Nhiều bà mẹ phàn nàn rằng: "Ngày nào tôi cũng khen con, nhưng con vẫn không thay đổi." Thực tế, khen ngợi cũng là một nghệ thuật. Nếu khen không đúng cách, lời khen sẽ mất tác dụng. Vậy làm thế nào để lời khen giúp con thêm tự tin, nuôi dưỡng tinh thần tự giác và động lực phát triển từ bên trong?
Hãy bày tỏ tình yêu bằng lời nói: "Thật tuyệt khi có con ở bên cạnh"
Một trong những nền tảng quan trọng để gia đình gắn kết là cảm giác được yêu thương và trân trọng. Khi đứa trẻ tin rằng mình xứng đáng được yêu thương, dù thành công hay thất bại, dù nổi bật hay bình thường, con sẽ có được sự tự tin và sức mạnh để đối mặt với những thử thách trong cuộc sống.
Chính vì vậy, bố mẹ đừng chỉ dành lời yêu thương hay khen ngợi khi con đạt thành tích hoặc có tiến bộ. Hãy để con cảm nhận tình yêu mỗi ngày, hiểu rằng giá trị của mình không phụ thuộc vào kết quả, mà đơn giản vì con là một thành viên đặc biệt của gia đình.
Những lời nói chân thành có thể nuôi dưỡng cảm giác an toàn và được yêu thương ở trẻ, chẳng hạn như:
"Cảm ơn con đã đến với bố mẹ."
"Có con bên cạnh là điều tuyệt vời nhất."
"Bố mẹ yêu con, đơn giản vì con là chính mình."
Hãy ghi nhận điểm mạnh trước, rồi mới nhẹ nhàng góp ý: "Bố mẹ biết con không cố ý, lần sau mình chú ý hơn để tránh lặp lại lỗi nhé!"
Khi muốn góp ý hay giúp con sửa một điều gì đó, bố mẹ đừng vội tập trung vào lỗi sai. Thay vào đó, hãy bắt đầu bằng việc ghi nhận những điều con đã làm tốt.
Chẳng hạn, bố mẹ có thể nói: "Con làm rất cẩn thận và suy nghĩ từng bước, đó là một điểm rất đáng khen. Nếu mình làm nhanh hơn một chút nữa thì sẽ còn tuyệt vời hơn." Cách góp ý này giúp trẻ hiểu rằng bố mẹ đang đồng hành để con tiến bộ, không phải chỉ chăm chăm tìm lỗi. Việc khẳng định điểm mạnh trước khi đưa ra góp ý cũng giúp trẻ bớt cảm giác bị phê phán.
Trong những tình huống tương tự, bố mẹ có thể sử dụng những lời khen ngắn gọn nhưng chân thành như:
"Bố mẹ biết con không cố ý, lần sau mình chú ý hơn để tránh lặp lại lỗi nhé!"
"Con không bỏ cuộc, đó là điều đáng khen, mình cùng xem còn cách nào để làm tốt hơn nhé!"
Những lời ghi nhận chân thành kết hợp với góp ý nhẹ nhàng sẽ giúp trẻ vừa giữ được sự tự tin, có động lực tiếp tục hoàn thiện bản thân.
Đừng vội trách mắng, hãy quan sát và ghi nhận thay đổi tích cực của con: "Con chủ động giúp việc nhà như vậy khiến bố mẹ rất vui và tự hào."
Khi con chưa làm đúng, đừng vội trách móc: "Sao con cứ chơi mãi mà không chịu học?", bố mẹ có thể nói: "Bố, mẹ thấy con đã chơi khá lâu và bài tập của con vẫn chưa làm."
Cách nói này chỉ đơn giản là nêu ra sự việc, không phán xét hay gán lỗi cho trẻ. Nhờ đó, con sẽ ít cảm thấy mình bị chỉ trích và dễ bình tĩnh suy nghĩ: "Bây giờ mình nên làm gì?" thay vì phản ứng bằng cách chống đối hoặc tranh cãi.
Bên cạnh đó, bố mẹ cũng đừng quên quan sát và ghi nhận những thay đổi tích cực của con, dù chỉ là những việc nhỏ. Khi trẻ biết rằng mọi nỗ lực của mình đều được bố mẹ để ý và trân trọng, con sẽ có thêm động lực để duy trì những hành vi tốt.
Chẳng hạn, nếu con chủ động mang rác đi đổ mà không cần nhắc, bố mẹ có thể nói:
"Mẹ thấy hôm nay con tự mang rác đi đổ trước khi mẹ nhắc, cảm ơn con nhé."
"Con còn nhớ cất giày dép gọn gàng sau khi vào nhà nữa, con làm rất chu đáo."
"Con chủ động giúp việc nhà như vậy khiến bố mẹ rất vui và tự hào."
Những lời ghi nhận cụ thể sẽ giúp trẻ hiểu chính xác điều gì mình đã làm tốt, từ đó hình thành ý thức tự giác và mong muốn tiếp tục duy trì những thói quen tích cực.
Hãy khen ngợi quá trình, chứ không phải kết quả: "Mẹ thấy con đã kiên nhẫn điều chỉnh từng mảnh ghép. Mẹ rất trân trọng sự kiên trì của con."
Nhiều bậc cha mẹ thường quen nói những câu như "Con giỏi lắm" hay "Con thông minh quá". Những lời khen kiểu này nghe có vẻ sáo rỗng, và trẻ sẽ cảm thấy bố mẹ chỉ đang nói cho có lệ.
Điều đáng lo ngại hơn nữa là khiến trẻ nghĩ rằng, "Mình làm tốt vì mình thông minh," chứ không phải vì mình đã cố gắng. Khi đối mặt với điều gì đó khó giải quyết, đa phần trẻ phản ứng: "Mình không đủ thông minh sao? Vậy thì mình thậm chí không nên cố gắng."
Theo các chuyên gia tâm lý, nếu bố mẹ tập trung khen ngợi vào quy trình cụ thể, kết quả có thể sẽ đi theo hướng khác.
Ví dụ, nếu con đã dành nhiều thời gian để lắp ráp một mô hình Lego bố mẹ có thể nói: "Mẹ thấy con đã kiên nhẫn điều chỉnh từng mảnh ghép. Mẹ rất trân trọng sự kiên trì của con."
Chính sự ghi nhận giúp trẻ hiểu rằng điều đáng quý không chỉ nằm ở kết quả, mà còn ở quá trình cố gắng, kiên trì và bền bỉ vượt qua khó khăn.
