Nhiều bậc bố mẹ tâm sự rằng, họ cảm thấy rất áp lực khi con mình hay nghịch ngợm, dễ ăn vạ, thường xuyên cãi lại hoặc khó hợp tác. Trong khi đó, nhìn những đứa trẻ khác ngoan ngoãn, hiểu chuyện và dễ chăm sóc hơn.
Thực tế, không có đứa trẻ nào sinh ra đã "dễ nuôi" hay "khó nuôi" hoàn toàn. Những phẩm chất như biết lắng nghe, cư xử lễ phép, kiểm soát cảm xúc tốt hay biết quan tâm đến người khác không tự nhiên xuất hiện khi trẻ lớn lên. Đó là những kỹ năng được hình thành và nuôi dưỡng dần dần thông qua cách bố mẹ đồng hành cùng con.
Tuy nhiên, bố mẹ không cần quá nghiêm khắc hay liên tục thúc ép con mới có thể giúp trẻ thay đổi. Nếu duy trì những thói quen nuôi dạy phù hợp, kiên nhẫn và nhất quán, trẻ sẽ dần trở nên hợp tác, biết kiểm soát cảm xúc tốt và mối quan hệ giữa bố mẹ với con cái cũng gắn bó, gần gũi hơn.
Hãy buông bỏ nỗi ám ảnh về "phải vâng lời", cho trẻ có không gian để phát triển
Bố mẹ cảm thấy việc nuôi dạy con trở nên căng thẳng vì mong con phải nghe lời ngay lập tức.
Khi còn nhỏ, trẻ chưa biết cách gọi tên cảm xúc hay diễn đạt suy nghĩ của mình một cách rõ ràng. Vì vậy, khi không hài lòng, thất vọng hoặc khó chịu, các em thường thể hiện bằng cách khóc, ăn vạ, nổi nóng hoặc cãi lại.
Trong những tình huống đó, phản ứng quen thuộc bố mẹ là yêu cầu con ngừng khóc, ngừng mè nheo và phải nghe lời ngay. Tuy nhiên, càng cố gắng kìm nén cảm xúc, các em lại càng dễ phản ứng mạnh hơn. Khi không được bày tỏ những điều đang chất chứa trong lòng, trẻ thường tìm cách thể hiện sự bất mãn bằng những hành vi chống đối.
Thực tế, đứa trẻ hợp tác và dễ đồng hành thường không phải không có cảm xúc tiêu cực, mà là được bố mẹ cho phép bộc lộ cảm xúc một cách an toàn.
Khi trẻ khóc hoặc đang tức giận, thay vì vội vàng ngăn lại, bố mẹ có thể nhẹ nhàng nói: “Mẹ biết con đang rất buồn” hoặc “Mẹ hiểu là con không vui về chuyện này”. Khi cảm xúc của trẻ được nhìn nhận và thấu hiểu, các em sẽ dần bình tĩnh và dễ lắng nghe hơn.
Hạn chế lời phàn nàn, hãy cho trẻ nhiều lựa chọn hơn
Theo thói quen, phụ huynh dành nhiều thời gian để nhắc nhở, giảng giải và khuyên bảo con. Tuy nhiên, khi những lời nhắc được lặp đi lặp lại quá nhiều, trẻ dễ rơi vào trạng thái nghe nhưng không còn chú ý, thậm chí cảm thấy khó chịu và muốn chống đối.
Đặc biệt, trẻ từ khoảng 3 đến 10 tuổi thường có nhu cầu được tự quyết định và khẳng định bản thân. Vì vậy, khi cảm thấy mình bị sắp đặt hoặc kiểm soát, các em sẽ ít hợp tác hơn.
Trong trường hợp này, bố mẹ có thể cho con những lựa chọn nhỏ trong phạm vi cho phép. Điều này giúp trẻ cảm thấy mình được tôn trọng và có quyền tham gia vào quyết định của bản thân.
Ví dụ, thay vì nói: “Ăn nhanh lên”, bố mẹ có thể hỏi: “Con muốn ăn rau trước hay uống súp trước?”.
Thay vì nói: “Ngồi vào bàn làm bài tập ngay”, có thể hỏi: “Con muốn làm Toán trước hay Tiếng Việt trước?”.
Hoặc thay vì quát: “Đến giờ đi ngủ rồi”, bố mẹ có thể thay đổi: “Con muốn lên giường ngay bây giờ hay chơi thêm 5 phút rồi đi ngủ?”.
Những thay đổi nhỏ trong cách giao tiếp có thể tạo ra khác biệt lớn. Thông thường, trẻ cảm nhận được sự tôn trọng từ bố mẹ sẽ sẵn sàng lắng nghe và đồng hành hơn.
Hãy khen ngợi sự chăm chỉ cụ thể của trẻ thay vì lời khen chung chung
Hầu như bố mẹ thường khen con: “Con thật thông minh”, “Con giỏi quá”, hay “Con xuất sắc lắm”. Những lời khen này có thể khiến trẻ vui vẻ trong lúc đó, nhưng nếu chỉ tập trung vào kết quả hoặc năng lực, trẻ dễ hình thành tâm lý sợ thất bại và ngại thử những điều mới.
Nếu được gắn với hình ảnh “đứa trẻ thông minh”, nhiều em bắt đầu lo lắng rằng nếu làm chưa tốt, mắc lỗi hoặc thất bại thì mình sẽ không còn được công nhận nữa. Vì vậy, các em dễ nản lòng trước khó khăn và thiếu kiên trì khi gặp thử thách.
Vì vậy khi khen con, bố mẹ nên chú ý đến quá trình nỗ lực, thái độ và những thói quen tích cực của con.
Ví dụ, khi con hoàn thành bài tập cẩn thận, có thể nói: “Hôm nay con rất tập trung và cố gắng hoàn thành công việc. Mẹ rất vui vì điều đó.”
Khi con chủ động dọn dẹp đồ chơi, hãy ghi nhận: “Con đã tự sắp xếp đồ đạc của mình rất gọn gàng. Con đang ngày càng tự lập hơn rồi.”
Khi con nhận ra lỗi sai và cố gắng sửa chữa, bố mẹ có thể động viên: “Con dám nhận lỗi và tìm cách khắc phục, đó là một hành động rất có trách nhiệm.”
Những lời khen hướng vào sự cố gắng, tinh thần học hỏi và trách nhiệm sẽ giúp trẻ xây dựng sự tự tin bền vững hơn. Các em hiểu rằng thành công không đến từ việc luôn giỏi nhất, mà đến từ sự kiên trì và nỗ lực mỗi ngày.
Trong hành trình nuôi dạy con, bố mẹ cần kiên nhẫn đồng hành, bớt kiểm soát và dành cho con sự tôn trọng, trẻ sẽ có cơ hội phát triển những phẩm chất tốt đẹp theo cách tự nhiên nhất. Khi đó, bố mẹ cũng sẽ nhận ra rằng mỗi đứa trẻ đều có những điểm mạnh và tiềm năng riêng để tỏa sáng.
