Một số nghiên cứu về sự phát triển và nuôi dạy trẻ em cho thấy, đứa trẻ có năng lực nhận thức tốt, chỉ số IQ cao thường bộc lộ một vài đặc điểm khá đặc trưng ngay từ nhỏ.
Nếu bố mẹ nhận thấy con có những biểu hiện này, hãy quan sát, khuyến khích và tạo môi trường phù hợp để con phát huy thế mạnh tự nhiên.
Khả năng nhận thức nổi bật hơn so với bạn bè cùng trang lứa
Ngay từ những năm đầu đời, một số trẻ bộc lộ khả năng tiếp nhận và khám phá nhanh hơn so với các bạn cùng tuổi. Trước khi đi học, trẻ có thể tự nhận biết nhiều chữ cái, con số mà không cần người lớn hướng dẫn quá nhiều. Hay khi bước vào tiểu học, trẻ thường nhanh chóng nắm bắt các quy luật và đặt ra những câu hỏi sâu.
Tuy nhiên, năng lực nổi trội không chỉ thể hiện qua việc học hay khả năng ghi nhớ. Có trẻ có năng khiếu vận động, phối hợp cơ thể tốt hơn bạn bè, trẻ khác lại đặc biệt nhạy cảm với cảm xúc, dễ nhận ra tâm trạng của người khác và thể hiện sự đồng cảm từ sớm.
Mỗi đứa trẻ có thế mạnh riêng. Đứa trẻ có khả năng tư duy logic tốt nhưng không nổi bật về thể thao, trong khi em khác lại có năng khiếu nghệ thuật hoặc giao tiếp. Không phải trẻ giỏi tất cả mọi thứ, vì vậy bố mẹ nên nhận ra điểm mạnh riêng và tạo điều kiện để con phát triển theo nhịp độ của mình.
Thích trò chuyện với trẻ lớn hoặc người lớn hơn thay vì bạn bè cùng tuổi
Một số trẻ từ nhỏ đã có xu hướng thích trò chuyện và chơi cùng những anh chị lớn tuổi hoặc người lớn hơn. Các em có thể hứng thú với những câu chuyện, chủ đề hoặc cách giao tiếp sâu hơn so với những gì thường thấy ở lứa tuổi của mình.
Điều này đôi khi phản ánh sự tò mò và nhu cầu giao tiếp phù hợp với sở thích riêng của trẻ. Vì vậy, bố mẹ không nhất thiết phải ép con luôn chơi với bạn bè cùng tuổi. Quan trọng là tạo cơ hội để trẻ được giao tiếp trong những môi trường khác nhau, đồng thời quan sát xem con cảm thấy thoải mái và kết nối với người khác như thế nào.
Khi hứng thú với một điều gì đó, trẻ có thể tập trung rất lâu
Một số trẻ có khả năng duy trì sự chú ý đáng chú ý khi gặp hoạt động mà mình thực sự yêu thích. Trẻ có thể say mê ngồi xếp hình, đọc sách tranh, lắp ghép mô hình hoặc hoàn thành nhiệm vụ phù hợp với sở thích trong thời gian khá dài.
Khi đang tập trung, trẻ thậm chí không để ý đến những âm thanh hoặc lời gọi xung quanh. Đây được xem là một lợi thế đáng quý, bởi khả năng duy trì sự chú ý là nền tảng quan trọng để trẻ học hỏi, khám phá và đào sâu một lĩnh vực trong tương lai.
Tuy nhiên, bố mẹ cũng cần phân biệt giữa tập trung chủ động và bị cuốn vào các thiết bị điện tử. Việc trẻ có thể ngồi lâu xem TV hay sử dụng điện thoại không đồng nghĩa với khả năng tập trung tốt. Điều đáng chú ý hơn là khi không có điện thoại, trẻ vẫn có thể kiên nhẫn suy nghĩ, chơi, đọc sách hoặc thực hiện một hoạt động đòi hỏi sự chủ động và nỗ lực.
Trẻ tò mò, thích hỏi “vì sao” và muốn tìm hiểu đến cùng
Một số trẻ có trí tò mò mạnh mẽ. Các em không dễ dàng hài lòng với những câu trả lời đơn giản mà thường tiếp tục đặt câu hỏi để hiểu rõ bản chất của vấn đề.
Chẳng hạn, khi hỏi “Vì sao bầu trời có màu xanh?”, trẻ có thể tiếp tục thắc mắc: “Nếu Trái đất không có khí quyển thì bầu trời sẽ như thế nào?” Việc thích hỏi là dấu hiệu cho thấy trẻ đang chủ động quan sát, suy luận và kết nối thông tin.
Vì vậy, bố mẹ có thể xem đây là cơ hội để khuyến khích khả năng khám phá của trẻ. Nếu không biết câu trả lời, bố mẹ có thể cùng con tìm hiểu qua sách, thí nghiệm hoặc những nguồn thông tin phù hợp.
Đứa trẻ dám hỏi, thích tìm hiểu và muốn biết đến tận cùng thường đang tích cực xây dựng cách hiểu của riêng mình về thế giới.
Nhanh chóng tiếp thu kiến thức mới và có trí nhớ tốt
Một số trẻ có khả năng tiếp nhận thông tin khá nhanh. Khi được hướng dẫn kiến thức mới, trẻ nhanh chóng hiểu cách làm, nắm được quy luật và vẫn nhớ lại sau một khoảng thời gian mà không cần quá nhiều lần nhắc lại.
Đây có thể là một lợi thế trong quá trình học tập, nhưng tiếp thu nhanh không đồng nghĩa với việc trẻ giỏi mọi lĩnh vực. Trẻ có thể nổi bật về ngôn ngữ hoặc ghi nhớ, nhưng cần nhiều thời gian hơn để phát triển khả năng vận động, nghệ thuật hay một kỹ năng khác.
Vì vậy, bố mẹ không nên dùng một khả năng nổi bật để đặt kỳ vọng quá cao, cũng không nên lấy điểm yếu ở một lĩnh vực để phủ nhận những thế mạnh khác của con. Mỗi trẻ có tốc độ học hỏi và thế mạnh riêng, điều quan trọng là giúp con phát huy điểm mạnh, đồng thời kiên nhẫn hỗ trợ những lĩnh vực con còn cần thời gian để phát triển.
Trí tưởng tượng phong phú và khả năng diễn đạt logic rõ ràng
Ngay từ khi còn nhỏ, một số trẻ đã có trí tưởng tượng phong phú và khả năng phát triển ngôn ngữ nổi bật so với độ tuổi. Trẻ có thể tự nghĩ ra nhiều ý tưởng thú vị, diễn đạt suy nghĩ rõ ràng và thậm chí kể được một câu chuyện ngắn có mở đầu, diễn biến và kết thúc tương đối mạch lạc.
Những dấu hiệu này thường đi cùng với khả năng nhận thức tốt, trí tưởng tượng phong phú và khả năng tập trung. Khi được khuyến khích đúng cách, trẻ có thể tiếp tục phát huy những thế mạnh tự nhiên của mình thông qua việc đọc sách, kể chuyện, đặt câu hỏi và khám phá những điều mới mẻ.
Tuy nhiên, năng khiếu chỉ là điểm khởi đầu. Giống như một viên kim cương thô, nếu không được tạo điều kiện, hướng dẫn và rèn luyện phù hợp, những khả năng ban đầu cũng khó phát triển hết tiềm năng.
Ngược lại, nếu trẻ chưa bộc lộ những đặc điểm trên, bố mẹ cũng không nên vội lo lắng hay cho rằng con kém hơn người khác. Mỗi trẻ có tốc độ phát triển và thế mạnh riêng. Điều quan trọng là bố mẹ quan sát, đồng hành và tạo cơ hội để con phát triển theo khả năng của chính mình.
