mẹ chơi với con một lát được không?"
"Mẹ ơi, tối nay mẹ ngủ với con nhé!"
Đằng sau những lời đề nghị là nhu cầu được kết nối, quan tâm và cảm nhận sự an toàn.
Cuộc sống bận rộn khiến bố mẹ đôi khi phải từ chối những lời đề nghị này. Đó là điều dễ hiểu. Tuy nhiên, nếu trẻ liên tục nhận lại câu trả lời như: "Mẹ bận rồi!", "Con tự chơi đi!", "Con lớn rồi, đừng bám mẹ nữa!", con có thể dần nghĩ rằng việc tìm đến bố mẹ là vô ích.
Theo thời gian, trẻ sẽ ít chủ động chia sẻ cảm xúc, ít tìm kiếm sự giúp đỡ và dần tạo khoảng cách với bố mẹ. Nhiều người lớn lầm tưởng đó là dấu hiệu con đã trưởng thành, tự lập hơn. Thực tế, đôi khi đó chỉ là cách trẻ học cách cất giấu nhu cầu được yêu thương vì sợ bị từ chối.
Khi trẻ cần giúp đỡ, điều con cần là sự hiện diện của bố mẹ
Trong quá trình lớn lên, sẽ có những lúc trẻ gặp khó khăn và chủ động tìm đến bố mẹ để nhờ giúp đỡ.
"Mẹ ơi, mẹ giúp con với!"
"Con sợ quá, mẹ ở đây với con nhé!"
Nếu nhiều lần lời cầu cứu bị phớt lờ hoặc đáp lại bằng những câu như: "Tự làm đi!", "Có thế cũng không làm được à?" hay "Mẹ bận rồi!", trẻ dễ cảm thấy mình không được lắng nghe.
Lâu dần, khi gặp khó khăn hay rơi vào tình huống nguy hiểm, con không còn chủ động tìm đến bố mẹ nữa. Thay vào đó, trẻ chọn cách tự chịu đựng, giấu kín cảm xúc hoặc tìm kiếm sự giúp đỡ ở người khác.
Thực tế, có những điều người lớn nhanh chóng quên đi, nhưng lại được trẻ ghi nhớ rất lâu. Lời từ chối, không được lắng nghe đôi khi trở thành ký ức khiến con chạnh lòng nhiều năm sau.
Tất nhiên, không phải mọi yêu cầu của trẻ đều cần được đáp ứng. Điều quan trọng là bố mẹ hãy dành thời gian lắng nghe, giải thích và đồng hành cùng con thay vì vội vàng từ chối.
Điều trẻ nhớ suốt tuổi thơ đôi khi không phải món đồ được mua hay điều ước được đáp ứng, mà là cảm giác được bố mẹ lắng nghe và yêu thương. Chính sự hiện diện, thấu hiểu và những lời hồi đáp dịu dàng sẽ nuôi dưỡng ở con cảm giác an toàn, giúp con lớn lên với sự tự tin, cởi mở và một trái tim đầy tin tưởng vào gia đình.
